Jak sprawdzić, czy reakcja jest reakcją redoks?

Policz stopnie utlenienia atomów po obu stronach równania. Jeśli którykolwiek się zmienił, jest to reakcja redoks. Jeśli wszystkie zostały takie same – jak przy strącaniu AgCl z jonów Ag⁺ i Cl⁻ albo przy zobojętnianiu – nie jest. Zmiana stopnia utlenienia oznacza przeniesienie elektronów, więc zawsze towarzyszą jej i utlenianie, i redukcja.

Kiedy w równaniu piszę H⁺, a kiedy OH⁻?

Środowisko poznasz z polecenia albo z odczynników: kwas siarkowy(VI) lub solny to środowisko kwasowe, wodorotlenek sodu – zasadowe, sama woda – obojętne. W kwasowym uzgadniasz tlen i wodór wodą oraz jonami H⁺, w obojętnym i zasadowym – wodą oraz jonami OH⁻. Zapis H₃O⁺ zamiast H⁺ też jest poprawny.

Czy stopień utlenienia może być ułamkiem?

Może, gdy podajesz średni stopień utlenienia atomów tego samego pierwiastka w drobinie. W Fe₃O₄ cztery atomy tlenu dają -8, więc trzy atomy żelaza mają razem +8, czyli średnio +8/3 ≈ +2,67. Takie wartości trzeba umieć obliczyć, ale w równaniach połówkowych liczysz zmianę stopnia dla konkretnych atomów.

Czy z potencjałów standardowych wynika szybkość reakcji?

Nie. Potencjały pokazują, w którą stronę reakcja może przebiegać w warunkach standardowych, a o jej szybkości decydują inne czynniki: stężenia, temperatura, katalizator. Jeśli wyższy potencjał ma forma utleniona pierwszego półogniwa, to ona utlenia formę zredukowaną drugiego, nawet jeśli reakcja przebiega powoli.

Jak sprawdzić, czy równanie połówkowe jest dobrze zbilansowane?

Policz każdy pierwiastek po obu stronach, a potem ładunek całkowity: ładunki drobin wraz z elektronami muszą się równać. W równaniu Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O po lewej jest -2 + 14 - 6 = +6, po prawej 2 · 3 = +6. Gdy zgadzają się atomy, a ładunek nie, brakuje elektronów albo jonów środowiska.

Matura 2027 · chemia, poziom rozszerzony

Reakcje redoks: stopnie utlenienia, utleniacz, reduktor i bilans elektronowo-jonowy

Podstawa programowa wymaga, żebyś obliczał stopnie utlenienia w cząsteczkach i jonach, wskazywał utleniacz, reduktor oraz procesy utleniania i redukcji, dobierał współczynniki metodą bilansu elektronowo-jonowego i przewidywał kierunek reakcji na podstawie potencjałów standardowych. Tak przygotujesz się do tej części matury z chemii na poziomie rozszerzonym.

Na maturze 2023–2026: w każdej z 4 sesji, zadań: 8.

Podstawa programowa: chemia

Podstawa programowa (zakres rozszerzony): dział VIII „Reakcje utleniania i redukcji”, pkt 1–6

Pokaż wymagania

VIII.1stosuje pojęcia: stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja;
VIII.2wskazuje utleniacz, reduktor, proces utleniania i redukcji w podanej reakcji;
VIII.3na podstawie konfiguracji elektronowej atomów przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków;
VIII.4oblicza stopnie utlenienia pierwiastków w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego;
VIII.5stosuje zasady bilansu elektronowo-jonowego – dobiera współczynniki stechiometryczne w schematach reakcji utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej i jonowej);
VIII.6przewiduje kierunek przebiegu reakcji utleniania-redukcji na podstawie wartości potencjałów standardowych półogniw; pisze odpowiednie równania reakcji.

Dz.U. 2024 poz. 1019 · w arkuszach 2023–2026: w każdej z 4 sesji

Strona sprawdzona 31 października 2026.

W skrócie

najważniejsze w kilku zdaniach

Utlenianie to oddawanie elektronów i wzrost stopnia utlenienia, redukcja to przyjmowanie elektronów i jego spadek; oba procesy zawsze idą w parze.
Utleniacz sam się redukuje, a reduktor sam się utlenia. Stopnie utlenienia w cząsteczce sumują się do zera, w jonie – do jego ładunku.
Bilans elektronowo-jonowy zapisujesz osobno dla utleniania i redukcji; brakujący tlen i wodór uzupełniasz zależnie od środowiska: wodą i $\ce{H+}$ w kwasowym, wodą i $\ce{OH-}$ w obojętnym i zasadowym.
Silniejszym utleniaczem jest forma utleniona układu o wyższym potencjale standardowym. Reakcję redoks zapisujesz ze strzałką →, bo wskazujesz jej kierunek.

Egzamin maturalny z chemii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. W arkuszu jest około 45 poleceń: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką, krótkiej i rozszerzonej odpowiedzi), w tym co najmniej jedno zadanie problemowe za 4–5 punktów. Podczas egzaminu możesz korzystać z „Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych”, linijki i kalkulatora naukowego.

Stopień utlenienia: jak go obliczyć

Stopień utlenienia to ładunek, jaki miałby atom w drobinie, gdyby wiązania z atomami innych pierwiastków były czysto jonowe. Pierwiastek w stanie wolnym ma stopień 0. Suma stopni utlenienia wszystkich atomów wynosi zero w cząsteczce, a w jonie jest równa jego ładunkowi. Wodór ma zwykle $+\mathrm{I}$ (w wodorkach metali $-\mathrm{I}$ ), tlen $-\mathrm{II}$ (w nadtlenkach $-\mathrm{I}$ ), metale grupy 1. $+\mathrm{I}$ , grupy 2. $+\mathrm{II}$ , a fluor zawsze $-\mathrm{I}$ .

Szukany stopień wyznaczasz z równania. W jonie $\ce{SO4^2-}$ jest $x + 4 \cdot (-2) = -2$ , więc siarka ma $+\mathrm{VI}$ . W jonie $\ce{Cr2O7^2-}$ jest $2x + 7 \cdot (-2) ={}$ $-2$ , więc chrom ma również $+\mathrm{VI}$ . W jonie $\ce{NH4+}$ jest $x + 4 \cdot (+1) = +1$ , więc azot ma $-\mathrm{III}$ . W nadtlenku wodoru $\ce{H2O2}$ dwa atomy wodoru dają $+2$ , więc na każdy z dwóch atomów tlenu przypada $-\mathrm{I}$ .

Typowe stopnie utlenienia przewidzisz z konfiguracji elektronowej. Atom oddaje elektrony walencyjne, więc największy dodatni stopień równa się ich liczbie. Mangan ( $[\mathrm{Ar}]\,3d^{5}4s^{2}$ ) ma siedem takich elektronów i osiąga $+\mathrm{VII}$ , a chlor z grupy 17. – również $+\mathrm{VII}$ . Najniższy stopień niemetalu wynika z liczby elektronów brakujących do oktetu: azot ma $-\mathrm{III}$ , chlor $-\mathrm{I}$ .

Stopień utlenienia przypisujesz też atomom węgla w związkach organicznych. Średni stopień utlenienia węgla wynosi $-\mathrm{II}$ w etanolu $\ce{C2H5OH}$ , $-\mathrm{I}$ w etanalu $\ce{CH3CHO}$ i $0$ w kwasie octowym $\ce{CH3COOH}$ . Utlenianie alkoholu do aldehydu, a potem do kwasu to zatem kolejne utlenienia węgla.

Drobina	Atom	Stopień utlenienia
MnO₄⁻	Mn	+VII
MnO₄²⁻	Mn	+VI
MnO₂	Mn	+IV
Mn²⁺	Mn	+II
NO₃⁻	N	+V
CaH₂	H	−I

Utleniacz, reduktor, utlenianie i redukcja

Utlenianie to proces, w którym drobina oddaje elektrony, a stopień utlenienia jej atomu rośnie. Redukcja jest procesem odwrotnym: elektrony są przyjmowane, a stopień utlenienia maleje. Reduktor oddaje elektrony, więc sam się utlenia; utleniacz je przyjmuje, więc sam się redukuje. Oba procesy zachodzą jednocześnie, a liczba elektronów oddanych jest zawsze równa liczbie przyjętych.

Typowe utleniacze to drobiny z atomem na wysokim stopniu utlenienia albo o dużej elektroujemności: $\ce{MnO4-}$ , $\ce{Cr2O7^2-}$ , stężony kwas azotowy(V), halogeny. Typowe reduktory to metale, wodór i jony na niskim stopniu utlenienia: $\ce{Fe^2+}$ , $\ce{I-}$ , $\ce{SO3^2-}$ . Drobina z atomem na pośrednim stopniu może pełnić obie role, jak nadtlenek wodoru.

Gdy ten sam pierwiastek jest zarazem utleniaczem i reduktorem, reakcję nazywasz dysproporcjonowaniem. W rozkładzie nadtlenku wodoru $\ce{2H2O2 -> 2H2O + O2}$ tlen przechodzi z $-\mathrm{I}$ na $-\mathrm{II}$ (redukcja) i na $0$ (utlenianie).

Proces	Elektrony	Stopień utlenienia	Substancja jest
utlenianie	oddawane	rośnie	reduktorem
redukcja	przyjmowane	maleje	utleniaczem

Bilans elektronowo-jonowy krok po kroku

Metoda ma stałą kolejność. Zapisz osobno schemat utleniania i redukcji, uzgodnij atomy pierwiastków innych niż tlen i wodór, potem tlen, potem wodór, a na końcu dopisz elektrony tak, aby ładunki po obu stronach były równe. W środowisku kwasowym brakujący tlen uzupełniasz wodą, a wodór jonami $\ce{H+}$ (albo $\ce{H3O+}$ ). W obojętnym i zasadowym na każdy brakujący atom tlenu dopisujesz po jego stronie dwa jony $\ce{OH-}$ , a po stronie przeciwnej jedną cząsteczkę $\ce{H2O}$ .

Przykład w środowisku kwasowym: jony dichromianowe(VI) utleniają jony żelaza(II). Redukcja: $\ce{Cr2O7^2- + 14H+ + 6e- -> 2Cr^3+ + 7H2O}$ . Utlenianie: $\ce{Fe^2+ -> Fe^3+ + e-}$ . Chrom przyjmuje 6 elektronów, a żelazo oddaje 1, więc drugie równanie mnożysz przez 6 i dodajesz oba: $\ce{Cr2O7^2- + 6Fe^2+ + 14H+ -> 2Cr^3+ + 6Fe^3+ + 7H2O}$ . Sprawdź ładunek: po lewej $-2 + 12 + 14 = +24$ , po prawej $6 + 18 = +24$ .

Z bilansu wynika stosunek, w jakim reagenty reagują. W 20,0 cm³ roztworu $\ce{K2Cr2O7}$ o stężeniu $0{,}0200\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ jest $4{,}00 \cdot 10^{-4}$ mola jonów dichromianowych(VI). Na jeden taki jon przypada sześć jonów żelaza(II), więc wystarczy ich $2{,}40 \cdot 10^{-3}$ mola.

Środowisko w bilansie elektronowo-jonowym

Ten sam utleniacz może przyjąć różną liczbę elektronów, zależnie od odczynu roztworu. Jakie produkty daje jon manganianowy(VII) w każdym środowisku, a jakie jony dichromianowe(VI) w kwasowym, zestawia strona o metalach i niemetalach; doświadczenie poniżej pokazuje to na probówkach. Tu liczy się bilans: środowisko wskazuje, czym uzupełniasz tlen i wodór w równaniach połówkowych.

Przykład w środowisku obojętnym: jon manganianowy(VII) utlenia jodek do jodanu(V). Redukcja: $\ce{MnO4- + 2H2O + 3e- -> MnO2 + 4OH-}$ , utlenianie: $\ce{I- + 6OH- -> IO3- + 3H2O + 6e-}$ . Pierwsze równanie mnożysz przez 2, dodajesz oba i skracasz wodę oraz jony wodorotlenkowe: $\ce{2MnO4- + I- + H2O -> 2MnO2 + IO3- + 2OH-}$ .

Trzymaj się wymagań polecenia. Gdy zadanie mówi o środowisku, równanie bez niego nie zdobywa punktu. Gdy prosi o formę jonową skróconą z liczbą wymienianych elektronów, piszesz równanie połówkowe z elektronami po lewej stronie przy redukcji i po prawej przy utlenianiu. W równaniu sumarycznym elektronów już nie ma. Strzałki ⇄ nie używasz, bo wskazujesz kierunek przemiany.

Kierunek reakcji i potencjał standardowy

Potencjał standardowy półogniwa $E^\circ$ mówi, jak chętnie jego forma utleniona przyjmuje elektrony. Z dwóch układów utleniaczem jest ten, który ma wyższy potencjał, i utlenia on formę zredukowaną układu o niższym potencjale. W tablicach CKE (s. 12) jest $E^\circ(\ce{Br2/Br-}) = 1{,}066\ \mathrm{V}$ i $E^\circ(\ce{Fe^3+/Fe^2+}) = 0{,}771\ \mathrm{V}$ , więc brom utlenia jony żelaza(II): $\ce{Br2 + 2Fe^2+ -> 2Br- + 2Fe^3+}$ . Różnica potencjałów wynosi $0{,}295\ \mathrm{V}$ .

W parze $\ce{I2/I-}$ potencjał $0{,}536\ \mathrm{V}$ jest niższy niż $0{,}771\ \mathrm{V}$ , więc jod nie utlenia jonów żelaza(II). Potencjał rozstrzyga o kierunku reakcji, nie o jej szybkości: reakcja dozwolona przez tablice może przebiegać bardzo wolno.

Doświadczenie

obserwacje i wniosek

Doświadczenie z tego działu tak, jak opisuje je CKE: cel, odczynniki, obserwacje, równanie reakcji i wniosek.

Cel doświadczenia: Zbadanie wpływu odczynu środowiska na przebieg reakcji manganianu(VII) potasu z siarczanem(IV) sodu.
Odczynniki: wodne roztwory $\ce{KMnO4}$ i $\ce{Na2SO3}$ , wodny roztwór $\ce{H2SO4}$ , woda, wodny roztwór $\ce{NaOH}$
Obserwacje: W probówce I fioletowy roztwór odbarwił się. W probówce II powstał brunatny osad. W probówce III roztwór zabarwił się na zielono.
Równanie reakcji: probówka I: $\ce{2MnO4- + 5SO3^2- + 6H+ -> 2Mn^2+ + 5SO4^2- + 3H2O}$ ; probówka II: $\ce{2MnO4- + 3SO3^2- + H2O -> 2MnO2 + 3SO4^2- + 2OH-}$ ; probówka III: $\ce{2MnO4- + SO3^2- + 2OH- -> 2MnO4^2- + SO4^2- + H2O}$
Wniosek: Związek manganu, który powstaje z manganianu(VII), zależy od odczynu roztworu: w środowisku kwasowym są to jony $\ce{Mn^2+}$ , w obojętnym – $\ce{MnO2}$ , a w silnie zasadowym – jony $\ce{MnO4^2-}$ .
Uwaga: Manganian(VII) potasu jest w nadmiarze, a roztwór $\ce{Na2SO3}$ dodaje się w niewielkiej ilości: w probówce III nadmiar siarczanu(IV) redukowałby zielone jony $\ce{MnO4^2-}$ dalej, do $\ce{MnO2}$ .

W minimalnym zestawie doświadczeń podstawy programowej:

15.badanie wpływu odczynu środowiska na przebieg reakcji utleniania-redukcji

Pojęcia

stopień utlenienia: Ładunek atomu po przypisaniu elektronów wiązań z atomami innych pierwiastków atomowi bardziej elektroujemnemu.
utleniacz: Substancja, która w reakcji przyjmuje elektrony; jej atom obniża stopień utlenienia, czyli ulega redukcji.
reduktor: Substancja, która w reakcji oddaje elektrony; jej atom podwyższa stopień utlenienia, czyli ulega utlenieniu.
utlenianie: Proces oddawania elektronów przez drobinę, któremu towarzyszy wzrost stopnia utlenienia atomu.
redukcja: Proces przyjmowania elektronów przez drobinę, któremu towarzyszy spadek stopnia utlenienia atomu.
bilans elektronowo-jonowy: Metoda doboru współczynników: osobne równania połówkowe utleniania i redukcji z elektronami i jonami środowiska, potem wyrównanie liczby elektronów.
dysproporcjonowanie: Reakcja, w której ten sam pierwiastek zarazem się utlenia i redukuje, tworząc produkty o wyższym i niższym stopniu utlenienia.
potencjał standardowy półogniwa: Potencjał półogniwa w warunkach standardowych względem standardowej elektrody wodorowej.

Zadanie z matury

źródło: CKE

Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z materiałem źródłowym. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2025, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 5.1

Zadanie 5.1. (0–2 pkt)

W odpowiednich warunkach fluorowce mogą ze sobą reagować i tworzyć tzw. związki międzyhalogenowe o wzorze ogólnym

\mathrm{AX}_y

, w którym

y

przyjmuje wartość 1, 3, 5 lub 7. W tym wzorze A oznacza pierwiastek o mniejszej elektroujemności, a X – pierwiastek o większej elektroujemności. Przykładem związku międzyhalogenowego jest trichlorek jodu o wzorze

\ce{ICl3}

. Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018. Trichlorek jodu został po raz pierwszy otrzymany w reakcji, której schemat przedstawiono poniżej.

\ce{IO3- + I2 + H+ + Cl- -> ICl3 + H2O}

Napisz w formie jonowej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie reakcji redukcji zachodzącej podczas tej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji. Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie. Równanie reakcji redukcji: …

\ldots\ \ce{IO3-} + \ldots\ \ce{I2} + \ldots\ \ce{H+} + \ldots\ \ce{Cl-} \longrightarrow \ldots\ \ce{ICl3} + \ldots\ \ce{H2O}

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2025, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2505), zadanie 5.1. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Zasady oceniania CKE

poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz poprawne uzupełnienie współczynników w schemacie.2 pkt
poprawne napisanie w formie jonowej równania reakcji redukcji oraz niepoprawne uzupełnienie współczynników w schemacie albo brak uzupełnienia schematu ALBO niepoprawne napisanie albo brak równania reakcji redukcji oraz poprawne uzupełnienie współczynników w schemacie.1 pkt
odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.0 pkt

Rozwiązanie i przykładowe odpowiedzi według CKE

Równanie reakcji redukcji:

\ce{IO3- + 3Cl- + 6H+ + 2e- -> ICl3 + 3H2O}

Schemat:

3\,\ce{IO3-} + (1)\,\ce{I2} + 18\,\ce{H+} + 15\,\ce{Cl-} \longrightarrow 5\,\ce{ICl3} + 9\,\ce{H2O}

Wyjaśnienie od Kleksy

Redukcja to spadek stopnia utlenienia. Jod w jonie

\ce{IO3-}

+\mathrm{V}

(

x + 3 \cdot (-2) = -1

), a w

\ce{ICl3}

+\mathrm{III}

(

x + 3 \cdot (-1) = 0

), więc przyjmuje 2 elektrony. Elektrony zapisujesz po lewej stronie, bo to redukcja. Tlen z jonu

\ce{IO3-}

łączy się z jonami

\ce{H+}

w wodę – to wymaga środowiska kwasowego, które widać już w schemacie. Jony chlorkowe zostają w

\ce{ICl3}

bez zmiany stopnia utlenienia.

Jod cząsteczkowy utlenia się z

0

+\mathrm{III}

\ce{I2 + 6Cl- -> 2ICl3 + 6e-}

, czyli oddaje 6 elektronów. Aby liczby elektronów się zgadzały, równanie redukcji mnożysz przez 3. Po dodaniu otrzymujesz

\ce{3IO3- + I2 + 18H+ + 15Cl- -> 5ICl3 + 9H2O}

. Sprawdź jod i ładunek: jodu jest 5 po obu stronach, ładunek po lewej to

-3 + 18 - 15 = 0

Według zasad oceniania CKE: 2 punkty za poprawne równanie reakcji redukcji w formie jonowej z elektronami oraz poprawne współczynniki w schemacie, 1 punkt za poprawne wykonanie tylko jednej z tych czynności.

Przykładowa odpowiedź: równanie redukcji

\ce{IO3- + 3Cl- + 6H+ + 2e- -> ICl3 + 3H2O}

; współczynniki w schemacie

\ce{3IO3- + I2 + 18H+ + 15Cl- -> 5ICl3 + 9H2O}

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2023, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 16

Zadanie 16. (0–1)

W środowisku wodnym aniony tiosiarczanowe reagują z chlorem zgodnie ze schematem:

\ce{S2O3^2- + Cl2 + H2O -> SO4^2- + Cl- + H3O+}

Podczas tej reakcji aniony tiosiarczanowe ulegają utlenieniu, które przebiega według schematu:

\ce{S2O3^2- + 15H2O -> 2SO4^2- + 10H3O+ + }x\,\ce{e-}

Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie reakcji.

\ce{S2O3^2-}

\ce{Cl2}

\ce{H2O}

→

\ce{SO4^2-}

\ce{Cl-}

\ce{H3O+}

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2023, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2305), zadanie 16. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu

Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: w zadaniu obliczeniowym liczy się metoda, wynik z jednostką i poprawne zaokrąglenie — zwykle do trzech cyfr znaczących. Równanie reakcji musi być zapisane w formie, o którą prosi polecenie (cząsteczkowej, jonowej albo jonowej skróconej), z poprawnymi współczynnikami.

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Na zmiareczkowanie 25,0 cm³ roztworu soli żelaza(II) w środowisku kwasowym zużyto 20,0 cm³ roztworu

\ce{KMnO4}

o stężeniu

0{,}0200\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}

. Stężenie jonów

\ce{Fe^2+}

w badanym roztworze wynosi

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

W reakcji

\ce{Cu + 2Ag+ -> Cu^2+ + 2Ag}

Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

jony srebra(I) pełnią funkcję reduktora.

atomy miedzi ulegają utlenieniu.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Przyporządkuj związkom stopień utlenienia pierwiastka podanego w nawiasie. Wybierz odpowiedź spośród A–D.

Stopień utlenienia

A $-\mathrm{II}$
B $+\mathrm{IV}$
C $+\mathrm{V}$
D $+\mathrm{VII}$

Związek

\ce{N2H4}

(N)

\ce{NO2}

(N)

\ce{KIO4}

(I)

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Napisz wzór anionu o ładunku 1−, zbudowanego z atomu chloru i atomów tlenu, w którym chlor ma stopień utlenienia

+\mathrm{V}

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt

Pominięcie środowiska reakcji. Równanie z poprawnymi współczynnikami, ale z jonami $\ce{H+}$ w zadaniu, które wymaga środowiska zasadowego lub obojętnego, nie zdobywa punktu.
Strzałka ⇄ w reakcji redoks, w której wskazujesz kierunek przemiany. Według zasad oceniania CKE zapis ⇄ zamiast → odbiera wtedy punkt.
Elektrony po złej stronie. W równaniu redukcji stoją po stronie substratów, w równaniu utleniania – produktów, a w równaniu sumarycznym nie ma ich wcale.
Mylenie roli z procesem: utleniacz ulega redukcji, a reduktor utlenieniu. Zapytaj, co dzieje się z atomem, a nie z substancją, która „utlenia”.
Stopień utlenienia tlenu równy $-\mathrm{II}$ w nadtlenkach. W $\ce{H2O2}$ tlen ma $-\mathrm{I}$ .

Zapamiętaj

Utlenianie – oddawanie elektronów, stopień utlenienia rośnie; redukcja – przyjmowanie, stopień maleje.
Suma stopni utlenienia: w cząsteczce 0, w jonie równa jego ładunkowi.
Środowisko kwasowe: $\ce{H+}$ i $\ce{H2O}$ ; obojętne i zasadowe: $\ce{OH-}$ i $\ce{H2O}$ .
Wyższy potencjał standardowy – utleniacz, niższy – reduktor; kierunek reakcji zapisujesz strzałką →.

Pytania i odpowiedzi

1.Jak sprawdzić, czy reakcja jest reakcją redoks?+
Odp.:Policz stopnie utlenienia atomów po obu stronach równania. Jeśli którykolwiek się zmienił, jest to reakcja redoks. Jeśli wszystkie zostały takie same – jak przy strącaniu $\ce{AgCl}$ z jonów $\ce{Ag+}$ i $\ce{Cl-}$ albo przy zobojętnianiu – nie jest. Zmiana stopnia utlenienia oznacza przeniesienie elektronów, więc zawsze towarzyszą jej i utlenianie, i redukcja.
2.Kiedy w równaniu piszę H⁺, a kiedy OH⁻?+
Odp.:Środowisko poznasz z polecenia albo z odczynników: kwas siarkowy(VI) lub solny to środowisko kwasowe, wodorotlenek sodu – zasadowe, sama woda – obojętne. W kwasowym uzgadniasz tlen i wodór wodą oraz jonami $\ce{H+}$ , w obojętnym i zasadowym – wodą oraz jonami $\ce{OH-}$ . Zapis $\ce{H3O+}$ zamiast $\ce{H+}$ też jest poprawny.
3.Czy stopień utlenienia może być ułamkiem?+
Odp.:Może, gdy podajesz średni stopień utlenienia atomów tego samego pierwiastka w drobinie. W $\ce{Fe3O4}$ cztery atomy tlenu dają $-8$ , więc trzy atomy żelaza mają razem $+8$ , czyli średnio $+\tfrac{8}{3} \approx +2{,}67$ . Takie wartości trzeba umieć obliczyć, ale w równaniach połówkowych liczysz zmianę stopnia dla konkretnych atomów.
4.Czy z potencjałów standardowych wynika szybkość reakcji?+
Odp.:Nie. Potencjały pokazują, w którą stronę reakcja może przebiegać w warunkach standardowych, a o jej szybkości decydują inne czynniki: stężenia, temperatura, katalizator. Jeśli wyższy potencjał ma forma utleniona pierwszego półogniwa, to ona utlenia formę zredukowaną drugiego, nawet jeśli reakcja przebiega powoli.
5.Jak sprawdzić, czy równanie połówkowe jest dobrze zbilansowane?+
Odp.:Policz każdy pierwiastek po obu stronach, a potem ładunek całkowity: ładunki drobin wraz z elektronami muszą się równać. W równaniu $\ce{Cr2O7^2- + 14H+ + 6e- -> 2Cr^3+ + 7H2O}$ po lewej jest $-2 + 14 - 6 = +6$ , po prawej $2 \cdot 3 = +6$ . Gdy zgadzają się atomy, a ładunek nie, brakuje elektronów albo jonów środowiska.

Zobacz też

Wszystkie tematy matury z chemii

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 31 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z chemii (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 180 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w którym dziale tracisz punkty.

Rozwiąż arkusz za darmo