Czym różni się szybkość reakcji od stałej szybkości?

Szybkość reakcji v zmienia się w czasie, bo maleją stężenia substratów. Stała szybkości k jest współczynnikiem w równaniu kinetycznym i przy stałej temperaturze nie zależy od stężeń, a rośnie z temperaturą i w obecności katalizatora. W doświadczeniu z tabeli k = 2,00 mol⁻² · dm⁶ · s⁻¹ jest taka sama dla wszystkich czterech serii.

Czy wykładniki w równaniu kinetycznym biorą się ze współczynników równania?

Nie zawsze. Zgadzają się ze współczynnikami tylko w reakcji elementarnej, czyli przebiegającej w jednym etapie. Dla reakcji wieloetapowych rzędy trzeba wyznaczyć doświadczalnie, bo o szybkości decyduje najwolniejszy etap. Dlatego w zadaniach z danymi liczbowymi liczy się tabela albo wykres, a nie równanie reakcji.

Jak wyznaczyć rząd reakcji z danych liczbowych?

Porównaj dwa doświadczenia, w których zmienia się tylko stężenie jednego substratu. Jeśli podwojenie stężenia podwaja szybkość, rząd wynosi 1; jeśli zwiększa ją czterokrotnie, rząd wynosi 2; jeśli nie zmienia szybkości, rząd wynosi 0. Powtórz to dla drugiego substratu, a potem podstaw dane do równania i oblicz k.

Dlaczego szybkość reakcji maleje w czasie?

Substraty są zużywane, więc ich stężenia maleją, a z nimi liczba zderzeń prowadzących do reakcji. W przykładzie z pierwszego bloku w kolejnych przedziałach ubywa 0,120, 0,084 i 0,059 mol · dm⁻³ substratu, choć każdy przedział trwa tyle samo. Dlatego krzywa stężenia opada coraz łagodniej.

Jakie są jednostki stałej szybkości?

Zależą od rzędu całkowitego n i są równe mol¹⁻n · dm³(n⁻¹) · s⁻¹. Dla pierwszego rzędu to s⁻¹, dla drugiego mol⁻¹ · dm³ · s⁻¹, a dla trzeciego mol⁻² · dm⁶ · s⁻¹. Jednostkę najłatwiej wyprowadzić, dzieląc jednostkę szybkości przez iloczyn jednostek stężeń z równania.

Jak zmiana ciśnienia wpływa na szybkość reakcji?

Zmiana ciśnienia ma znaczenie dla gazów, bo zmienia ich stężenia: gdy zmniejszasz objętość, stężenia rosną odwrotnie proporcjonalnie do objętości, a szybkość zależy od nich zgodnie z równaniem kinetycznym. Dla reakcji, w której biorą udział same ciecze i ciała stałe, ciśnienie praktycznie nie ma znaczenia.

Matura 2027 · chemia, poziom rozszerzony

Szybkość reakcji: równanie kinetyczne, energia aktywacji i katalizator

Podstawa programowa wymaga, żebyś definiował i obliczał szybkość reakcji jako zmianę stężenia reagenta w czasie, przewidywał wpływ stężenia, temperatury, katalizatora i rozdrobnienia substratów, określał rząd reakcji i pisał równanie kinetyczne na podstawie danych doświadczalnych oraz opisywał reakcje egzo- i endoenergetyczne za pomocą energii aktywacji. Tak przygotujesz się do tej części matury z chemii na poziomie rozszerzonym.

Na maturze 2023–2026: w każdej z 4 sesji, zadań: 8.

Podstawa programowa: chemia

Podstawa programowa (zakres rozszerzony): dział IV „Kinetyka i statyka chemiczna. Energetyka reakcji chemicznych”, pkt 1–4

Pokaż wymagania

IV.1definiuje i oblicza szybkość reakcji (jako zmianę stężenia reagenta w czasie);
IV.2przewiduje wpływ: stężenia (ciśnienia) substratów, obecności katalizatora, stopnia rozdrobnienia substratów i temperatury na szybkość reakcji; projektuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia;
IV.3na podstawie równania kinetycznego określa rząd reakcji względem każdego substratu; na podstawie danych doświadczalnych ilustrujących związek między stężeniem substratu a szybkością reakcji określa rząd reakcji i pisze równanie kinetyczne;
IV.4stosuje pojęcia: egzoenergetyczny, endoenergetyczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian; zaznacza wartość energii aktywacji na schemacie ilustrującym zmiany energii w reakcji egzo- i endoenergetycznej;

Dz.U. 2024 poz. 1019 · w arkuszach 2023–2026: w każdej z 4 sesji

Strona sprawdzona 31 października 2026.

W skrócie

najważniejsze w kilku zdaniach

Szybkość reakcji to zmiana stężenia reagenta w czasie podzielona przez jego współczynnik; jednostka to $\mathrm{mol \cdot dm^{-3} \cdot s^{-1}}$ .
Reakcję przyspieszają: większe stężenie substratów (u gazów także ciśnienie), wyższa temperatura, rozdrobnienie ciała stałego i katalizator.
W równaniu kinetycznym $v = k \cdot c_{\ce{A}}^{x} \cdot c_{\ce{B}}^{y}$ potęgi $x$ i $y$ wyznacza pomiar, a nie stechiometria.
Energia aktywacji to bariera między substratami a produktami; katalizator ją obniża, ale nie zmienia $\Delta H$ ani stanu równowagi.
Reakcja egzoenergetyczna ma $\Delta H < 0$ , endoenergetyczna $\Delta H > 0$ ; obie mają dodatnią energię aktywacji.

Egzamin maturalny z chemii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. W arkuszu jest około 45 poleceń: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką, krótkiej i rozszerzonej odpowiedzi), w tym co najmniej jedno zadanie problemowe za 4–5 punktów. Podczas egzaminu możesz korzystać z „Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych”, linijki i kalkulatora naukowego.

Szybkość reakcji jako zmiana stężenia w czasie

Szybkość reakcji to zmiana stężenia reagenta w jednostce czasu, podzielona przez jego współczynnik w równaniu. Dzięki temu ma jedną wartość dla całej reakcji. Dla $\ce{2N2O5 -> 4NO2 + O2}$ jest to $v = -\frac{1}{2} \cdot \frac{\Delta c_{\ce{N2O5}}}{\Delta t} = \frac{1}{4} \cdot \frac{\Delta c_{\ce{NO2}}}{\Delta t} = \frac{\Delta c_{\ce{O2}}}{\Delta t}$ . Substrat ubywa, więc przed ułamkiem stoi minus, a produkt przybywa.

Tabela i wykres pokazują dane umowne: stężenie tlenku azotu(V) w kolejnych setkach sekund. Ubywa go coraz mniej, więc szybkość maleje razem ze stężeniem substratu. W pierwszym przedziale $\ce{N2O5}$ ubywa z szybkością $1{,}20 \cdot 10^{-3}\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3} \cdot s^{-1}}$ , a tlenek azotu(IV) powstaje z szybkością $2{,}40 \cdot 10^{-3}$ , czyli czterokrotnie większą niż szybkość reakcji $6{,}00 \cdot 10^{-4}$ . Tlen przybywa z szybkością równą $v$ .

Przedział czasu, s	Ubytek N₂O₅, mol · dm⁻³	Ubytek na sekundę	Szybkość reakcji v
0–100	0,120	1,20 · 10⁻³	6,00 · 10⁻⁴
100–200	0,084	8,40 · 10⁻⁴	4,20 · 10⁻⁴
200–300	0,059	5,90 · 10⁻⁴	2,95 · 10⁻⁴

Co zmienia szybkość reakcji

Reakcja zachodzi, gdy zderzają się cząsteczki o energii co najmniej równej energii aktywacji i o odpowiedniej orientacji. Większość zderzeń nie prowadzi do przemiany, bo cząsteczki mają za mało energii albo zderzają się niekorzystnie. Wszystko, co zwiększa liczbę skutecznych zderzeń w jednostce czasu, przyspiesza reakcję.

Większe stężenie substratów oznacza więcej zderzeń; u gazów to samo daje większe ciśnienie, czyli mniejsza objętość. Wyższa temperatura zwiększa udział cząsteczek o energii wystarczającej do reakcji i stałą szybkości $k$ , co dotyczy reakcji zarówno egzoenergetycznych, jak i endoenergetycznych. Większe rozdrobnienie ciała stałego zwiększa powierzchnię, na której zachodzi reakcja. Katalizator przyspiesza reakcję, bo prowadzi ją drogą o niższej energii aktywacji, a sam nie zostaje zużyty.

Czynnik	Zmiana	Skutek dla v	Powód
stężenie, ciśnienie gazu	wzrost	rośnie	więcej zderzeń w jednostce czasu
temperatura	wzrost	rośnie	więcej cząsteczek o energii co najmniej równej Eₐ
rozdrobnienie ciała stałego	wzrost	rośnie	większa powierzchnia reakcji
katalizator	dodanie	rośnie	niższa energia aktywacji

Równanie kinetyczne i rząd reakcji

W reakcji aA + bB → produkty szybkość jest iloczynem stałej $k$ i stężeń substratów podniesionych do potęg: $v = k \cdot c_{\ce{A}}^{x} \cdot c_{\ce{B}}^{y}$ . Potęgi $x$ i $y$ to rzędy reakcji względem substratów, a ich suma to rząd całkowity. Ustala je pomiar szybkości przy zmienianych stężeniach, a nie współczynniki stechiometryczne; wyjątkiem jest reakcja przebiegająca w jednym etapie.

Tabela zawiera dane umowne dla reakcji A + 2B → C: szybkości początkowe przy różnych stężeniach. Zmieniasz jedno stężenie, drugie zostaje stałe. Podwojenie $c_{\ce{A}}$ (doświadczenia 1 i 2) zwiększa szybkość czterokrotnie, więc $x = 2$ . Podwojenie $c_{\ce{B}}$ (1 i 3) zwiększa ją dwukrotnie, więc $y = 1$ . Równanie ma postać $v = k \cdot c_{\ce{A}}^{2} \cdot c_{\ce{B}}$ , a rząd całkowity wynosi 3. Z doświadczenia 4 stała $k ={}$ $\frac{3{,}60 \cdot 10^{-2}}{0{,}30^{2} \cdot 0{,}20} ={}$ $2{,}00\ \mathrm{mol^{-2} \cdot dm^{6} \cdot s^{-1}}$ .

Jednostka $k$ wynika z rzędu: dla pierwszego rzędu to $\mathrm{s^{-1}}$ , dla drugiego $\mathrm{mol^{-1} \cdot dm^{3} \cdot s^{-1}}$ , dla trzeciego $\mathrm{mol^{-2} \cdot dm^{6} \cdot s^{-1}}$ . Gdy w mieszaninie gazów zmniejszysz objętość o połowę, oba stężenia podwoją się i przy trzecim rzędzie szybkość zmieni się $2^{3} = 8$ razy.

Doświadczenie	c(A), mol · dm⁻³	c(B), mol · dm⁻³	v₀, mol · dm⁻³ · s⁻¹
1	0,10	0,10	2,00 · 10⁻³
2	0,20	0,10	8,00 · 10⁻³
3	0,10	0,20	4,00 · 10⁻³
4	0,30	0,20	3,60 · 10⁻²

Energia aktywacji, katalizator i profil energetyczny

Energia aktywacji $E_{\mathrm{a}}$ to najmniejsza energia, jaką muszą mieć zderzające się cząsteczki, aby doszło do reakcji. Na wykresie energii w funkcji przebiegu reakcji jest to różnica między szczytem bariery a poziomem substratów. W reakcji egzoenergetycznej produkty mają mniejszą energię niż substraty ( $\Delta H < 0$ ), a w endoenergetycznej większą ( $\Delta H > 0$ ). W obu energia aktywacji jest dodatnia.

Katalizator obniża energię aktywacji, bo umożliwia przebieg reakcji innym, niżej położonym szlakiem, tak jak przerywana krzywa na rysunku, z energią aktywacji $E_{\mathrm{a}}^{\prime}$ . Energie substratów i produktów, czyli $\Delta H$ , pozostają takie same. Działa jednakowo na reakcję prostą i odwrotną, więc skraca czas dojścia do równowagi, lecz nie zmienia składu mieszaniny w stanie równowagi. Energia aktywacji reakcji odwrotnej to $E_{\mathrm{a}} - \Delta H$ reakcji prostej.

Doświadczenie

obserwacje i wniosek

Doświadczenie z tego działu tak, jak opisuje je CKE: cel, odczynniki, obserwacje, równanie reakcji i wniosek.

Cel doświadczenia: Zbadanie wpływu katalizatora na szybkość rozkładu nadtlenku wodoru.
Odczynniki: wodny roztwór $\ce{H2O2}$ , tlenek manganu(IV), dwie probówki
Obserwacje: W probówce I, z samym roztworem, nie widać wyraźnych zmian. W probówce II, z dodatkiem tlenku manganu(IV), wydziela się gaz.
Równanie reakcji: $\ce{2H2O2 -> 2H2O + O2}$
Wniosek: Tlenek manganu(IV) przyspiesza rozkład nadtlenku wodoru: z jego dodatkiem gaz wydziela się szybko, a bez niego rozkład jest tak wolny, że nie widać jego oznak.

Cel doświadczenia: Zbadanie wpływu stopnia rozdrobnienia substratu na szybkość reakcji.
Odczynniki: granulowany cynk, pył cynkowy o tej samej masie, kwas solny o jednakowym stężeniu, dwie probówki
Obserwacje: W probówce z pyłem cynkowym gaz wydziela się gwałtowniej niż w probówce z granulkami cynku.
Równanie reakcji: $\ce{Zn + 2H+ -> Zn^2+ + H2}$
Wniosek: Przy tym samym stężeniu kwasu reakcja przebiega szybciej z bardziej rozdrobnionym cynkiem, bo ma on większą powierzchnię kontaktu z roztworem.

W minimalnym zestawie doświadczeń podstawy programowej:

5.badanie wpływu różnych czynników (stężenia, ciśnienia, substratów, temperatury, obecności katalizatora i stopnia rozdrobnienia substratów) na szybkość reakcji

Pojęcia

szybkość reakcji: Zmiana stężenia reagenta w jednostce czasu, podzielona przez jego współczynnik w równaniu reakcji.
równanie kinetyczne: Zależność szybkości reakcji od stężeń substratów, np. $v = k \cdot c_{\ce{A}}^{x} \cdot c_{\ce{B}}^{y}$ .
rząd reakcji: Wykładnik potęgi przy stężeniu danego substratu w równaniu kinetycznym; suma wykładników to rząd całkowity.
energia aktywacji: Minimalna energia, którą muszą mieć reagujące drobiny, by reakcja zaszła; jest barierą na drodze od substratów do produktów.
katalizator: Substancja, która przyspiesza reakcję, obniżając jej energię aktywacji; sama nie zostaje zużyta i nie przesuwa stanu równowagi.
reakcja egzoenergetyczna: Reakcja, w której produkty mają mniejszą energię niż substraty, czyli $\Delta H < 0$ .
reakcja endoenergetyczna: Reakcja, w której produkty mają większą energię niż substraty, czyli $\Delta H > 0$ .
stopień rozdrobnienia: Miara podziału ciała stałego na drobne cząstki; im większy, tym większa powierzchnia reakcji.

Zadanie z matury

źródło: CKE

Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z materiałem źródłowym. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2025, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 10.1

Zadanie 10.1. (0–1)

W zamkniętym reaktorze zachodzi reakcja opisana równaniem:

\ce{X2(g) + 2Y2(g) -> 2XY2(g)}

Zależność szybkości tej reakcji od stężenia opisuje poniższe równanie kinetyczne.

v ={}

k \cdot c_{\mathrm{X_2}}^{\,a} \cdot c_{\mathrm{Y_2}}^{\,b}

Aby wyznaczyć wykładniki

a

b

w równaniu kinetycznym, przeprowadzono serię pomiarów: w temperaturze

T

mierzono zależność szybkości reakcji od stężenia jednego z substratów przy stałym stężeniu drugiego. Na podstawie wyników pomiarów sporządzono poniższe wykresy zależności szybkości reakcji od: • stężenia substratu

\ce{X2}

przy stałym stężeniu

c_{\mathrm{Y_2}} ={}

1\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}

(linia czerwona) • stężenia substratu

\ce{Y2}

przy stałym stężeniu

c_{\mathrm{X_2}} ={}

1\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}

(linia zielona).Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Wykres. Oś pozioma: stężenie molowe, mol · dm⁻³, od 0,00 do 2,20 co 0,20. Oś pionowa: szybkość reakcji, mol · dm⁻³ · s⁻¹, od 0,00 do 5,20 co 0,40. Dwie linie: czerwona, oznaczona cX2, i zielona, oznaczona cY2. — CKE

Zmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje wzrostem szybkości opisanej reakcji.

Wzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje spadkiem szybkości opisanej reakcji.

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2025, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2505), zadanie 10.1. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2024, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 6.2

Zadanie 6.2. (0–1)

Nadtlenek wodoru jest to substancja nietrwała, którą należy przechowywać w zimnym i ciemnym miejscu, gdyż w innych warunkach ulega powolnemu rozkładowi. Postęp rozkładu nadtlenku wodoru można badać np. za pomocą techniki miareczkowania. W termostatowanym naczyniu umieszczono roztwór

\ce{H2O2}

o pewnym stężeniu, który utrzymywano w temperaturze

40\ ^\circ\mathrm{C}

. W równych odstępach czasowych z tego roztworu pobierano próbki, które schładzano i miareczkowano za pomocą zakwaszonego roztworu manganianu(VII) potasu o stężeniu

0{,}0020\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}

. Podczas miareczkowania zachodziła reakcja opisana równaniem:

\ce{2KMnO4 + 5H2O2 + 3H2SO4 -> 2MnSO4 + 5O2 + K2SO4 + 8H2O}

Wyznaczenie objętości zużytego roztworu

\ce{KMnO4}

pozwoliło obliczyć stężenie molowe

\ce{H2O2}

w próbce. Objętość każdej pobieranej próbki była równa

2{,}0\ \mathrm{cm^3}

. Uzyskane wyniki przedstawiono w tabeli.

Czas, minuty	0	10	20	30
Objętość $\ce{KMnO4}$ , $\mathrm{cm^3}$	19,1	14,2	9,9	6,2

Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Szybkość reakcji rozkładu nadtlenku wodoru wraz z upływem czasu . Szybkość reakcji rozkładu nadtlenku wodoru w temperaturze

40\ ^\circ\mathrm{C}

jest w temperaturze

20\ ^\circ\mathrm{C}

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2024, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2405), zadanie 6.2. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu

Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: w zadaniu obliczeniowym liczy się metoda, wynik z jednostką i poprawne zaokrąglenie — zwykle do trzech cyfr znaczących. Równanie reakcji musi być zapisane w formie, o którą prosi polecenie (cząsteczkowej, jonowej albo jonowej skróconej), z poprawnymi współczynnikami.

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Szybkość reakcji A + 2B → C opisuje równanie

v = k \cdot c_{\ce{A}} \cdot c_{\ce{B}}^{2}

. Gdy trzykrotnie zmniejszono objętość mieszaniny gazów w stałej temperaturze, szybkość reakcji zwiększyła się

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

O szybkości reakcji i katalizatorze: Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

katalizator zmienia entalpię reakcji, bo obniża energię jej produktów.

wzrost temperatury zwiększa szybkość zarówno reakcji egzoenergetycznej, jak i endoenergetycznej.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Przyporządkuj zabiegowi wyjaśnienie wzrostu szybkości reakcji. Wybierz odpowiedź spośród A–D.

Wyjaśnienie

Awiększa powierzchnia kontaktu substratów
Bobniżenie bariery energetycznej innym mechanizmem
Cwiększy udział cząsteczek o energii wystarczającej do reakcji
Dwyższe stężenie substratu

Zabieg

1ogrzanie roztworu z 20 °C do 40 °C

2sproszkowanie marmuru zamiast użycia kawałków w reakcji z kwasem

3dodanie enzymu katalazy do roztworu nadtlenku wodoru

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

W reakcji endoenergetycznej entalpia reakcji jest , a energia aktywacji reakcji odwrotnej jest energii aktywacji reakcji prostej.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt

Przepisanie potęg ze współczynników równania tam, gdzie zadanie dostarcza pomiarów. Rzędy ustalasz wtedy, porównując szybkości przy różnych stężeniach.
Przekonanie, że katalizator zmienia $\Delta H$ albo przesuwa równowagę. Obniża energię aktywacji obu kierunków i tylko skraca czas dojścia do równowagi.
Uznanie, że wzrost temperatury przyspiesza tylko reakcje endoenergetyczne. Przyspiesza każdą reakcję, bo zwiększa udział cząsteczek o energii wystarczającej do reakcji.
Pominięcie współczynnika w definicji szybkości reakcji. Szybkość powstawania produktu bywa wielokrotnością szybkości reakcji, jak $2{,}40 \cdot 10^{-3}$ wobec $6{,}00 \cdot 10^{-4}$ dla $\ce{NO2}$ .
Mylenie szybkości reakcji ze stałą szybkości. Stała $k$ zależy od temperatury i katalizatora, ale nie od stężeń.

Zapamiętaj

$v = -\frac{1}{a}\frac{\Delta c_{\ce{A}}}{\Delta t}$ dla substratu, $v = \frac{1}{p}\frac{\Delta c_{\ce{P}}}{\Delta t}$ dla produktu.
Rzędy reakcji wyznaczasz z doświadczenia: podwojenie stężenia i porównanie szybkości.
Gazy: dwukrotnie mniejsza objętość to dwukrotnie większe stężenia.
Katalizator obniża $E_{\mathrm{a}}$ , nie zmienia $\Delta H$ i nie przesuwa równowagi.
$E_{\mathrm{a}}$ reakcji odwrotnej to $E_{\mathrm{a}} - \Delta H$ reakcji prostej.

Pytania i odpowiedzi

1.Czym różni się szybkość reakcji od stałej szybkości?+
Odp.:Szybkość reakcji $v$ zmienia się w czasie, bo maleją stężenia substratów. Stała szybkości $k$ jest współczynnikiem w równaniu kinetycznym i przy stałej temperaturze nie zależy od stężeń, a rośnie z temperaturą i w obecności katalizatora. W doświadczeniu z tabeli $k ={}$ $2{,}00\ \mathrm{mol^{-2} \cdot dm^{6} \cdot s^{-1}}$ jest taka sama dla wszystkich czterech serii.
2.Czy wykładniki w równaniu kinetycznym biorą się ze współczynników równania?+
Odp.:Nie zawsze. Zgadzają się ze współczynnikami tylko w reakcji elementarnej, czyli przebiegającej w jednym etapie. Dla reakcji wieloetapowych rzędy trzeba wyznaczyć doświadczalnie, bo o szybkości decyduje najwolniejszy etap. Dlatego w zadaniach z danymi liczbowymi liczy się tabela albo wykres, a nie równanie reakcji.
3.Jak wyznaczyć rząd reakcji z danych liczbowych?+
Odp.:Porównaj dwa doświadczenia, w których zmienia się tylko stężenie jednego substratu. Jeśli podwojenie stężenia podwaja szybkość, rząd wynosi 1; jeśli zwiększa ją czterokrotnie, rząd wynosi 2; jeśli nie zmienia szybkości, rząd wynosi 0. Powtórz to dla drugiego substratu, a potem podstaw dane do równania i oblicz $k$ .
4.Dlaczego szybkość reakcji maleje w czasie?+
Odp.:Substraty są zużywane, więc ich stężenia maleją, a z nimi liczba zderzeń prowadzących do reakcji. W przykładzie z pierwszego bloku w kolejnych przedziałach ubywa $0{,}120$ , $0{,}084$ i $0{,}059\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ substratu, choć każdy przedział trwa tyle samo. Dlatego krzywa stężenia opada coraz łagodniej.
5.Jakie są jednostki stałej szybkości?+
Odp.:Zależą od rzędu całkowitego $n$ i są równe $\mathrm{mol^{1-n} \cdot dm^{3(n-1)} \cdot s^{-1}}$ . Dla pierwszego rzędu to $\mathrm{s^{-1}}$ , dla drugiego $\mathrm{mol^{-1} \cdot dm^{3} \cdot s^{-1}}$ , a dla trzeciego $\mathrm{mol^{-2} \cdot dm^{6} \cdot s^{-1}}$ . Jednostkę najłatwiej wyprowadzić, dzieląc jednostkę szybkości przez iloczyn jednostek stężeń z równania.
6.Jak zmiana ciśnienia wpływa na szybkość reakcji?+
Odp.:Zmiana ciśnienia ma znaczenie dla gazów, bo zmienia ich stężenia: gdy zmniejszasz objętość, stężenia rosną odwrotnie proporcjonalnie do objętości, a szybkość zależy od nich zgodnie z równaniem kinetycznym. Dla reakcji, w której biorą udział same ciecze i ciała stałe, ciśnienie praktycznie nie ma znaczenia.

Zobacz też

Wszystkie tematy matury z chemii

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 31 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z chemii (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 180 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w którym dziale tracisz punkty.

Rozwiąż arkusz za darmo