Kleksa

Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Oksymoron i antyteza: czym się różnią i jak je rozpoznać

Oksymoron i antyteza łączą się z przeciwieństwami, dlatego łatwo je pomylić, gdy w tekście trzeba nazwać środek i opisać jego funkcję – także w przygotowaniach do egzaminu ósmoklasisty. Różnica jest prosta: oksymoron to jedno wyrażenie ze sprzecznych słów, a antyteza to zestawienie przeciwstawnych myśli lub obrazów w całym wypowiedzeniu. Tu masz definicje, przykłady, trzeci pokrewny zabieg, czyli paradoks, i zadania do sprawdzenia.

Na egzaminie ósmoklasisty: w arkuszach z lat 2023–2026 bez osobnego zadania.

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Oksymoron to połączenie w jednym wyrażeniu wyrazów o sprzecznych znaczeniach, które razem tworzą nową, zaskakującą całość: żywy trup, słodki ból. Najczęściej jest to rzeczownik z przymiotnikiem.
  • Antyteza to zestawienie przeciwstawnych pojęć, myśli lub obrazów w dwóch częściach wypowiedzi, które tworzą kontrast: Jedni budują mury, drudzy mosty. Przeciwstawne części stoją obok siebie, ale nie zlewają się w jedno wyrażenie.
  • Paradoks to zdanie, które na pierwszy rzut oka jest sprzeczne, a jednak zawiera prawdę: Wiem, że nic nie wiem.
  • Pytanie rozstrzygające: czy przeciwieństwo mieści się w jednym wyrażeniu (oksymoron), czy rozkłada się na dwie części wypowiedzi (antyteza), czy jest sprzecznym zdaniem z ukrytym sensem (paradoks)?
  • Funkcje: oksymoron oddaje sprzeczne uczucia i zaskakuje; antyteza podkreśla kontrast i pomaga zrozumieć, jak różnią się dwie postawy lub dwa światy; paradoks zmusza do namysłu.
  • Opisując funkcję w odpowiedzi, napisz, co dokładnie jest zestawione lub połączone, i po co. Ogólne „podkreśla kontrast” nie wystarczy; dopisz, między czym a czym.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.

  1. 1.Oksymoron

    • żywy trup – ktoś wyczerpany jest „martwy”, choć żyje; dwa wyrazy zderzają życie i śmierć.
    • słodki ból – uczucie jednocześnie przyjemne i bolesne, np. tęsknota.
    • wymowne milczenie – milczenie, które mówi więcej niż słowa, choć nie pada żadne słowo.

  2. 2.Antyteza

    • Serce mówi „zostań”, a rozum mówi „idź”. – przeciwstawione są uczucie i rozsądek.
    • Jedni budują mury, drudzy mosty. – dwie postawy, dwa efekty.
    • Dzień jest dla pracy, noc dla odpoczynku. – kontrast dwóch pór.

  3. 3.Paradoks

    • Wiem, że nic nie wiem. (słowa przypisywane Sokratesowi) – zdanie pozornie sprzeczne, lecz mądre: tylko ten, kto wie dużo, widzi, ile nie wie.
    • Aby zwyciężyć, trzeba umieć przegrywać. – pozorna sprzeczność, za którą stoi prawdziwa uwaga o tym, że porażki uczą.

  4. 4.Nie każde zestawienie to oksymoron

    • Zimno za oknem, ciepło w domu. – przeciwstawne są dwie części zdania, więc to antyteza, a nie oksymoron.
    • Ciche, spokojne popołudnie. – oba przymiotniki znaczą podobnie, więc nie ma tu ani sprzeczności, ani kontrastu: to zwykłe epitety.

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Oksymoronem jest wyrażenie

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj fragment: Ona mówi dużo, a on milczy. Ona chce wyjechać, ale on chce zostać. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Fragment zawiera antytezę, ponieważ zestawia przeciwstawne postawy dwóch osób.
Fragment zawiera oksymoron, ponieważ w jednym wyrażeniu łączy wyrazy o sprzecznym znaczeniu.
Zestawienie podkreśla, jak bardzo różnią się bohaterowie.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
Wyrażenie zimny ogień jest , ponieważ .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj fragmentom nazwy środków stylistycznych, które w nich występują. Wybierz odpowiedź spośród A–E.

Środek stylistyczny

  1. Aoksymoron
  2. Bantyteza
  3. Cparadoks
  4. Depitet
  5. Eporównanie

Fragment

1. Im więcej oddaję, tym więcej mam.
2. gorący lód
3. Dla jednych wolność, dla innych niewola.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Uznanie każdej pary przeciwieństw za oksymoron. Oksymoron musi być jednym wyrażeniem, w którym przeciwne słowa określają się nawzajem: gorzka słodycz. Przeciwieństwa w osobnych częściach zdania to antyteza.
  • Pomylenie antytezy z porównaniem. Porównanie mówi, że coś jest podobne do czegoś (jak, niczym), a antyteza mówi, że dwie rzeczy różnią się od siebie.
  • Uznanie za oksymoron wyrażenia, które tylko brzmi dziwnie, np. niebieskie trawy. Nie ma tu sprzeczności znaczeń, jest nietypowy opis.
  • Podanie jako funkcji „ozdoby”. Napisz, co w tekście zostaje zestawione i jaki efekt to daje: napięcie, sprzeczne uczucie, wyraźny kontrast.

Do zapamiętania

  • Oksymoron: sprzeczność w jednym wyrażeniu.
  • Antyteza: przeciwstawne myśli w dwóch częściach wypowiedzi.
  • Paradoks: zdanie pozornie sprzeczne, lecz prawdziwe.
  • Nazwę wybierasz po tym, czy przeciwieństwo mieści się w jednym wyrażeniu.
  • Funkcję opisz konkretnie: między czym a czym jest sprzeczność.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Czy każde przeciwieństwo to antyteza?+
    Odp.:Nie. Samo przeciwieństwo, np. słowa wysoki i niski, to jeszcze nie antyteza. Antyteza powstaje wtedy, gdy autor celowo zestawia w tekście przeciwstawne myśli lub obrazy, żeby uwydatnić kontrast.
  2. 2.Czy oksymoron zawsze składa się z przymiotnika i rzeczownika?+
    Odp.:Najczęściej tak, jak w żywy trup. Sprzeczność może jednak tworzyć też inne połączenie, np. czasownik z przysłówkiem. Liczy się to, że przeciwne znaczenia łączą się w jednym wyrażeniu i określają się nawzajem, a nie stoją w dwóch osobnych częściach zdania.
  3. 3.Czy paradoks to to samo co oksymoron?+
    Odp.:Nie. Oksymoron to dwa sprzeczne słowa w jednym wyrażeniu, a paradoks to całe zdanie, które pozornie jest sprzeczne, lecz zawiera prawdę. Oksymoron bywa elementem paradoksu, ale nie odwrotnie.
  4. 4.Skąd się bierze antyteza w wierszu?+
    Odp.:Autor zestawia dwa światy, dwie postawy albo dwie wartości, żeby pokazać różnicę między nimi. W wierszu antytezę często widać w dwóch wersach, z których jeden mówi o jednym, drugi o jego przeciwieństwie.
  5. 5.Jak zapamiętać różnicę między oksymoronem a antytezą?+
    Odp.:Zapytaj, ile miejsca zajmuje sprzeczność. Jedno wyrażenie to oksymoron, dwie części wypowiedzi to antyteza. Jeśli całe zdanie brzmi sprzecznie, ale mówi prawdę, to jest to paradoks.

Zobacz też

Wszystkie tematy z języka polskiego na egzamin ósmoklasisty

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 29 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.