Kleksa

Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Onomatopeja: wyrazy dźwiękonaśladowcze i ich funkcje

Przed egzaminem ósmoklasisty poznaj onomatopeję, którą podstawa programowa nazywa wyrazami dźwiękonaśladowczymi. To wyrazy, które brzmieniem przypominają dźwięk, o którym mówią: bęc, tup, kukułka. Poniżej dowiesz się, jak je odróżnić od zwykłych nazw dźwięków, jak opisać ich funkcję w tekście i sprawdzisz się na zadaniach.

Na egzaminie ósmoklasisty: w arkuszach z lat 2023–2026 bez osobnego zadania.

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Onomatopeja to wyraz dźwiękonaśladowczy: jego brzmienie naśladuje dźwięk, który nazywa lub opisuje, np. bęc, tup, chlup, kukułka, szczekać. Słuchasz wyrazu i słyszysz to, o czym mówi.
  • Wyraz, który tylko nazywa dźwięk, nie jest onomatopeją. Hałas i krzyk mówią o dźwięku, ale ich brzmienie go nie naśladuje. Sprawdź to tak: powiedz wyraz na głos, bez kontekstu. Jeśli przypomina odgłos, masz onomatopeję.
  • Onomatopeje występują w kilku postaciach: jako wykrzykniki (bęc! trzask!), rzeczowniki (stukot, plusk), czasowniki (szczekać, brzęczeć, mruczeć), zdwojenia (tup, tup, tup) i nazwy zwierząt od ich głosu (kukułka).
  • Brzmienie dźwięku można też oddać powtarzaniem podobnych głosek. W zdaniu Sosny szumią, szeleszczą i szepczą szum oddają nie tylko czasowniki dźwiękonaśladowcze, lecz także powtarzające się głoski sz, s, cz. Takie głoski mogą naśladować dźwięk nawet w zdaniu, w którym wyrazu dźwiękonaśladowczego nie ma; wtedy napisz, że powtarzające się głoski oddają dźwięk.
  • Funkcje onomatopei: sprawiają, że czytelnik „słyszy” opisywaną scenę, tworzą nastrój, nadają tempo i dynamikę (szybkie powtórzenia przyspieszają rytm), a w utworach dla dzieci wprowadzają żart. Opisując funkcję, wskaż dźwięk i efekt.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.

  1. 1.Wykrzykniki dźwiękonaśladowcze

    • Bęc! – książka spadła ze stołu. – bęc naśladuje odgłos upadku.
    • Trzask! – pękła gałąź. – trzask naśladuje odgłos łamania.

  2. 2.Zdwojenia

    • Kap, kap, kap – leciały krople z kranu. – powtórzenie odmierza upływający czas.
    • Julian Tuwim, „Lokomotywa”: Buch – jak gorąco! Uch – jak gorąco! – wyrazy oddają odgłosy parowozu.

  3. 3.Rzeczowniki i czasowniki dźwiękonaśladowcze

    • stukot, plusk – rzeczowniki nazywające dźwięk w sposób, który go naśladuje.
    • brzęczeć, mruczeć, szczekać – czasowniki, których brzmienie przypomina odgłos.
    • kukułka – nazwa ptaka od jego głosu.

  4. 4.Wyraz tylko nazywający dźwięk

    • Hałas był nie do zniesienia. – hałas nazywa dźwięk, ale go nie naśladuje.
    • Z ulicy dobiegł krzyk. – krzyk też nie jest onomatopeją.

  5. 5.Powtarzanie głosek

    • Sosny szumią, szeleszczą i szepczą. – głoski sz i cz przywołują szelest.

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Wyrazem dźwiękonaśladowczym jest

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj zdanie: Bzzz – przeleciała nad nami mucha, a potem zapadła cisza. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wyraz bzzz naśladuje dźwięk.
Wyraz cisza jest wyrazem dźwiękonaśladowczym.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
W zdaniu Pod oknem miauknął kot wyraz miauknął jest , ponieważ .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj podanym zdaniom opisy użytych w nich wyrazów. Wybierz odpowiedź spośród A–E.

Opis wyrazu

  1. Awykrzyknik dźwiękonaśladowczy użyty raz
  2. Bwyraz, który nazywa dźwięk, ale go nie naśladuje
  3. Cczasownik dźwiękonaśladowczy
  4. Dwykrzyknik dźwiękonaśladowczy powtórzony kilka razy (zdwojenie)
  5. Eprzymiotnik

Zdanie

1. Chlup! – ktoś skoczył do wody.
2. Gwar na korytarzu cichł.
3. Tup, tup, tup – biegły dzieci po schodach.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Uznawanie każdego wyrazu o dźwięku za onomatopeję. Hałas i krzyk nazywają dźwięk, ale go nie naśladują. Powiedz wyraz na głos i sprawdź, czy brzmi jak odgłos.
  • Szukanie onomatopei wyłącznie wśród wykrzykników. Dźwięk naśladują też rzeczowniki (stukot), czasowniki (brzęczeć) i nazwy zwierząt (kukułka).
  • Pisanie, że onomatopeja „ozdabia tekst”. Napisz, co daje: że czytelnik słyszy scenę, że rytm przyspiesza albo że pojawia się humor.
  • Pomijanie powtarzania głosek. Gdy zdanie nie ma wyrazu dźwiękonaśladowczego, ale głoski sz i cz powtarzają się i przypominają szelest, napisz, że głoski naśladują dźwięk.

Do zapamiętania

  • Onomatopeja to wyraz, którego brzmienie naśladuje dźwięk.
  • Wyraz, który tylko nazywa dźwięk (hałas), nie jest onomatopeją.
  • Dźwięk naśladują wykrzykniki, rzeczowniki, czasowniki i zdwojenia.
  • Funkcja: czytelnik „słyszy” scenę, rośnie tempo, pojawia się nastrój lub żart.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Czym jest wyraz dźwiękonaśladowczy?+
    Odp.:To wyraz, którego brzmienie przypomina dźwięk, o którym mówi. Podstawa programowa używa tej nazwy, a onomatopeja znaczy to samo. Przykłady: bęc, trzask, kukułka. Wyraz, który tylko nazywa dźwięk bez naśladowania go, taki jak hałas, nie należy do tej grupy.
  2. 2.Czy czasownik może być onomatopeją?+
    Odp.:Tak. Czasowniki w rodzaju szczekać lub brzęczeć pochodzą od naśladowania odgłosu i mają brzmienie, które go przypomina. W zadaniu o środki stylistyczne sprawdź, czy polecenie pyta o wyraz, czy o całe zdanie.
  3. 3.Do czego służy onomatopeja w wierszu?+
    Odp.:Sprawia, że czytelnik słyszy opisywaną scenę, buduje nastrój i nadaje utworowi rytm. W wierszach dla dzieci wprowadza też zabawę brzmieniem. W odpowiedzi nazwij dźwięk i napisz, co w tekście zmienia.
  4. 4.Czy powtórzenie głosek to onomatopeja?+
    Odp.:Nie jest to osobny wyraz dźwiękonaśladowczy, ale ma podobną rolę: brzmienie głosek naśladuje dźwięk, np. szelest czy szum. Wystarczy napisać, że powtarzające się głoski oddają dźwięk opisywanego zjawiska.
  5. 5.Jak odróżnić onomatopeję od zwykłego rzeczownika?+
    Odp.:Wypowiedz wyraz głośno i zapytaj, czy brzmi jak dźwięk, o którym mówi. Plusk brzmi jak woda, hałas nie brzmi jak nic konkretnego. Jeśli wyraz nazywa, a nie naśladuje, to zwykły rzeczownik.

Zobacz też

Wszystkie tematy z języka polskiego na egzamin ósmoklasisty

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 29 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.