Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Synonimy, antonimy, homonimy i wyrazy wieloznaczne

Na egzaminie ósmoklasisty możesz dostać definicje z hasła słownikowego i zdania, w których trzeba wskazać właściwe znaczenie wyrazu, albo wyraz, który zastąpi podkreślony. Najpierw odróżnij cztery pojęcia, potem sprawdzaj znaczenie w kontekście. Tu masz zasady, przykłady, dwa prawdziwe zadania z arkuszy i zadania, które sprawdzisz od razu.

Na egzaminie ósmoklasisty: w 2 z 4 sesji – 2023 (zadanie 9), 2025 (zadanie 8).

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Synonimy to wyrazy o takim samym lub bardzo bliskim znaczeniu: duży – wielki – ogromny. Rzadko są zamienne we wszystkich zdaniach, bo różnią się odcieniem znaczenia, nacechowaniem lub stylem. Zamień wyraz i sprawdź, czy zdanie znaczy to samo i brzmi poprawnie.
  • Antonimy to wyrazy o znaczeniach przeciwnych: szeroki – wąski, początek – koniec. Ten sam wyraz w różnych znaczeniach ma różne antonimy: stary dom – nowy dom, ale stary człowiek – młody człowiek.
  • Wyraz wieloznaczny to jeden wyraz z kilkoma znaczeniami, które łączy wspólny element: głowa (część ciała, głowa rodziny, głowa kapusty). W słowniku ma jedno hasło z numerowanymi znaczeniami, a o właściwym znaczeniu decyduje kontekst.
  • Homonimy to wyrazy, które brzmią i piszą się tak samo, ale ich znaczeń nic ze sobą nie łączy: zamek (budowla) i zamek (w drzwiach). Słownik podaje je jako osobne hasła. Homofony brzmią tak samo, ale piszą się inaczej: może – morze.
  • Różnicę między wyrazem wieloznacznym a homonimem zobaczysz w słowniku: wyraz wieloznaczny ma jedno hasło i kilka znaczeń, a homonimy mają osobne hasła, bo ich znaczeń nic nie łączy.
  • Treść znaczeniowa wyrazu to zbiór cech, które go określają, a zakres znaczeniowy to zbiór rzeczy, do których można go odnieść. Im bogatsza treść, tym węższy zakres: zwierzę obejmuje wszystkie zwierzęta, ssak tylko niektóre, a pies jeszcze mniej.
  • Synonimy pomagają unikać powtórzeń i dobierać odcień znaczenia, a antonimy wzmacniają kontrast. Znaczenia pojedynczego wyrazu szukasz w słowniku języka polskiego, bliskoznaczników w słowniku synonimów.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.
  1. 1.Synonimy

    • duży – wielki – ogromny: znaczenie podobne, ale rosnący stopień.
    • zmęczony – wyczerpany: drugi wyraz jest silniejszy, więc nie zawsze można je zamienić.
    • kupić – nabyć: drugi wyraz brzmi bardziej oficjalnie.
  2. 2.Antonimy

    • szeroki – wąski, początek – koniec.
    • ostry nóż – tępy nóż, ale ostra zima – łagodna zima: antonim zależy od znaczenia wyrazu ostry.
  3. 3.Wyrazy wieloznaczne

    • głowa: część ciała, osoba stojąca na czele (głowa rodziny), zwarta kula liści (głowa kapusty).
    • skrzydło: część ciała ptaka, część samolotu, część budynku.
  4. 4.Homonimy i homofony

    • zamek (budowla) i zamek (w drzwiach) to dwa osobne wyrazy o jednakowym brzmieniu.
    • może i morze: w mowie brzmią jednakowo, ale zapis jest inny.
  5. 5.Treść i zakres znaczeniowy

    • zwierzę → ssak → pies → owczarek: kolejne wyrazy mają bogatszą treść i węższy zakres.
    • roślina → drzewo → dąb: tak samo.

Zadanie z egzaminu

źródło: CKE
Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.
Zadanie z arkusza CKEegzamin ósmoklasisty

Egzamin ósmoklasisty 2023, zadanie 9

Zadanie 9. (0–1)

Przeczytaj definicję wyrazu cel ze słownika języka polskiego. 1. «to, do czego się dąży» 2. «miejsce, do którego się zmierza» 3. «przedmiot lub osoba, których dotyczą zamierzone działania» Na podstawie: www.sjp.pwn.pl. W którym z podanych zdań użyto wyrazu cel w znaczeniu 3.? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Źródło: CKE, egzamin ósmoklasisty 2023, arkusz OPOP-⁠100-⁠2305, zadanie 9 · Arkusz na stronie CKE

Zadanie z arkusza CKEegzamin ósmoklasisty

Egzamin ósmoklasisty 2025, zadanie 8

Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni

Wreszcie Pastorowie puścili go i Nemeczek wygramolił się ze stawu. Kiedy ujrzano go w ociekającym i zabłoconym ubraniu, wesołość wybuchła ze zdwojoną siłą. […] Prześcigano się w szyderstwach. [...]Nemeczek nie reagował na te kpiny. Gorzko się uśmiechał i wygładzał mokrą kurtkę. Wtedy podszedł do niego Gereb i, szczerząc zęby w szerokim uśmiechu i kiwając głową, zapytał:– No i co, dobrze było?Nemeczek podniósł na niego swoje duże, niebieskie oczy i odparł:– Dobrze – powiedział cicho i już głośniej dodał: – Było mi znacznie lepiej niż tobie, kiedy stałeś na brzegu i wyśmiewałeś się ze słabszego. I wolałbym siedzieć w tej wodzie po szyję nawet do nowego roku, niż knuć z wrogami moich przyjaciół. Nie żałuję, że zanurzyliście mnie w wodzie. Poprzednim razem, kiedy sam wpadłem do wody, też cię widziałem wśród nich na tej wyspie. I choćbyście mnie zapraszali, przypochlebiali się, a nawet dawali prezenty, nie chcę mieć z wami nic wspólnego. Możecie mnie wsadzić do wody po sto i po tysiąc razy, ja i tak przyjdę tu jutro i pojutrze! I schowam się gdzieś tak, że mnie nie znajdziecie. Nie boję się nikogo z was. A gdy przyjdziecie do nas, na Plac Broni, zabrać nam naszą ziemię, to będziemy na was czekać. I pokażę wam, że kiedy będzie nas dziesięciu, tyle samo co was, to zupełnie inaczej porozmawiamy. Teraz jestem tu sam. Łatwo było mnie pokonać! Silniejszy zawsze wygrywa. Pastorowie ukradli mi moje kulki¹ w Ogrodzie Muzealnym, bo byli silniejsi. W dziesięciu łatwo stawać przeciw jednemu. Ale ja nie żałuję. Możecie mnie nawet zabić, jeśli wam się tak spodoba. Nie musiałem przecież włazić do tej wody. Wystarczyłoby przystać do was. Ale ja tego nie chciałem. Możecie mnie utopić, zatłuc na śmierć, ale ja nigdy nie będę zdrajcą, jak ten ktoś, kto stoi wśród was, o... tam...W tym momencie wyciągnął rękę i wskazał na Gereba, któremu śmiech uwiązł w gardle. Światło latarni padło na ładną, jasną głowę Nemeczka, oświetliło ociekające wodą ubranie. Odważnie, dumnie i ze spokojem patrzył Nemeczek Gerebowi prosto w oczy, a ten poczuł nagle jakiś ogromny ciężar na duszy. Spochmurniał i opuścił głowę. W tym momencie wszyscy umilkli i zapadła cisza niczym w kościele. Wyraźnie było słychać, jak z ubrania Nemeczka spadają na twardą ziemię krople wody.Milczenie przerwał głos Nemeczka:– Czy mogę odejść?Nikt mu nie odpowiedział. Zapytał więc raz jeszcze:– Nie zbijecie mnie? Mogę odejść?A ponieważ nadal nikt nie odpowiedział, Nemeczek powoli ruszył w stronę mostku. Wszyscy stali nieruchomo, nikt nie drgnął, żeby go zatrzymać. […] Stojący przy moście dwaj wartownicy, którzy widzieli wszystko, co zaszło, patrzyli w milczeniu na Nemeczka. Nie śmieli go nawet dotknąć.Kiedy Nemeczek wszedł na most, rozległ się grzmiący, głęboki głos Acza:– Prezentuj broń!Obaj wartownicy stanęli na baczność i unieśli wysoko w górę włócznie ze srebrnymi grotami. A w ślad za nimi wszyscy chłopcy trzasnęli obcasami i podnieśli swoje włócznie. I nikt nie odzywał się, jedynie ostrza włóczni błyszczały w poświacie księżyca.¹ Kulki – używane w popularnej dawniej grze.

Zadanie 8. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
Znaczenia wyrazu podkreślonego w zdaniu Prześcigano się w szyderstwach należy szukać w słowniku . Aby zachować sens tego zdania, podkreślony wyraz można zastąpić wyrazem .

Źródło: CKE, egzamin ósmoklasisty 2025, arkusz OPOP-⁠100-⁠2505, zadanie 8 · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Para wyrazów, które są antonimami, to

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj zdania: 1. Kasia włożyła ciepłą czapkę. 2. Gości przywitał ciepły uśmiech gospodyni. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W obu zdaniach wyraz ciepły ma to samo znaczenie.
Wyraz ciepły jest wyrazem wieloznacznym.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
Wyrazy szyk „elegancja” i szyk „układ wyrazów w zdaniu” to , bo .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj parom wyrazów ich nazwy. Wybierz odpowiedź spośród A–E.

Nazwa

  1. Aantonimy
  2. Bsynonimy
  3. Chomofony
  4. Dhomonimy
  5. Ewyrazy wieloznaczne

Para wyrazów

1. wysoki – niski
2. kot – kod
3. radosny – wesoły

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Uznawanie dwóch wyrazów za synonimy, bo „pasują do siebie”. Synonimy mają to samo lub bardzo bliskie znaczenie, więc zamiana nie zmienia sensu zdania.
  • Szukanie jednego antonimu dla każdego wyrazu. Wyraz wieloznaczny ma antonim zależny od znaczenia.
  • Mylenie wyrazu wieloznacznego z homonimem. Przy wieloznaczności znaczenia łączy wspólny element, a w homonimach nic ich nie łączy.
  • Wybieranie pierwszego znaczenia z hasła słownikowego bez sprawdzenia kontekstu.

Do zapamiętania

  • Synonimy znaczą to samo lub prawie to samo, antonimy – coś przeciwnego.
  • Wyraz wieloznaczny ma jedno hasło i kilka powiązanych znaczeń; homonimy mają osobne hasła.
  • Znaczenie wyrazu wybierasz po kontekście zdania.
  • Im bogatsza treść wyrazu, tym węższy jego zakres.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Czym różni się homonim od wyrazu wieloznacznego?+
    Odp.:Wyraz wieloznaczny to jeden wyraz, którego znaczenia są ze sobą powiązane. Homonimy to osobne wyrazy, które tylko tak samo brzmią i się piszą, a ich znaczeń nic nie łączy. W słowniku widać to po liczbie haseł.
  2. 2.Czy synonimy zawsze można zamieniać?+
    Odp.:Nie. Synonimy mogą się różnić odcieniem znaczenia, stylem lub zakresem użycia. Zawsze sprawdź, czy po zamianie zdanie znaczy to samo i czy dobrze brzmi w całej wypowiedzi.
  3. 3.Jak wybrać właściwe znaczenie wyrazu wieloznacznego?+
    Odp.:Przeczytaj zdanie, w którym stoi wyraz, i zastanów się, o czym w nim mowa. Potem dopasuj to do definicji z hasła słownikowego, która najlepiej opisuje tę sytuację.
  4. 4.Co znaczy, że wyraz ma szerszy zakres?+
    Odp.:Zakres znaczeniowy to zbiór rzeczy, do których wyraz się odnosi. Wyraz o szerszym zakresie obejmuje więcej przedmiotów i ma uboższą treść, na przykład roślina ma szerszy zakres niż dąb.
  5. 5.Czy antonim musi być przeciwieństwem w każdym zdaniu?+
    Odp.:Antonimy są przeciwstawne w określonym znaczeniu. Gdy wyraz ma kilka znaczeń, dla każdego z nich jest inny antonim, więc w jednym zdaniu pasuje inny niż w drugim.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.