Różnorodność zwierząt: bezkręgowce i kręgowce

Zwierzęta dzielisz według kilku niezależnych cech. Zwierzęta dwuwarstwowe mają dwa listki zarodkowe, a trójwarstwowe – trzy; dwuwarstwowe są parzydełkowce. Owodniowce, czyli gady, ptaki i ssaki, mają w rozwoju błony płodowe, w tym owodnię, a bezowodniowce – nie. Ssaki łożyskowe odżywiają zarodek przez łożysko, bezłożyskowe – nie. Skrzelodyszne oddychają skrzelami, a płucodyszne płucami. Zmiennocieplne mają temperaturę zależną od otoczenia, stałocieplne utrzymują ją same.

Drzewo filogenetyczne czytaj od węzłów. Dwie grupy są tym bliżej spokrewnione, im bliżej siebie leży ich ostatni wspólny przodek, czyli punkt, w którym ich linie się rozchodzą. Samo ułożenie gałęzi obok siebie na rysunku niczego nie dowodzi.

Symetria ciała odpowiada trybowi życia. Symetria promienista, występująca u parzydełkowców i dorosłych szkarłupni, sprzyja życiu osiadłemu lub unoszeniu się w wodzie, bo bodźce mogą nadchodzić z każdej strony. Symetria dwuboczna wiąże się z aktywnym ruchem w jednym kierunku i z głową, na której skupiają się narządy zmysłów.

Gromady kręgowców odróżnisz po pokryciu ciała, narządach oddechowych i sercu. Ryby mają łuski i skrzela, płazy nagą, wilgotną skórę, która uczestniczy w oddychaniu, gady suche łuski rogowe, ptaki pióra, a ssaki włosy i gruczoły mleczne. Tylko ptaki i ssaki są stałocieplne. Gady, ptaki i ssaki to owodniowce: ich zarodek rozwija się w błonach płodowych, a jajo gadów i ptaków ma skorupę, dzięki której rozwija się na lądzie.

Na podstawie tych cech identyfikujesz organizm. Jeśli zwierzę ma pióra, jest ptakiem; jeśli suche łuski i płuca, a skorupiaste jajo – gadem; jeśli nagą skórę i larwę oddychającą skrzelami – płazem. Odczytuj cechę widoczną na zdjęciu lub podaną w opisie.

Trawienie bywa wewnątrzkomórkowe, gdy pokarm jest rozkładany w komórkach, np. u gąbek, albo zewnątrzkomórkowe, w świetle przewodu pokarmowego. Pająki zaczynają trawić pokarm poza ciałem, wprowadzając enzymy do ofiary. Układ pokarmowy odpowiada rodzajowi pokarmu: roślinożercy mają długie jelito i komory fermentacyjne dla celulozy, mięsożercy – krótsze jelito i uzębienie do chwytania oraz cięcia.

Zwierzę wydala związek azotowy powstały z rozkładu białek, a jego rodzaj zależy od dostępu do wody. Amoniak jest toksyczny i wymaga dużo wody do rozcieńczenia, więc wydalają go zwierzęta wodne, np. ryby słodkowodne. Mocznik, mało toksyczny, wydalają ssaki i dorosłe płazy. Kwas moczowy, słabo rozpuszczalny, usuwany niemal bez wody, wydalają ptaki, gady i owady. Płyny ustrojowe ryby słodkowodnej są bardziej stężone niż otaczająca woda, więc woda przenika do jej ciała na drodze osmozy; ryba oddaje spore objętości rozcieńczonego moczu i aktywnie pobiera jony skrzelami. Ryba morska kostnoszkieletowa ma sytuację odwrotną: odwadnia się, dlatego pije wodę morską i usuwa nadmiar soli przez skrzela.

Środowisko wyznacza ruch. Ruch rzęskowy napędza małe organizmy, a mięśniowy – większość zwierząt. U zwierząt ze szkieletem hydraulicznym, np. dżdżownicy, mięśnie działają na płyn w jamie ciała. Szkielet zewnętrzny stawonogów to oskórek, do którego od wewnątrz przyczepiają się mięśnie, a szkielet wewnętrzny kręgowców to kości z mięśniami na zewnątrz. Szkielet ptaków ma lekkie kości wypełnione powietrzem, co ułatwia lot, a kręgosłup ryby podpiera opływowe ciało, które przy pływaniu wygina się na boki.

Pokrycie ciała pełni funkcje ochronne i regulacyjne. Zmiennocieplne zwierzęta regulują temperaturę zachowaniem, np. wygrzewaniem się na słońcu. Zwierzęta stałocieplne wytwarzają ciepło w przemianach metabolicznych i izolują się piórami, włosami lub tłuszczem.