Dlaczego glin jest odporny na działanie powietrza, mimo że jest aktywny?

Na powierzchni glinu natychmiast powstaje cienka, szczelna warstwa tlenku Al₂O₃, która nie przepuszcza tlenu ani wody do wnętrza metalu. Ta pasywacja chroni go przed dalszą reakcją. Warstwę niszczą dopiero kwas solny albo mocna zasada, bo tlenek jest amfoteryczny; wtedy glin reaguje i wydziela wodór.

Dlaczego miedź roztwarza się w kwasie azotowym(V), choć nie reaguje z kwasem solnym?

W kwasie solnym utleniaczem są tylko jony H⁺, a potencjał miedzi (+0,342 V) jest wyższy od potencjału wodoru, dlatego miedź kwasu solnego nie utlenia. W kwasie azotowym(V) utleniaczem są jony NO₃⁻, które mają dużo wyższy potencjał i utleniają miedź, redukując się do tlenku azotu. Dlatego w tej reakcji nie ma wodoru.

Skąd wiem, czy po reakcji z kwasem azotowym(V) powstanie NO czy NO₂?

Decyduje stężenie kwasu. Kwas stężony redukuje się do brunatnego NO₂, rozcieńczony – do bezbarwnego NO, który dopiero na powietrzu przechodzi w brunatny gaz. Polecenie zwykle podaje stężenie kwasu albo kolor gazu i według nich wybierasz produkt.

Czym różni się twardość przemijająca od trwałej?

Twardość przemijająca pochodzi od wodorowęglanów wapnia i magnezu i znika po ogrzaniu, bo wytrąca się nierozpuszczalny węglan. Twardość trwała nie znika po ogrzaniu, bo pochodzi od innych rozpuszczalnych soli wapnia i magnezu. Do jej usunięcia trzeba usunąć jony Ca²⁺ i Mg²⁺ innym sposobem.

Dlaczego chlor wypiera brom z bromków, a nie odwrotnie?

Chlor ma wyższy potencjał standardowy niż brom (1,358 V wobec 1,066 V), więc jest silniejszym utleniaczem i utlenia jony bromkowe do bromu. Brom ma potencjał niższy od chloru, więc jonów chlorkowych nie utleni. W grupie 17. aktywność fluorowców maleje od fluoru do jodu.

Matura 2027 · chemia, poziom rozszerzony

Metale i niemetale: aktywność metali, pasywacja i kwasy utleniające

Podstawa programowa wymaga, żebyś opisywał właściwości metali i niemetali oraz ich zmienność w układzie okresowym, przewidywał reakcje metali z wodą i kwasami, także utleniającymi, wyjaśniał pasywację glinu, wskazywał produkty redukcji jonów manganianowych(VII) i dichromianowych(VI), otrzymywał wodór, tlen i chlor oraz opisywał twardość wody i hydraty. Tak przygotujesz się do tej części matury z chemii na poziomie rozszerzonym.

Na maturze 2023–2026: w 3 z 4 sesji – 2023 (zadanie 13.3), 2025 (zadanie 9), 2026 (zadanie 2).

Podstawa programowa: chemia

Podstawa programowa (zakres rozszerzony): dział X „Metale, niemetale i ich związki”, pkt 1–10; dział XI „Zastosowania wybranych związków nieorganicznych”, pkt 4, 5

Pokaż wymagania

X.1opisuje podobieństwa we właściwościach pierwiastków w grupach układu okresowego i zmienność właściwości w okresach;
X.2opisuje podstawowe właściwości fizyczne metali i wyjaśnia je na podstawie znajomości natury wiązania metalicznego;
X.3analizuje i porównuje właściwości fizyczne i chemiczne metali grup 1. i 2.;
X.4opisuje właściwości fizyczne i chemiczne glinu; wyjaśnia, na czym polega pasywacja glinu; tłumaczy znaczenie tego zjawiska w zastosowaniu glinu w technice;
X.5pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne metali wobec: wody (dla Na, K, Mg, Ca), kwasów nieutleniających (dla Na, K, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Mn, Cr), przewiduje i opisuje przebieg reakcji rozcieńczonego i stężonego kwasu azotowego(V) z Al, Fe, Cu, Ag;
X.6przewiduje produkty redukcji jonów manganianowych(VII) w zależności od środowiska, a także jonów dichromianowych(VI) w środowisku kwasowym; pisze odpowiednie równania reakcji;
X.7projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodór (reakcje aktywnych metali z wodą lub niektórych metali z niektórymi kwasami), pisze odpowiednie równania reakcji;
X.8projektuje i obserwuje przebieg doświadczenia pozwalającego otrzymać w laboratorium: tlen (np. reakcja rozkładu H₂O₂ lub KMnO₄), chlor (np. reakcja HCl z MnO₂ lub z KMnO₄); pisze odpowiednie równania reakcji;
X.9pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne niemetali, w tym m.in. równania reakcji: wodoru z niemetalami (Cl₂, Br₂, O₂, N₂, S), chloru, bromu i siarki z metalami (Na, K, Mg, Ca, Fe, Cu);
X.10analizuje i porównuje właściwości fizyczne i chemiczne fluorowców.
XI.4opisuje mechanizm usuwania twardości przemijającej wody; pisze odpowiednie równania reakcji;
XI.5pisze wzory hydratów i soli bezwodnych (CaSO₄, (CaSO₄)₂·H₂O i CaSO₄·2H₂O); opisuje różnice we właściwościach hydratów i substancji bezwodnych; przewiduje zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i weryfikuje swoje przewidywania doświadczalnie; wyjaśnia proces twardnienia zaprawy gipsowej; pisze odpowiednie równanie reakcji; wyszukuje, porządkuje, porównuje i prezentuje informacje o właściwościach i zastosowaniach skał gipsowych;

Dz.U. 2024 poz. 1019 · w arkuszach 2023–2026: w 3 z 4 sesji

Strona sprawdzona 31 października 2026.

W skrócie

najważniejsze w kilku zdaniach

Metale przewodzą prąd i ciepło oraz mają połysk, bo ich elektrony walencyjne są zdelokalizowane (wiązanie metaliczne).
Aktywność metalu rośnie wraz z malejącym potencjałem standardowym: litowce i wapń reagują z wodą, metale o potencjale ujemnym z kwasami nieutleniającymi, miedź i srebro dopiero z utleniającymi.
Glin i żelazo pasywują się: szczelna warstwa tlenku chroni je przed dalszą reakcją, na przykład z kwasem azotowym(V) o dużym stężeniu.
Kwas azotowy(V) nie wydziela wodoru z metalu: redukuje się do $\ce{NO2}$ (stężony) albo $\ce{NO}$ (rozcieńczony).
Produkt redukcji jonu $\ce{MnO4-}$ zależy od środowiska, a jon $\ce{Cr2O7^2-}$ w roztworze kwasowym daje $\ce{Cr^3+}$ .
Aktywność fluorowców maleje od chloru do jodu; twardość przemijającą wody usuwasz przez ogrzewanie.

Egzamin maturalny z chemii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. W arkuszu jest około 45 poleceń: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką, krótkiej i rozszerzonej odpowiedzi), w tym co najmniej jedno zadanie problemowe za 4–5 punktów. Podczas egzaminu możesz korzystać z „Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych”, linijki i kalkulatora naukowego.

Właściwości metali i różnice między grupami

Metale są kowalne, przewodzą prąd i ciepło oraz mają metaliczny połysk, ponieważ elektrony walencyjne nie należą do pojedynczych atomów, lecz poruszają się między kationami. Te cechy tłumaczy wiązanie metaliczne. W okresie właściwości metaliczne słabną, a w grupie – w dół – rosną.

Metale grupy 1. są miękkie, mają małe gęstości i reagują z wodą: $\ce{2Na + 2H2O -> 2NaOH + H2}$ . Metale grupy 2. są twardsze i mniej aktywne: wapń reaguje z wodą na zimno, dając wodorotlenek, $\ce{Ca + 2H2O -> Ca(OH)2 + H2}$ , a magnez dopiero po ogrzaniu. Z tlenem oba rodzaje tworzą tlenki, np. $\ce{2Ca + O2 -> 2CaO}$ .

Metal	Reakcja z wodą	Produkty
Na	gwałtowna, na zimno	NaOH i H₂
Ca	spokojna, na zimno	Ca(OH)₂ i H₂
Mg	po ogrzaniu	Mg(OH)₂ i H₂
Al	brak (warstwa tlenku)	—

Aktywność metali i pasywacja glinu

Aktywność metalu w roztworze mierzy jego potencjał standardowy. Metale o potencjale ujemnym wypierają wodór z kwasów nieutleniających, np. $\ce{Zn + 2H+ -> Zn^2+ + H2}$ i $\ce{Fe + 2H+ -> Fe^2+ + H2}$ . Miedź ( $+0{,}342\ \mathrm{V}$ ) i srebro ( $+0{,}800\ \mathrm{V}$ ) nie reagują ani z kwasem solnym, ani z rozcieńczonym kwasem siarkowym(VI). Wartości potencjałów odczytujesz z tablic CKE (s. 12).

Glin ma potencjał $-1{,}676\ \mathrm{V}$ , więc powinien reagować gwałtownie, a jednak na powietrzu jest odporny. Jego powierzchnię pokrywa cienka, szczelna warstwa tlenku $\ce{Al2O3}$ , która oddziela metal od otoczenia – to pasywacja. Dzięki niej glin ma zastosowanie w konstrukcjach i opakowaniach. Ponieważ tlenek jest amfoteryczny, reaguje zarówno z kwasem solnym, jak i z roztworem wodorotlenku sodu, a wtedy glin traci osłonę i reaguje: $\ce{2Al + 6H+ -> 2Al^3+ + 3H2}$ .

Metale i kwasy utleniające

W kwasie azotowym(V) czynnikiem utleniającym są jony $\ce{NO3-}$ , a nie $\ce{H+}$ , więc wodór się nie wydziela. Kwas stężony redukuje się do $\ce{NO2}$ (brunatny gaz): $\ce{Cu + 4H+ + 2NO3- -> Cu^2+ + 2NO2 + 2H2O}$ . Kwas rozcieńczony redukuje się do $\ce{NO}$ (bezbarwny gaz, który na powietrzu brunatnieje): $\ce{3Cu + 8H+ + 2NO3- -> 3Cu^2+ + 2NO + 4H2O}$ .

Srebro roztwarza się w obu kwasach; w rozcieńczonym $\ce{3Ag + 4H+ + NO3- -> 3Ag+ + NO + 2H2O}$ . Żelazo i glin reagują z kwasem rozcieńczonym, np. $\ce{Fe + 4H+ + NO3- -> Fe^3+ + NO + 2H2O}$ , ale ze stężonym na zimno nie reagują, bo się pasywują: powstaje szczelna warstwa tlenku i reakcja ustaje.

Metal	HNO₃ rozcieńczony	HNO₃ stężony
Cu	NO	NO₂
Ag	NO	NO₂
Fe	NO	brak reakcji (pasywacja)
Al	NO	brak reakcji (pasywacja)

Mangan i chrom: produkt redukcji zależy od środowiska

Jon $\ce{MnO4-}$ przyjmuje tym więcej elektronów, im bardziej kwasowy jest roztwór. W kwasowym przyjmuje 5 elektronów i daje prawie bezbarwne jony $\ce{Mn^2+}$ : $\ce{MnO4- + 8H+ + 5e- -> Mn^2+ + 4H2O}$ . W obojętnym i słabo zasadowym przyjmuje 3 i daje brunatny osad $\ce{MnO2}$ : $\ce{MnO4- + 2H2O + 3e- -> MnO2 + 4OH-}$ . W silnie zasadowym przyjmuje jeden i daje zielone jony $\ce{MnO4^2-}$ : $\ce{MnO4- + e- -> MnO4^2-}$ .

Jon $\ce{Cr2O7^2-}$ w roztworze kwasowym przechodzi w zielone jony $\ce{Cr^3+}$ : $\ce{Cr2O7^2- + 14H+ + 6e- -> 2Cr^3+ + 7H2O}$ . Jak z takich równań połówkowych składać równanie reakcji, znajdziesz na stronie o reakcjach redoks.

Chromiany(VI) i dichromiany(VI) przechodzą jedne w drugie bez zmiany stopnia utlenienia, zależnie od odczynu, więc to nie jest reakcja redoks. Tę równowagę i doświadczenie, w którym się ją przesuwa, opisuje strona o równowadze chemicznej.

Środowisko	Produkt redukcji MnO₄⁻	Wygląd	Elektrony
kwasowe	Mn²⁺	prawie bezbarwny roztwór	5
obojętne lub słabo zasadowe	MnO₂	brunatny osad	3
silnie zasadowe	MnO₄²⁻	zielony roztwór	1

Wodór, tlen, chlor i fluorowce

Wodór otrzymasz z reakcji metalu z kwasem nieutleniającym: $\ce{Zn + 2HCl -> ZnCl2 + H2}$ . Tlen powstaje przy rozkładzie nadtlenku wodoru, np. w obecności tlenku manganu(IV), $\ce{2H2O2 ->[MnO2] 2H2O + O2}$ , oraz przy ogrzewaniu manganianu(VII) potasu: $\ce{2KMnO4 ->[\text{temperatura}] K2MnO4 + MnO2 + O2}$ . Chlor otrzymasz z kwasu solnego i utleniacza: $\ce{MnO2 + 4HCl ->[\text{temperatura}] MnCl2 + Cl2 + 2H2O}$ albo $\ce{2KMnO4 + 16HCl -> 2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2 + 8H2O}$ .

Fluorowce są coraz słabszymi utleniaczami od fluoru do jodu: $E^\circ(\ce{Cl2/Cl-}) = 1{,}358\ \mathrm{V}$ , $E^\circ(\ce{Br2/Br-}) = 1{,}066\ \mathrm{V}$ , $E^\circ(\ce{I2/I-}) = 0{,}536\ \mathrm{V}$ . Dlatego chlor wypiera brom z bromków, $\ce{Cl2 + 2Br- -> 2Cl- + Br2}$ , a brom wypiera jod z jodków, $\ce{Br2 + 2I- -> 2Br- + I2}$ ; reakcje odwrotne nie zachodzą. Zwróć uwagę, że chlor i siarka utleniają żelazo do różnych stopni: $\ce{2Fe + 3Cl2 -> 2FeCl3}$ , ale $\ce{Fe + S -> FeS}$ . Wodór łączy się z chlorem: $\ce{H2 + Cl2 -> 2HCl}$ .

Fluorowiec	Stan skupienia	Barwa
F₂	gaz	bladożółta
Cl₂	gaz	żółtozielona
Br₂	ciecz	czerwonobrunatna
I₂	ciało stałe	ciemnoszara

Twardość wody i hydraty

Twardość wody wywołują jony $\ce{Ca^2+}$ i $\ce{Mg^2+}$ . Twardość przemijającą powodują wodorowęglany i znika ona po ogrzaniu, bo wytrąca się węglan, który tworzy kamień: $\ce{Ca(HCO3)2 ->[\text{temperatura}] CaCO3 + CO2 + H2O}$ . Twardość, która po ogrzaniu nie znika, nazywa się trwałą i pochodzi od innych rozpuszczalnych soli wapnia i magnezu.

Hydrat to sól z wodą krystalizacyjną. Gips $\ce{CaSO4*2H2O}$ zawiera 20,9 % wody masowo. Po ogrzaniu przechodzi w gips palony, $\ce{(CaSO4)2*H2O}$ : $\ce{2CaSO4*2H2O ->[\text{temperatura}] (CaSO4)2*H2O + 3H2O}$ , co zmniejsza masę o 15,7 %. Zarobiony z wodą gips palony twardnieje, bo odtwarza gips: $\ce{(CaSO4)2*H2O + 3H2O -> 2CaSO4*2H2O}$ .

Doświadczenie

obserwacje i wniosek

Doświadczenie z tego działu tak, jak opisuje je CKE: cel, odczynniki, obserwacje, równanie reakcji i wniosek.

Cel doświadczenia: Porównanie aktywności magnezu, cynku i miedzi wobec kwasu solnego oraz otrzymanie wodoru.
Odczynniki: wstążka magnezowa, granulki cynku, drut miedziany, wodny roztwór $\ce{HCl}$
Obserwacje: W probówce I wydzielają się intensywnie pęcherzyki bezbarwnego gazu. W probówce II pęcherzyki wydzielają się wolniej. W probówce III nie zaobserwowano zmian.
Równanie reakcji: probówka I: $\ce{Mg + 2H+ -> Mg^2+ + H2}$ ; probówka II: $\ce{Zn + 2H+ -> Zn^2+ + H2}$
Wniosek: Magnez i cynk redukują jony wodoru z kwasu solnego do wodoru, a miedź nie; aktywność maleje w szeregu magnez, cynk, miedź, zgodnie z potencjałami standardowymi.

Cel doświadczenia: Porównanie aktywności chloru i bromu na podstawie ich reakcji z bromkami i jodkami.
Odczynniki: woda chlorowa, woda bromowa, wodne roztwory $\ce{KBr}$ , $\ce{KI}$ i $\ce{KCl}$
Obserwacje: W probówce I roztwór zabarwił się na żółtobrunatno, w probówce II na brunatno. W probówce III barwa roztworu nie zmieniła się.
Równanie reakcji: probówka I: $\ce{Cl2 + 2Br- -> 2Cl- + Br2}$ ; probówka II: $\ce{Cl2 + 2I- -> 2Cl- + I2}$
Wniosek: Chlor wypiera brom i jod z ich soli, a brom nie wypiera chloru z chlorku, więc chlor jest aktywniejszy od bromu i od jodu.

W minimalnym zestawie doświadczeń podstawy programowej:

18.badanie aktywności chemicznej metali
19.badanie właściwości metali (reakcje z tlenem, wodą, kwasami)
20.badanie działania kwasów utleniających (roztworów rozcieńczonych i stężonych) na wybrane metale
21.otrzymywanie wodoru (np. w reakcji Zn z HCl(aq))
22.badanie aktywności chemicznej fluorowców
23.otrzymywanie tlenu (np. w reakcji rozkładu H₂O₂ lub KMnO₄)

Pojęcia

wiązanie metaliczne: Wiązanie między kationami metalu a zdelokalizowanymi elektronami walencyjnymi, wspólnymi dla całego kryształu.
pasywacja: Powstanie na powierzchni metalu szczelnej warstwy tlenku, która zatrzymuje dalszą reakcję, np. na glinie.
fluorowce: Pierwiastki grupy 17.: fluor, chlor, brom, jod i astat.
twardość przemijająca: Twardość wody wywołana wodorowęglanami wapnia i magnezu; znika po ogrzaniu.
hydrat: Sól, której kryształ zawiera związane cząsteczki wody, np. $\ce{CuSO4 * 5H2O}$ .

Zadanie z matury

źródło: CKE

Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z materiałem źródłowym. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2023, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 13.3

Zadanie 13.3. (0–1)

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do trzech probówek – I, II i III – zawierających jednakowe objętości kwasu solnego o takim samym stężeniu molowym wprowadzono granulki trzech różnych metali, zgodnie z poniższym schematem.Przebieg reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce. Drugi z dwóch metali, które nie reagowały z kwasem solnym, dodano do probówki zawierającej stężony kwas azotowy(V). Efekt doświadczenia przedstawiono na zdjęciu. Napisz wzór sumaryczny barwnego, gazowego produktu reakcji.

Zdjęcie: probówka z cieczą po doświadczeniu. — CKE, arkusz MCHP-R0-100-2305

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2023, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2305), zadanie 13.3. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu

Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: w zadaniu obliczeniowym liczy się metoda, wynik z jednostką i poprawne zaokrąglenie — zwykle do trzech cyfr znaczących. Równanie reakcji musi być zapisane w formie, o którą prosi polecenie (cząsteczkowej, jonowej albo jonowej skróconej), z poprawnymi współczynnikami.

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Miedź o masie 6,35 g roztworzono w nadmiarze rozcieńczonego kwasu azotowego(V). Objętość tlenku azotu(II) wydzielonego w warunkach normalnych wynosi

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

Miedź ogrzana ze stężonym kwasem siarkowym(VI) ponieważ

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Woda, w której twardość wywołuje wyłącznie rozpuszczony

\ce{CaSO4}

, Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

po ogrzaniu nadal jest twarda.

po ogrzaniu traci twardość, bo wytrąca się węglan wapnia.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj metalom ich zachowanie. Wybierz odpowiedź spośród A–D.

Zachowanie

Areaguje z zimną wodą, wydzielając wodór
Bw kwasie azotowym(V) o dużym stężeniu pokrywa się szczelną warstwą tlenku
Ckwasy nieutleniające go nie roztwarzają
Djego tlenek jest kwasowy

Metal

1potas

2glin

3srebro

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt

Wodór jako produkt reakcji metalu z kwasem azotowym(V). W tej reakcji redukcji ulega azot z jonu $\ce{NO3-}$ , więc wydziela się tlenek azotu, a nie wodór.
Twierdzenie, że glin i żelazo „nie reagują z kwasem azotowym(V)”. Nie reagują tylko z kwasem o dużym stężeniu, bo się w nim pasywują; kwas rozcieńczony je roztwarza.
Pomylenie produktów redukcji manganianu(VII): $\ce{Mn^2+}$ dotyczy środowiska kwasowego, $\ce{MnO2}$ – obojętnego, a $\ce{MnO4^2-}$ – silnie zasadowego.
Zakładanie, że twardość przemijającą usuwa każde ogrzewanie. Dotyczy ona wodorowęglanów; twardość trwała po ogrzaniu zostaje.

Zapamiętaj

Metale o potencjale ujemnym wypierają wodór z kwasów nieutleniających; miedź i srebro nie.
Kwas azotowy(V): stężony daje $\ce{NO2}$ , rozcieńczony $\ce{NO}$ ; żelazo i glin pasywują się w stężonym.
Pasywacja glinu: szczelna warstwa $\ce{Al2O3}$ zatrzymuje reakcję.
Jon $\ce{MnO4-}$ : środowisko kwasowe – $\ce{Mn^2+}$ (5 elektronów), obojętne – $\ce{MnO2}$ (3), silnie zasadowe – $\ce{MnO4^2-}$ (1).
Aktywność fluorowców: $\ce{Cl2}$ > $\ce{Br2}$ > $\ce{I2}$ ; mocniejszy wypiera słabszy z soli.

Pytania i odpowiedzi

1.Dlaczego glin jest odporny na działanie powietrza, mimo że jest aktywny?+
Odp.:Na powierzchni glinu natychmiast powstaje cienka, szczelna warstwa tlenku $\ce{Al2O3}$ , która nie przepuszcza tlenu ani wody do wnętrza metalu. Ta pasywacja chroni go przed dalszą reakcją. Warstwę niszczą dopiero kwas solny albo mocna zasada, bo tlenek jest amfoteryczny; wtedy glin reaguje i wydziela wodór.
2.Dlaczego miedź roztwarza się w kwasie azotowym(V), choć nie reaguje z kwasem solnym?+
Odp.:W kwasie solnym utleniaczem są tylko jony $\ce{H+}$ , a potencjał miedzi ( $+0{,}342\ \mathrm{V}$ ) jest wyższy od potencjału wodoru, dlatego miedź kwasu solnego nie utlenia. W kwasie azotowym(V) utleniaczem są jony $\ce{NO3-}$ , które mają dużo wyższy potencjał i utleniają miedź, redukując się do tlenku azotu. Dlatego w tej reakcji nie ma wodoru.
3.Skąd wiem, czy po reakcji z kwasem azotowym(V) powstanie NO czy NO₂?+
Odp.:Decyduje stężenie kwasu. Kwas stężony redukuje się do brunatnego $\ce{NO2}$ , rozcieńczony – do bezbarwnego $\ce{NO}$ , który dopiero na powietrzu przechodzi w brunatny gaz. Polecenie zwykle podaje stężenie kwasu albo kolor gazu i według nich wybierasz produkt.
4.Czym różni się twardość przemijająca od trwałej?+
Odp.:Twardość przemijająca pochodzi od wodorowęglanów wapnia i magnezu i znika po ogrzaniu, bo wytrąca się nierozpuszczalny węglan. Twardość trwała nie znika po ogrzaniu, bo pochodzi od innych rozpuszczalnych soli wapnia i magnezu. Do jej usunięcia trzeba usunąć jony $\ce{Ca^2+}$ i $\ce{Mg^2+}$ innym sposobem.
5.Dlaczego chlor wypiera brom z bromków, a nie odwrotnie?+
Odp.:Chlor ma wyższy potencjał standardowy niż brom ( $1{,}358\ \mathrm{V}$ wobec $1{,}066\ \mathrm{V}$ ), więc jest silniejszym utleniaczem i utlenia jony bromkowe do bromu. Brom ma potencjał niższy od chloru, więc jonów chlorkowych nie utleni. W grupie 17. aktywność fluorowców maleje od fluoru do jodu.

Zobacz też

Wszystkie tematy matury z chemii

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 31 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z chemii (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 180 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w którym dziale tracisz punkty.

Rozwiąż arkusz za darmo