Jak przeliczyć stężenie procentowe na molowe?

Weź 1 dm³ roztworu i policz jego masę z gęstości: 1000 · d gramów, gdy d jest w g · cm⁻³. Pomnóż ją przez stężenie procentowe, aby otrzymać masę substancji, i podziel przez masę molową. Otrzymana liczba moli w 1 dm³ jest stężeniem molowym. Dla wodorotlenku sodu z poprzedniego bloku wychodzi 6,10 mol · dm⁻³.

Dlaczego hydrat zwiększa masę roztworu, a nie tylko masę substancji?

Hydrat to sól z cząsteczkami wody w sieci krystalicznej, np. Na₂CO₃ · 10H₂O. Po rozpuszczeniu sól przechodzi do roztworu, a woda krystalizacyjna miesza się z rozpuszczalnikiem. Jako substancję rozpuszczoną liczysz więc samą sól bezwodną, a masę roztworu zwiększa cały dodany hydrat razem z wodą.

Czym różni się roztwór nasycony od stężonego?

Roztwór nasycony zawiera w danej temperaturze największą możliwą ilość substancji i jest w równowadze z jej nadmiarem. Stężony ma dużo substancji rozpuszczonej, ale może jeszcze przyjąć więcej. Dla substancji słabo rozpuszczalnych roztwór nasycony bywa rozcieńczony, np. dla węglanu wapnia, a dla bardzo dobrze rozpuszczalnych roztwór stężony może być daleki od nasycenia.

Jak policzyć, ile substancji wykrystalizuje po ochłodzeniu?

Z rozpuszczalności w wyższej temperaturze ustal masę wody i soli w danej masie roztworu nasyconego. Potem odczytaj rozpuszczalność w niższej temperaturze i oblicz, ile soli może pozostać w tej samej ilości wody. Różnica to masa kryształów. W przykładzie z wykresu z 280 g roztworu wykrystalizuje 60,0 g soli.

Czym różni się ekstrakcja od chromatografii?

Ekstrakcja przenosi substancję z jednej cieczy do drugiej, bo rozpuszcza się w niej lepiej, i zwykle rozdziela dwie grupy składników. Chromatografia rozdziela wiele składników naraz, bo każdy porusza się wzdłuż nośnika z inną szybkością, zależną od jego oddziaływań z nośnikiem i rozpuszczalnikiem. W obu metodach liczy się różnica właściwości składników.

Dlaczego emulsja się rozwarstwia?

Kropelki jednej cieczy rozproszone w drugiej mają dużą powierzchnię granicy faz i łączą się w większe, aż powstają dwie warstwy. Rozwarstwianie spowalnia emulgator, np. mydło lub detergent, którego cząsteczka ma część polarną i niepolarną i osadza się na powierzchni kropelek.

Matura 2027 · chemia, poziom rozszerzony

Stężenie procentowe, stężenie molowe, rozpuszczalność i rozdzielanie mieszanin

Podstawa programowa wymaga, żebyś odróżniał układy homogeniczne od heterogenicznych, obliczał stężenia procentowe i molowe, przygotowywał, rozcieńczał i zatężał roztwory, posługiwał się pojęciem rozpuszczalności oraz opisywał sposoby rozdzielania roztworów i mieszanin niejednorodnych. Tak przygotujesz się do tej części matury z chemii na poziomie rozszerzonym.

Na maturze 2023–2026: w 3 z 4 sesji – 2023 (zadanie 15), 2024 (zadanie 10), 2026 (zadanie 11.2).

Podstawa programowa: chemia

Podstawa programowa (zakres rozszerzony): dział V „Roztwory”, pkt 1–5

Pokaż wymagania

V.1rozróżnia układy homogeniczne i heterogeniczne; opisuje tworzenie się emulsji;
V.2wykonuje obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć: stężenie procentowe lub molowe oraz rozpuszczalność;
V.3projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać roztwór o określonym stężeniu procentowym lub molowym;
V.4opisuje sposoby rozdzielenia roztworów właściwych (ciał stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki (m.in. ekstrakcja, chromatografia, elektroforeza);
V.5projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną (ciał stałych w cieczach) na składniki.

Dz.U. 2024 poz. 1019 · w arkuszach 2023–2026: w 3 z 4 sesji

Strona sprawdzona 31 października 2026.

W skrócie

najważniejsze w kilku zdaniach

Układ homogeniczny ma jedną fazę (roztwór właściwy), heterogeniczny kilka (zawiesina, emulsja).
Stężenie procentowe to $c_{\mathrm{p}} ={}$ $\frac{m_{\mathrm{s}}}{m_{\mathrm{r}}} \cdot 100\ \%$ , molowe to $c_{\mathrm{m}} ={}$ $\frac{n}{V}$ w $\mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ .
Przeliczenie: $c_{\mathrm{m}} ={}$ $\frac{c_{\mathrm{p}} \cdot d \cdot 10}{M}$ przy $c_{\mathrm{p}}$ w procentach i $d$ w $\mathrm{g \cdot cm^{-3}}$ .
Rozpuszczalność to masa substancji w 100 g wody w roztworze nasyconym; $c_{\mathrm{p}}$ takiego roztworu to $\frac{S}{100 + S} \cdot 100\ \%$ .
Dobierz metodę rozdzielania do mieszaniny: filtracja, krystalizacja, destylacja, ekstrakcja, chromatografia, elektroforeza.

Egzamin maturalny z chemii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. W arkuszu jest około 45 poleceń: zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte (z luką, krótkiej i rozszerzonej odpowiedzi), w tym co najmniej jedno zadanie problemowe za 4–5 punktów. Podczas egzaminu możesz korzystać z „Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych”, linijki i kalkulatora naukowego.

Układy homogeniczne, heterogeniczne i emulsje

Układ homogeniczny ma w całej objętości te same właściwości, bo tworzy jedną fazę: tak jest w roztworze właściwym, np. chlorku sodu w wodzie. Układ heterogeniczny składa się z kilku faz oddzielonych granicami. Zawiesina to drobinki ciała stałego rozproszone w cieczy, a emulsja to kropelki jednej cieczy rozproszone w drugiej, z którą się ona nie miesza.

Emulsję otrzymasz, intensywnie wstrząsając dwiema niemieszającymi się cieczami, np. olejem i wodą. Bez dodatku emulgatora szybko się rozwarstwia, bo kropelki łączą się z powrotem. Emulgator, np. mydło, ma w cząsteczce część wiążącą się z wodą i część wiążącą się z olejem, więc osadza się na granicy faz i stabilizuje kropelki.

Układ	Fazy	Przykład	Filtracja rozdziela?
roztwór właściwy	jedna	chlorek sodu w wodzie	nie
zawiesina	dwie: stała i ciekła	kreda w wodzie	tak
emulsja	dwie ciekłe	olej w wodzie z mydłem	nie

Stężenie procentowe i molowe: przeliczanie i rozcieńczanie

Stężenie procentowe to masa substancji rozpuszczonej w 100 jednostkach masy roztworu, a stężenie molowe to liczba moli substancji w $1\ \mathrm{dm^3}$ roztworu. Aby przejść od jednego do drugiego, weź $1\ \mathrm{dm^3}$ roztworu: jego masa to $1000 \cdot d$ gramów przy gęstości $d$ w $\mathrm{g \cdot cm^{-3}}$ . Stąd $c_{\mathrm{m}} ={}$ $\frac{c_{\mathrm{p}} \cdot d \cdot 10}{M}$ , gdy $c_{\mathrm{p}}$ podajesz w procentach, a $M$ w $\mathrm{g \cdot mol^{-1}}$ .

Roztwór wodorotlenku sodu o stężeniu 20,0 % i gęstości $1{,}22\ \mathrm{g \cdot cm^{-3}}$ (dane zadania) ma w $1\ \mathrm{dm^3}$ masę 1220 g, w tym 244 g $\ce{NaOH}$ . Przy masie molowej $40{,}0\ \mathrm{g \cdot mol^{-1}}$ to $6{,}10\ \mathrm{mol}$ , więc $c_{\mathrm{m}} ={}$ $6{,}10\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ . Aby przygotować z niego $250\ \mathrm{cm^3}$ roztworu o stężeniu $0{,}500\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ , odmierz $\frac{0{,}250 \cdot 0{,}500}{6{,}10} ={}$ $0{,}0205\ \mathrm{dm^3}$ , czyli $20{,}5\ \mathrm{cm^3}$ , i dopełnij wodą. Przy rozcieńczaniu liczba moli substancji się nie zmienia.

Sól podana jako hydrat wnosi do roztworu także wodę krystalizacyjną. Do 250 g roztworu węglanu sodu o stężeniu 5,00 % potrzeba 12,5 g soli bezwodnej. Masy molowe $106\ \mathrm{g \cdot mol^{-1}}$ dla $\ce{Na2CO3}$ i $286\ \mathrm{g \cdot mol^{-1}}$ dla $\ce{Na2CO3 * 10H2O}$ dają $12{,}5 \cdot \frac{286}{106} ={}$ $33{,}7\ \mathrm{g}$ hydratu. Wody dodasz $250 - 33{,}7 ={}$ $216\ \mathrm{g}$ , bo woda z hydratu wchodzi do masy roztworu.

Rozpuszczalność, roztwór nasycony i krystalizacja

Rozpuszczalność to masa substancji, która w danej temperaturze rozpuszcza się w 100 g rozpuszczalnika, dając roztwór nasycony. Taki roztwór zawiera tyle substancji, ile może się w nim rozpuścić, i pozostaje w równowadze z jej nadmiarem. Rozpuszczalność zależy od temperatury; krzywą takiej zależności dla soli pokazuje wykres (dane umowne).

Stężenie procentowe roztworu nasyconego nie jest równe rozpuszczalności, bo masa roztworu to $100\ \mathrm{g} + S$ : $c_{\mathrm{p}} ={}$ $\frac{S}{100 + S} \cdot 100\ \%$ . W $60\ ^\circ\mathrm{C}$ , przy $S = 40\ \mathrm{g}$ , jest to $28{,}6\ \%$ .

Ile soli wykrystalizuje, gdy 280 g roztworu nasyconego ochłodzisz z $60\ ^\circ\mathrm{C}$ do $20\ ^\circ\mathrm{C}$ ? W 280 g jest 200 g wody i 80,0 g soli. W $20\ ^\circ\mathrm{C}$ w 200 g wody zostaje 20,0 g soli ( $S = 10\ \mathrm{g}$ na 100 g), więc wykrystalizuje 60,0 g, o ile sól nie tworzy hydratu, a woda nie odparowuje.

Rozdzielanie roztworów i mieszanin niejednorodnych

Roztworu właściwego nie rozdzielisz na sączku, bo jest jedną fazą. Wykorzystujesz różnicę właściwości składników. Substancję stałą rozpuszczoną w cieczy odzyskasz, odparowując rozpuszczalnik lub krystalizując ją po ochłodzeniu. Ciecze o różnych temperaturach wrzenia rozdzielisz destylacją. W ekstrakcji substancja rozpuszczona przechodzi z jednej cieczy do drugiej, niemieszającej się z pierwszą, w której rozpuszcza się lepiej.

W chromatografii składniki mieszaniny przemieszczają się z różną szybkością wzdłuż nośnika, np. paska bibuły, i rozdzielają się na plamy. Tak rozdzielisz barwniki z liści roślin. Elektroforeza rozdziela naładowane cząsteczki, np. aminokwasy i białka, bo w polu elektrycznym poruszają się z różną szybkością. Zawiesinę ciała stałego w cieczy rozdzielisz przez filtrację, a dwie substancje stałe o różnej rozpuszczalności w wodzie – rozpuszczając jedną z nich i filtrując.

Metoda	Co rozdziela	Różnica wykorzystana
filtracja	zawiesinę ciała stałego w cieczy	wielkość cząstek
krystalizacja, odparowanie	ciało stałe od rozpuszczalnika	lotność rozpuszczalnika, rozpuszczalność
destylacja	ciecze mieszające się ze sobą	temperatura wrzenia
ekstrakcja	substancję rozpuszczoną w dwóch cieczach	rozpuszczalność w dwóch cieczach
chromatografia	składniki barwnika, mieszaniny związków	szybkość przemieszczania wzdłuż nośnika
elektroforeza	cząsteczki obdarzone ładunkiem	szybkość ruchu w polu elektrycznym

Doświadczenie

obserwacje i wniosek

Doświadczenie z tego działu tak, jak opisuje je CKE: cel, odczynniki, obserwacje, równanie reakcji i wniosek.

Cel doświadczenia: Sporządzenie 100 g roztworu chlorku sodu o stężeniu 5,00 % oraz $250\ \mathrm{cm^3}$ roztworu o stężeniu $0{,}100\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ .
Odczynniki: chlorek sodu, woda destylowana, zlewka, kolba miarowa o pojemności $250\ \mathrm{cm^3}$ , waga
Obserwacje: Odważone $5{,}00\ \mathrm{g}$ soli rozpuściło się w $95{,}0\ \mathrm{g}$ wody. Odważone $1{,}46\ \mathrm{g}$ soli rozpuszczono w niewielkiej ilości wody, roztwór przeniesiono do kolby i dopełniono wodą do kreski. W obu przypadkach otrzymano klarowny, bezbarwny roztwór.
Równanie reakcji: $\ce{NaCl -> Na+ + Cl-}$
Wniosek: Stężenie procentowe wynosi $\frac{5{,}00}{100} \cdot 100\ \% ={}$ $5{,}00\ \%$ , a stężenie molowe $\frac{1{,}46\ \mathrm{g} / 58{,}4\ \mathrm{g \cdot mol^{-1}}}{0{,}250\ \mathrm{dm^3}} ={}$ $0{,}100\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ . Objętość roztworu wyznacza kolba, a nie objętość użytej wody.

Cel doświadczenia: Rozdzielenie mieszaniny węglanu wapnia i chlorku sodu i wykazanie obecności obu składników.
Odczynniki: mieszanina $\ce{CaCO3}$ i $\ce{NaCl}$ , woda, kwas solny, roztwór $\ce{AgNO3}$ , lejek z sączkiem
Obserwacje: Po zmieszaniu z wodą i przesączeniu na sączku został biały osad, a przesącz jest klarowny. Po dodaniu roztworu azotanu(V) srebra do przesączu wytrącił się biały osad. Po dodaniu kwasu solnego do osadu z sączka wydzielił się bezbarwny gaz.
Równanie reakcji: przesącz: $\ce{Ag+ + Cl- -> AgCl}$ ; osad z sączka: $\ce{CaCO3 + 2H+ -> Ca^2+ + CO2 + H2O}$
Wniosek: Chlorek sodu rozpuścił się w wodzie i przeszedł do przesączu, o czym świadczy osad chlorku srebra, a na sączku pozostał nierozpuszczalny w wodzie węglan wapnia, o czym świadczy gaz wydzielony po dodaniu kwasu. Mieszaninę rozdzielono dzięki różnej rozpuszczalności składników w wodzie.

W minimalnym zestawie doświadczeń podstawy programowej:

8.sporządzanie roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym
9.rozdzielanie mieszaniny niejednorodnej i jednorodnej na składniki (np. ekstrakcja i rozdzielanie chromatograficzne barwników roślinnych)

Pojęcia

układ homogeniczny: Układ, w którym w całej objętości właściwości są jednakowe; tworzy jedną fazę, np. roztwór właściwy.
układ heterogeniczny: Układ złożony z kilku faz oddzielonych granicami, np. zawiesina albo emulsja.
emulsja: Układ dwóch niemieszających się cieczy, w którym jedna jest rozproszona w drugiej w postaci kropelek.
stężenie procentowe: Masa substancji rozpuszczonej w 100 jednostkach masy roztworu, w procentach.
stężenie molowe: Liczba moli substancji rozpuszczonej w jednostce objętości roztworu, w $\mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ .
rozpuszczalność: Masa substancji, która w danej temperaturze rozpuszcza się w 100 g rozpuszczalnika, dając roztwór nasycony.
roztwór właściwy: Jednorodna mieszanina, w której substancja rozpuszczona występuje w postaci pojedynczych cząsteczek lub jonów.
ekstrakcja: Rozdzielanie składników przez przeniesienie substancji z jednej cieczy do drugiej, w której rozpuszcza się lepiej.
chromatografia: Rozdzielanie składników mieszaniny dzięki różnej szybkości ich przemieszczania się wzdłuż nośnika.
elektroforeza: Rozdzielanie naładowanych cząsteczek dzięki różnej szybkości ich ruchu w polu elektrycznym.

Zadanie z matury

źródło: CKE

Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z materiałem źródłowym. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2024, chemia (poziom rozszerzony), zadanie 10

Zadanie 10. (0–2 pkt)

150\ \mathrm{cm^3}

wodnego roztworu chlorku manganu(II) o stężeniu molowym

c ={}

0{,}678\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}

i gęstości

d ={}

1{,}07\ \mathrm{g \cdot cm^{-3}}

rozpuszczono

6{,}00\ \mathrm{g}

hydratu tej soli o wzorze

\ce{MnCl2 * 4H2O}

. Na podstawie: Z. Dobkowska, K.M. Pazdro, Szkolny poradnik chemiczny, Warszawa 2020. Oblicz, jaki procent masy otrzymanego roztworu stanowi masa chlorku manganu(II). Załóż, że objętość roztworu się nie zmieniła. Przyjmij wartości mas molowych: $M_{\ce{MnCl2}} = 126\ \mathrm{g \cdot mol^{-1}}$ oraz $M_{\ce{MnCl2 * 4H2O}} = 198\ \mathrm{g \cdot mol^{-1}}$ .

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2024, chemia, poziom rozszerzony (arkusz MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2405), zadanie 10. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Zasady oceniania CKE

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale: popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB podanie wyniku nie w procentach ALBO zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia wartości masy MnCl2 w otrzymanym roztworze.1 pkt
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do wartości stężenia oraz podanie wyniku w procentach.1 pkt

Rozwiązanie i przykładowe odpowiedzi według CKE

Masa roztworu:

m_{r1} ={}

150\ \mathrm{cm^3} \cdot 1{,}07\ \mathrm{g \cdot cm^{-3}} ={}

160{,}5\ \mathrm{g}

\ce{MnCl2}

w roztworze:

n ={}

0{,}678 \cdot 0{,}150 ={}

0{,}1017\ \mathrm{mol}

m ={}

0{,}1017 \cdot 126 ={}

12{,}81\ \mathrm{g}

\ce{MnCl2}

w hydracie:

m ={}

\frac{126 \cdot 6{,}00}{198} ={}

3{,}82\ \mathrm{g}

c_p ={}

\frac{12{,}81 + 3{,}82}{160{,}5 + 6{,}00} \cdot 100\% ={}

9{,}99\% \approx 10\%

Wyjaśnienie od Kleksy

Hydrat wnosi do roztworu i sól, i wodę, więc masę soli oraz masę roztworu liczysz osobno. Roztwór wyjściowy ma masę

150\ \mathrm{cm^3} \cdot 1{,}07\ \mathrm{g \cdot cm^{-3}} ={}

160{,}5\ \mathrm{g}

. Soli jest w nim

0{,}678\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}} \cdot 0{,}150\ \mathrm{dm^3} ={}

0{,}1017\ \mathrm{mol}

, czyli

0{,}1017 \cdot 126 ={}

12{,}81\ \mathrm{g}

chlorku manganu(II).

6{,}00\ \mathrm{g}

hydratu jest

6{,}00 \cdot \frac{126}{198} ={}

3{,}82\ \mathrm{g}

soli bezwodnej. Cała masa hydratu zwiększa masę roztworu do

160{,}5 + 6{,}00 ={}

166{,}5\ \mathrm{g}

. Stąd

c_{\mathrm{p}} ={}

\frac{12{,}81 + 3{,}82}{166{,}5} \cdot 100\ \% ={}

9{,}99\ \%

, czyli około 10 %. Dodanie do masy soli całej masy hydratu daje 11,3 %, a pominięcie masy hydratu w masie roztworu 10,4 %; oba wyniki są błędem metody.

Według zasad oceniania CKE: 2 punkty za poprawną metodę, poprawne obliczenia i wynik w procentach; 1 punkt za poprawną metodę z błędem rachunkowym albo wynik nie w procentach, a także za poprawne obliczenie masy chlorku manganu(II) w otrzymanym roztworze.

Przykładowa odpowiedź: chlorek manganu(II) stanowi 9,99 % (około 10 %) masy otrzymanego roztworu.

Sprawdź się

sprawdzisz od razu

Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: w zadaniu obliczeniowym liczy się metoda, wynik z jednostką i poprawne zaokrąglenie — zwykle do trzech cyfr znaczących. Równanie reakcji musi być zapisane w formie, o którą prosi polecenie (cząsteczkowej, jonowej albo jonowej skróconej), z poprawnymi współczynnikami.

matura

Zadanie 11.

W celu oznaczenia stężenia określonych jonów w roztworze należy strącić je całkowicie w postaci trudno rozpuszczalnego osadu, który po odsączeniu suszy się i praży do uzyskania stałej masy. Tę metodę stosuje się m.in. w oznaczaniu zawartości jonów żelaza(III) w badanej próbce. W wyniku reakcji strącania jonów

\ce{Fe^3+}

za pomocą nadmiaru jonów wodorotlenkowych z roztworu wydziela się uwodniony tlenek żelaza(III):

\ce{2Fe^3+ + 6OH- -> Fe2O3 * 3H2O v}

Wyodrębniony ilościowo osad praży się w temperaturze ok.

1000\ ^\circ\mathrm{C}

do uzyskania bezwodnego

\ce{Fe2O3}

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022.

Zadanie 11.2. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Aby ilościowo wyodrębnić uwodniony tlenek żelaza(III) z badanego roztworu, należy wykonać

Zadanie 11.2 z arkusza CKE MCHP-⁠R0-⁠100-⁠2605 (matura z chemii, poziom rozszerzony, 2026) – objaśnienie Kleksy

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Stężenie molowe roztworu kwasu azotowego(V) o stężeniu 30,0 % i gęstości

1{,}18\ \mathrm{g \cdot cm^{-3}}

jest równe

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Dla roztworu nasyconego w stałej temperaturze: Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

dodanie kolejnej porcji substancji do roztworu nasyconego, który styka się z jej nadmiarem, nie zwiększa stężenia roztworu.

stężenie procentowe tego roztworu jest równe jego rozpuszczalności wyrażonej w gramach na 100 g wody.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Przyporządkuj mieszaninom metodę, którą je rozdzielisz. Wybierz odpowiedź spośród A–D.

Metoda rozdzielenia

Afiltracja
Bdestylacja
Cekstrakcja
Delektroforeza

Mieszanina

1zawiesina kredy w wodzie

2roztwór jodu w wodzie

3wodny roztwór etanolu

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

Roztwór soli z wykresu, nasycony w

60\ ^\circ\mathrm{C}

, ochłodzono do

20\ ^\circ\mathrm{C}

. Stężenie procentowe roztworu nad wydzielonymi kryształami , ponieważ

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt

Mylenie masy roztworu z masą rozpuszczalnika. W stężeniu procentowym w mianowniku jest masa roztworu, czyli substancji wraz z rozpuszczalnikiem.
Traktowanie rozpuszczalności jak stężenia procentowego. Rozpuszczalność odnosi się do 100 g wody, stężenie procentowe do 100 g roztworu.
Pominięcie wody krystalizacyjnej hydratu. Tylko część jego masy to sól, a cała masa wchodzi do roztworu.
Wstawienie gęstości w $\mathrm{g \cdot cm^{-3}}$ do wzoru przeznaczonego na $\mathrm{g \cdot dm^{-3}}$ bez przeliczenia. Wynik różni się wtedy tysiąckrotnie.
Dobór metody rozdzielania bez sprawdzenia, czym różnią się składniki mieszaniny. Roztworu właściwego nie rozdzieli sączek, a zawiesiny nie rozdzieli ekstrakcja.

Zapamiętaj

$c_{\mathrm{m}} ={}$ $\frac{c_{\mathrm{p}} \cdot d \cdot 10}{M}$ przy $d$ w $\mathrm{g \cdot cm^{-3}}$ i $c_{\mathrm{p}}$ w procentach.
Przy rozcieńczaniu liczba moli substancji się nie zmienia: $n_{\mathrm{przed}} ={}$ $n_{\mathrm{po}}$ .
Roztwór nasycony: $c_{\mathrm{p}} ={}$ $\frac{S}{100 + S} \cdot 100\ \%$ .
Hydrat: do masy soli wlicz tylko część bezwodną, do masy roztworu całość.
Metoda rozdzielania zależy od różnicy właściwości składników.

Pytania i odpowiedzi

1.Jak przeliczyć stężenie procentowe na molowe?+
Odp.:Weź $1\ \mathrm{dm^3}$ roztworu i policz jego masę z gęstości: $1000 \cdot d$ gramów, gdy $d$ jest w $\mathrm{g \cdot cm^{-3}}$ . Pomnóż ją przez stężenie procentowe, aby otrzymać masę substancji, i podziel przez masę molową. Otrzymana liczba moli w $1\ \mathrm{dm^3}$ jest stężeniem molowym. Dla wodorotlenku sodu z poprzedniego bloku wychodzi $6{,}10\ \mathrm{mol \cdot dm^{-3}}$ .
2.Dlaczego hydrat zwiększa masę roztworu, a nie tylko masę substancji?+
Odp.:Hydrat to sól z cząsteczkami wody w sieci krystalicznej, np. $\ce{Na2CO3 * 10H2O}$ . Po rozpuszczeniu sól przechodzi do roztworu, a woda krystalizacyjna miesza się z rozpuszczalnikiem. Jako substancję rozpuszczoną liczysz więc samą sól bezwodną, a masę roztworu zwiększa cały dodany hydrat razem z wodą.
3.Czym różni się roztwór nasycony od stężonego?+
Odp.:Roztwór nasycony zawiera w danej temperaturze największą możliwą ilość substancji i jest w równowadze z jej nadmiarem. Stężony ma dużo substancji rozpuszczonej, ale może jeszcze przyjąć więcej. Dla substancji słabo rozpuszczalnych roztwór nasycony bywa rozcieńczony, np. dla węglanu wapnia, a dla bardzo dobrze rozpuszczalnych roztwór stężony może być daleki od nasycenia.
4.Jak policzyć, ile substancji wykrystalizuje po ochłodzeniu?+
Odp.:Z rozpuszczalności w wyższej temperaturze ustal masę wody i soli w danej masie roztworu nasyconego. Potem odczytaj rozpuszczalność w niższej temperaturze i oblicz, ile soli może pozostać w tej samej ilości wody. Różnica to masa kryształów. W przykładzie z wykresu z 280 g roztworu wykrystalizuje 60,0 g soli.
5.Czym różni się ekstrakcja od chromatografii?+
Odp.:Ekstrakcja przenosi substancję z jednej cieczy do drugiej, bo rozpuszcza się w niej lepiej, i zwykle rozdziela dwie grupy składników. Chromatografia rozdziela wiele składników naraz, bo każdy porusza się wzdłuż nośnika z inną szybkością, zależną od jego oddziaływań z nośnikiem i rozpuszczalnikiem. W obu metodach liczy się różnica właściwości składników.
6.Dlaczego emulsja się rozwarstwia?+
Odp.:Kropelki jednej cieczy rozproszone w drugiej mają dużą powierzchnię granicy faz i łączą się w większe, aż powstają dwie warstwy. Rozwarstwianie spowalnia emulgator, np. mydło lub detergent, którego cząsteczka ma część polarną i niepolarną i osadza się na powierzchni kropelek.

Zobacz też

Wszystkie tematy matury z chemii

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 31 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z chemii (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 180 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w którym dziale tracisz punkty.

Rozwiąż arkusz za darmo