Jak sprawdzić, czy tlenek jest amfoteryczny?

Zbadaj jego reakcje z kwasem i z zasadą: tlenek amfoteryczny reaguje z oboma. Przykładem jest ZnO: z kwasem daje sól cynku, a z mocną zasadą hydroksokompleks. Tlenek zasadowy reaguje tylko z kwasem, kwasowy tylko z zasadą, a obojętny z żadnym z nich. Wynik zapisujesz równaniem reakcji, a wniosek o charakterze opierasz na obu obserwacjach.

Czym różni się wodorosól od hydroksosoli?

W wodorosoli anion zawiera wodór zdolny do odszczepienia, np. HCO₃⁻ w NaHCO₃. W hydroksosoli grupę OH⁻ ma kation, np. Mg(OH)⁺ w Mg(OH)Cl. Obie powstają, gdy kwasu albo zasady jest za mało na pełne zobojętnienie.

Dlaczego nadmiar zasady rozpuszcza osad wodorotlenku glinu?

Wodorotlenek glinu jest amfoteryczny, więc reaguje nie tylko z kwasem, lecz także z mocną zasadą. Przyłączając jon OH⁻, tworzy jon [Al(OH)₄]⁻, który jest dobrze rozpuszczalny w wodzie. Wodorotlenek żelaza(III) takiej reakcji nie daje, dlatego jego osad w nadmiarze zasady pozostaje.

Dlaczego CO₂ nazywam tlenkiem węgla(IV)?

Zgodnie z nazewnictwem w nawiasie podajesz stopień utlenienia pierwiastka, a nie liczbę atomów tlenu. Węgiel w CO₂ ma +IV, więc nazwa brzmi „tlenek węgla(IV)”. Tak nazywa tlenki CKE w arkuszach i tej nazwy używaj w odpowiedziach.

Który kwas wypiera słabszy ze soli?

Mocny kwas wypiera ze soli kwas słabszy, bo jony H⁺ wiążą się z anionem słabego kwasu. Reakcję łatwo zauważyć, gdy słabszy kwas jest nietrwały albo lotny: kwas solny wypiera kwas węglowy z węglanów (wydziela się CO₂) i siarkowodór z siarczków. Moc kwasów porównasz po stałych dysocjacji z tablic CKE: im większa stała, tym kwas mocniejszy.

Matura 2027 · chemia, poziom rozszerzony

Tlenki, wodorotlenki, kwasy i sole: systematyka i amfoteryczność

Podstawa programowa wymaga, żebyś klasyfikował związki nieorganiczne i pisał ich nazwy, określał charakter chemiczny tlenków, wodorków i wodorotlenków (także amfoteryczny), opisywał właściwości kwasów i otrzymywał kwasy, zasady i sole różnymi metodami wraz z równaniami reakcji. Tak przygotujesz się do tej części matury z chemii na poziomie rozszerzonym.

Na maturze 2023–2026: w 3 z 4 sesji – 2023 (zadanie 13.2), 2024 (zadanie 1.3), 2025 (zadania 3.1, 6, 7.1 i 7.2).

Podstawa programowa: chemia

Podstawa programowa (zakres rozszerzony): dział VII „Systematyka związków nieorganicznych”, pkt 1–11

Pokaż wymagania

VII.1na podstawie wzoru sumarycznego, opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: tlenków, wodorków, wodorotlenków, kwasów, soli (w tym wodoro- i hydroksosoli, hydratów);
VII.2na podstawie wzoru sumarycznego związku nieorganicznego pisze jego nazwę, na podstawie nazwy pisze jego wzór sumaryczny;
VII.3pisze równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30 (synteza pierwiastków z tlenem, rozkład soli, np. CaCO₃, i wodorotlenków, np. Cu(OH)₂);
VII.4opisuje typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 20 oraz Cr, Cu, Zn, Mn i Fe, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad; pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej;
VII.5klasyfikuje tlenki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, amfoteryczny i obojętny); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny tlenku; wnioskuje o charakterze chemicznym tlenku na podstawie wyników doświadczenia;
VII.6klasyfikuje wodorki: LiH, CH₄, NH₃, H₂O, HF, H₂S, HCl, HBr, HI, ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy i obojętny); projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny wodorku; wnioskuje o charakterze chemicznym wodorku na podstawie wyników doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorków;
VII.7projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające otrzymać różnymi metodami: wodorotlenki, kwasy i sole; pisze odpowiednie równania reakcji;
VII.8projektuje i przeprowadza doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny wodorotlenku (zasadowy, amfoteryczny); wnioskuje o charakterze chemicznym wodorotlenku na podstawie wyników doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzające charakter chemiczny wodorotlenków (w tym równania reakcji otrzymywania hydroksokompleksów);
VII.9opisuje typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów o mniejszej mocy; projektuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia; pisze odpowiednie równania reakcji;
VII.10klasyfikuje poznane kwasy ze względu na ich skład (kwasy tlenowe i beztlenowe), moc i właściwości utleniające;
VII.11przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) oraz soli z zasadami; pisze odpowiednie równania reakcji.

Dz.U. 2024 poz. 1019 · w arkuszach 2023–2026: w 3 z 4 sesji

Strona sprawdzona 31 października 2026.

W skrócie

najważniejsze w kilku zdaniach

Charakter chemiczny tlenku (kwasowy, zasadowy, amfoteryczny albo obojętny) poznasz po jego reakcjach z wodą, kwasem i zasadą.
Tlenki niemetali na wysokim stopniu utlenienia są kwasowe, tlenki metali na niskim – zasadowe, a $\ce{Al2O3}$ i $\ce{ZnO}$ amfoteryczne.
Wodorotlenek amfoteryczny reaguje z kwasem i z mocną zasadą; z zasadą tworzy hydroksokompleks, np. $\ce{[Zn(OH)4]^2-}$ .
Kwasy dzielisz na tlenowe i beztlenowe, mocne i słabe, utleniające i nieutleniające.
Sole otrzymujesz z metali, tlenków i wodorotlenków oraz w reakcjach soli z kwasami i zasadami; mocny kwas wypiera ze soli kwas słabszy, nietrwały lub lotny.

Egzamin maturalny z chemii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. W arkuszu jest około 45 poleceń: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką, krótkiej i rozszerzonej odpowiedzi), w tym co najmniej jedno zadanie problemowe za 4–5 punktów. Podczas egzaminu możesz korzystać z „Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych”, linijki i kalkulatora naukowego.

Klasy związków i ich nazwy

Tlenek to związek tlenu z innym pierwiastkiem, w którym tlen ma stopień utlenienia $-\mathrm{II}$ . Wodorek to związek wodoru z innym pierwiastkiem. Wodorotlenek zawiera grupy $\ce{OH-}$ połączone z kationem metalu, a kwas – atomy wodoru odszczepiane w wodzie jako jony $\ce{H+}$ . Sól składa się z kationu (metalu albo $\ce{NH4+}$ ) i anionu reszty kwasowej. W wodorosolach anion zawiera jeszcze wodór, np. $\ce{HCO3-}$ , w hydroksosolach grupę $\ce{OH-}$ ma kation, np. $\ce{Mg(OH)+}$ , a hydraty mają w krysztale cząsteczki wody.

Nazwę tworzysz od anionu i kationu, a gdy pierwiastek ma kilka stopni utlenienia, podajesz go cyfrą rzymską w nawiasie, bez spacji przed nawiasem: „tlenek węgla(IV)”, „kwas azotowy(V)”, „siarczan(VI) miedzi(II)”. Wzór z nazwy układasz tak, by suma stopni utlenienia wynosiła zero: w tlenku żelaza(III) dwa atomy żelaza dają $+6$ , więc potrzebne są trzy atomy tlenu z $-6$ , czyli $\ce{Fe2O3}$ .

Klasa	Wzór	Nazwa
tlenek	Fe₂O₃	tlenek żelaza(III)
wodorotlenek	Ca(OH)₂	wodorotlenek wapnia
kwas tlenowy	H₂SO₄	kwas siarkowy(VI)
sól	CuSO₄	siarczan(VI) miedzi(II)
wodorosól	NaHCO₃	wodorowęglan sodu

Charakter chemiczny tlenków i wodorków

O charakterze tlenku decydują jego reakcje. Tlenek kwasowy reaguje z zasadą, dając sól, a zwykle i z wodą, dając kwas: $\ce{SO3 + H2O -> H2SO4}$ . Tlenek zasadowy reaguje z kwasem, dając sól, a z wodą – jeśli powstały wodorotlenek się w niej rozpuszcza: $\ce{Na2O + H2O -> 2NaOH}$ . Tlenek amfoteryczny reaguje i z kwasem, i z zasadą. Tlenek obojętny nie reaguje z żadnym z tych odczynników.

W okresie 3. charakter tlenków zmienia się od zasadowego do kwasowego: $\ce{Na2O}$ i $\ce{MgO}$ są zasadowe, $\ce{Al2O3}$ amfoteryczny, a $\ce{SiO2}$ , $\ce{P4O10}$ , $\ce{SO3}$ i $\ce{Cl2O7}$ kwasowe. Tak samo rośnie kwasowość wodorotlenków i kwasów tych pierwiastków. Spośród nich $\ce{P4O10}$ reaguje z wodą, tworząc kwas ortofosforowy(V): $\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}$ .

Wodorki dzielisz podobnie. $\ce{LiH}$ reaguje z wodą jak zasada: $\ce{LiH + H2O -> LiOH + H2}$ . $\ce{CH4}$ nie reaguje z wodą i jest obojętny. $\ce{NH3}$ tworzy z wodą roztwór o odczynie zasadowym. Wodorki $\ce{HF}$ , $\ce{HCl}$ , $\ce{HBr}$ , $\ce{HI}$ i $\ce{H2S}$ dają w wodzie roztwory kwasów.

Charakter	Przykłady	Reaguje z
kwasowy	SO₃, P₄O₁₀, CrO₃, Mn₂O₇	zasadą (i zwykle wodą)
zasadowy	Na₂O, CaO, CuO	kwasem
amfoteryczny	Al₂O₃, ZnO, Cr₂O₃	kwasem i zasadą
obojętny	CO, NO, N₂O	żadnym z nich

Wodorotlenki i amfoteryczność

Wodorotlenki sodu i potasu są dobrze rozpuszczalnymi, mocnymi zasadami, a wodorotlenek wapnia jest średnio rozpuszczalny (według tablic CKE, s. 14, 0,2 g w 100 g wody). Wodorotlenki większości metali są trudno rozpuszczalne, więc strącasz je zasadą z roztworu soli: $\ce{Zn^2+ + 2OH- -> Zn(OH)2}$ . Rozkładają się przy ogrzewaniu na tlenek i wodę: $\ce{Cu(OH)2 ->[\text{temperatura}] CuO + H2O}$ .

Wodorotlenek amfoteryczny reaguje i z kwasem, i z mocną zasadą. Z kwasem tworzy sól: $\ce{Zn(OH)2 + 2H+ -> Zn^2+ + 2H2O}$ . Z zasadą powstaje hydroksokompleks: $\ce{Zn(OH)2 + 2OH- -> [Zn(OH)4]^2-}$ albo, dla glinu, $\ce{Al(OH)3 + OH- -> [Al(OH)4]-}$ . Dlatego osad wodorotlenku glinu, który powstał po dodaniu zasady do roztworu soli, rozpuszcza się w jej nadmiarze. Amfoteryczny jest też $\ce{Cr(OH)3}$ , a $\ce{Cu(OH)2}$ i $\ce{Fe(OH)3}$ w nadmiarze zasady pozostają osadem.

Tlenki otrzymujesz m.in. przez syntezę z pierwiastków: $\ce{2Mg + O2 -> 2MgO}$ , $\ce{4Al + 3O2 -> 2Al2O3}$ , oraz przez rozkład termiczny soli: $\ce{CaCO3 ->[\text{temperatura}] CaO + CO2}$ . Zwróć uwagę, że synteza z pierwiastków jest reakcją redoks, a rozkład węglanu – nie: stopnie utlenienia wapnia, węgla i tlenu się w nim nie zmieniają.

Kwasy: podział i właściwości

Kwasy dzielisz według składu na tlenowe i beztlenowe, według mocy na mocne i słabe, a według właściwości na nieutleniające i utleniające. Do utleniających należą kwas azotowy(V) i stężony kwas siarkowy(VI): w reakcji z metalem wodór nie jest głównym produktem, bo redukuje się atom azotu albo siarki. Kwasy reagują z metalami o potencjale niższym od wodoru, z tlenkami i wodorotlenkami metali oraz z solami kwasów słabszych.

Mocny kwas wypiera ze soli kwas słabszy, nietrwały lub lotny. Z węglanu wydziela się tlenek węgla(IV), bo kwas węglowy jest nietrwały i ulega rozkładowi do wody i gazu: $\ce{2H+ + CO3^2- -> H2O + CO2}$ . Z siarczku wydziela się siarkowodór. Nielotny stężony kwas siarkowy(VI) wypiera po ogrzaniu ze stałego chlorku lotny chlorowodór.

Kwas	Skład	Moc	Utleniający
HCl	beztlenowy	mocny	nie
H₂S	beztlenowy	słaby	nie
H₂CO₃	tlenowy	słaby	nie
HNO₃	tlenowy	mocny	tak
H₂SO₄ (stężony)	tlenowy	mocny	tak

Otrzymywanie soli i reakcje soli

Sól otrzymasz, łącząc: metal z kwasem, tlenek zasadowy z kwasem, wodorotlenek z kwasem, tlenek kwasowy z zasadą, kwas z solą, zasadę z solą albo dwie sole. W dwóch ostatnich przypadkach reakcja przebiega, gdy powstaje osad, gaz lub słaby elektrolit. Czy osad się wytrąci, odczytasz z tablicy rozpuszczalności CKE (s. 14).

Zasada z solą: $\ce{Fe^3+ + 3OH- -> Fe(OH)3}$ , a z solą amonową po ogrzaniu wydziela się amoniak: $\ce{NH4Cl + NaOH -> NaCl + NH3 + H2O}$ . Kwas z solą: $\ce{CaCO3 + 2H+ -> Ca^2+ + CO2 + H2O}$ . Sól z solą: $\ce{Ba^2+ + SO4^2- -> BaSO4}$ . W zapisie jonowym skróconym rozpisujesz na jony tylko mocne elektrolity rozpuszczalne w wodzie; osad, gaz i woda zostają w postaci cząsteczkowej.

Doświadczenie

obserwacje i wniosek

Doświadczenie z tego działu tak, jak opisuje je CKE: cel, odczynniki, obserwacje, równanie reakcji i wniosek.

Cel doświadczenia: Zbadanie właściwości amfoterycznych wodorotlenku glinu.
Odczynniki: wodny roztwór $\ce{AlCl3}$ , wodny roztwór $\ce{NaOH}$ , wodny roztwór $\ce{HCl}$
Obserwacje: Po dodaniu roztworu $\ce{NaOH}$ do roztworu $\ce{AlCl3}$ wytrącił się biały, galaretowaty osad. Po dodaniu kwasu solnego do osadu w probówce II osad się roztworzył i powstał klarowny roztwór. W probówce III osad roztworzył się po dodaniu nadmiaru roztworu $\ce{NaOH}$ . W probówce I osad pozostał.
Równanie reakcji: otrzymanie osadu: $\ce{Al^3+ + 3OH- -> Al(OH)3}$ ; probówka II: $\ce{Al(OH)3 + 3H+ -> Al^3+ + 3H2O}$ ; probówka III: $\ce{Al(OH)3 + OH- -> [Al(OH)4]-}$
Wniosek: Wodorotlenek glinu reaguje i z kwasem, i z zasadą, więc ma charakter amfoteryczny.

Cel doświadczenia: Otrzymanie soli w reakcji węglanu z kwasem i wykrycie wydzielającego się gazu.
Odczynniki: węglan wapnia $\ce{CaCO3}$ (kreda), wodny roztwór $\ce{HCl}$ , woda wapienna – wodny roztwór $\ce{Ca(OH)2}$
Obserwacje: Kreda roztwarza się, wydziela się bezbarwny gaz. Po wprowadzeniu gazu do wody wapiennej roztwór się zmętnił.
Równanie reakcji: $\ce{CaCO3 + 2H+ -> Ca^2+ + CO2 + H2O}$ ; $\ce{CO2 + Ca^2+ + 2OH- -> CaCO3 + H2O}$
Wniosek: Z węglanu wapnia i kwasu solnego powstają rozpuszczalna sól wapnia, woda oraz gaz – tlenek węgla(IV); ten gaz mętni wodę wapienną, bo tworzy trudno rozpuszczalny węglan wapnia.

W minimalnym zestawie doświadczeń podstawy programowej:

12.badanie właściwości amfoterycznych tlenków i wodorotlenków
13.badanie charakteru chemicznego wybranych tlenków i wodorków pierwiastków 3. okresu
14.otrzymywanie kwasów, zasad i soli różnymi metodami

Pojęcia

tlenek: Związek tlenu z innym pierwiastkiem, w którym tlen ma stopień utlenienia −II (w nadtlenkach −I).
wodorotlenek: Związek metalu z grupami $\ce{OH-}$ ; zasadowy albo amfoteryczny.
kwas: Związek zawierający wodór, który w wodzie odszczepia jony $\ce{H+}$ i tworzy jony hydroniowe.
tlenek amfoteryczny: Tlenek, który wchodzi w reakcje z kwasami oraz z zasadami, tworząc w obu przypadkach sole.
hydrat: Sól, której kryształ zawiera związane cząsteczki wody, np. $\ce{CuSO4 * 5H2O}$ .
amfoteryczność: Zdolność drobiny do zachowania się zarówno jak kwas, jak i jak zasada; związek amfoteryczny reaguje i z kwasami, i z zasadami.
hydroksokompleks: Jon, w którym metal jest związany z kilkoma grupami $\ce{OH-}$ , np. $\ce{[Al(OH)4]-}$ .

Zadanie z matury

źródło: CKE

Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z materiałem źródłowym. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2025, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 7.1

Zadanie 7.1. (0–1)

W probówkach oznaczonych numerami I–IV umieszczono oddzielnie, w przypadkowej kolejności, wodne roztwory soli różnych metali. Do probówek wprowadzono roztwór wodorotlenku sodu, w wyniku czego w każdej z nich pojawiła się zawiesina innego wodorotlenku:

\ce{Cr(OH)3} \qquad \ce{Ca(OH)2} \qquad \ce{Cu(OH)2} \qquad \ce{Al(OH)3}

Zawiesiny otrzymane w probówkach I i II posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia zgodnie ze schematem.Uzupełnij tabelę. Spośród wodorotlenków wymienionych w informacji wstępnej wybierz te, których zawiesiny znajdowały się na początku doświadczenia w probówkach I i II. Napisz wzory tych związków.

Schemat dla probówki I: zawiesina barwy białej, po dodaniu HCl (aq) – klarowny roztwór, po dodaniu do niego H2SO4 (aq) – zawiesina. — CKE

Schemat dla probówki II: zawiesina barwy białej, po dodaniu HCl (aq) – klarowny roztwór, po dodaniu do niego H2SO4 (aq) – klarowny roztwór. — CKE

Wzór wodorotlenku w probówce I	Wzór wodorotlenku w probówce II

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2025, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2505), zadanie 7.1. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu

Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: w zadaniu obliczeniowym liczy się metoda, wynik z jednostką i poprawne zaokrąglenie — zwykle do trzech cyfr znaczących. Równanie reakcji musi być zapisane w formie, o którą prosi polecenie (cząsteczkowej, jonowej albo jonowej skróconej), z poprawnymi współczynnikami.

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Do roztworu zawierającego

0{,}10

mola jonów

\ce{Zn^2+}

dodawano wodny roztwór

\ce{NaOH}

, aż wytrącony osad całkowicie się roztworzył. Najmniejsza liczba moli

\ce{NaOH}

, która to umożliwia, wynosi

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Zgodnie z regułami nazewnictwa Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

związek o wzorze

\ce{Fe(OH)3}

nazywa się wodorotlenkiem żelaza(II).

siarczan(IV) potasu ma wzór

\ce{K2SO3}

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Przyporządkuj tlenkom ich charakter chemiczny. Wybierz odpowiedź spośród A–D.

Charakter

Akwasowy
Bzasadowy
Camfoteryczny
Dobojętny

Tlenek

\ce{K2O}

\ce{BeO}

\ce{N2O5}

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Napisz wzór kwasu, który powstaje w reakcji tlenku

\ce{Cl2O7}

z wodą.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt

Błędy w nazwach tlenków i kwasów. Cyfrę rzymską piszesz w nawiasie, bez spacji przed nim: „kwas azotowy(V)”, „tlenek węgla(IV)”; liczbę atomów tlenu w nazwie tlenku zastępuje stopień utlenienia pierwiastka.
Uznawanie każdego tlenku metalu za zasadowy. Tlenki glinu i cynku są amfoteryczne, a tlenki metali na wysokim stopniu utlenienia, jak $\ce{CrO3}$ , kwasowe.
Zatrzymanie się na osadzie. Gdy dodajesz zasadę do roztworu soli glinu albo cynku, osad powstaje, a w nadmiarze zasady rozpuszcza się jako hydroksokompleks.
Rozpisywanie na jony osadu lub gazu w równaniu jonowym skróconym. Na jony rozpisujesz tylko mocne, rozpuszczalne elektrolity.
Zakładanie, że kwas utleniający wydziela z metalem wodór. Z kwasem azotowym(V) metal reaguje inaczej niż z kwasem solnym.

Zapamiętaj

Tlenek kwasowy – z zasadą; zasadowy – z kwasem; amfoteryczny – z kwasem i z zasadą; obojętny – z żadnym z nich.
W okresie 3. charakter tlenków zmienia się od zasadowego ( $\ce{Na2O}$ ) przez amfoteryczny ( $\ce{Al2O3}$ ) do kwasowego.
Wodorotlenek amfoteryczny w nadmiarze mocnej zasady tworzy hydroksokompleks.
Mocny kwas wypiera ze soli kwas słabszy, nietrwały lub lotny.
Nazwy: cyfra rzymska w nawiasie bez spacji – „kwas siarkowy(VI)”, „tlenek węgla(IV)”.

Pytania i odpowiedzi

1.Jak sprawdzić, czy tlenek jest amfoteryczny?+
Odp.:Zbadaj jego reakcje z kwasem i z zasadą: tlenek amfoteryczny reaguje z oboma. Przykładem jest $\ce{ZnO}$ : z kwasem daje sól cynku, a z mocną zasadą hydroksokompleks. Tlenek zasadowy reaguje tylko z kwasem, kwasowy tylko z zasadą, a obojętny z żadnym z nich. Wynik zapisujesz równaniem reakcji, a wniosek o charakterze opierasz na obu obserwacjach.
2.Czym różni się wodorosól od hydroksosoli?+
Odp.:W wodorosoli anion zawiera wodór zdolny do odszczepienia, np. $\ce{HCO3-}$ w $\ce{NaHCO3}$ . W hydroksosoli grupę $\ce{OH-}$ ma kation, np. $\ce{Mg(OH)+}$ w $\ce{Mg(OH)Cl}$ . Obie powstają, gdy kwasu albo zasady jest za mało na pełne zobojętnienie.
3.Dlaczego nadmiar zasady rozpuszcza osad wodorotlenku glinu?+
Odp.:Wodorotlenek glinu jest amfoteryczny, więc reaguje nie tylko z kwasem, lecz także z mocną zasadą. Przyłączając jon $\ce{OH-}$ , tworzy jon $\ce{[Al(OH)4]-}$ , który jest dobrze rozpuszczalny w wodzie. Wodorotlenek żelaza(III) takiej reakcji nie daje, dlatego jego osad w nadmiarze zasady pozostaje.
4.Dlaczego CO₂ nazywam tlenkiem węgla(IV)?+
Odp.:Zgodnie z nazewnictwem w nawiasie podajesz stopień utlenienia pierwiastka, a nie liczbę atomów tlenu. Węgiel w $\ce{CO2}$ ma $+\mathrm{IV}$ , więc nazwa brzmi „tlenek węgla(IV)”. Tak nazywa tlenki CKE w arkuszach i tej nazwy używaj w odpowiedziach.
5.Który kwas wypiera słabszy ze soli?+
Odp.:Mocny kwas wypiera ze soli kwas słabszy, bo jony $\ce{H+}$ wiążą się z anionem słabego kwasu. Reakcję łatwo zauważyć, gdy słabszy kwas jest nietrwały albo lotny: kwas solny wypiera kwas węglowy z węglanów (wydziela się $\ce{CO2}$ ) i siarkowodór z siarczków. Moc kwasów porównasz po stałych dysocjacji z tablic CKE: im większa stała, tym kwas mocniejszy.

Zobacz też

Wszystkie tematy matury z chemii

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 31 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z chemii (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 180 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w którym dziale tracisz punkty.

Rozwiąż arkusz za darmo