Układ Słoneczny: planety wewnętrzne, planety zewnętrzne, Księżyc i pływy morskie

Osiem planet dzieli się na dwie grupy według położenia względem pasa planetoid między orbitami Marsa i Jowisza. Planety wewnętrzne – Merkury, Wenus, Ziemia i Mars – są małe, skaliste, mają stałą powierzchnię i dużą gęstość, od 3,9 do 5,5 g/⁠cm³. Nie mają pierścieni, a księżyców mają niewiele: Merkury i Wenus żadnego, Ziemia jeden, Mars dwa.

Planety zewnętrzne – Jowisz, Saturn, Uran i Neptun – są wielokrotnie większe, nie mają stałej powierzchni, a ich gęstość wynosi od 0,7 do 1,6 g/⁠cm³. Jowisz i Saturn to gazowe olbrzymy zbudowane głównie z wodoru i helu, Uran i Neptun – lodowe olbrzymy. Wszystkie cztery mają pierścienie i liczne księżyce. Zwróć uwagę, że Saturn jest lżejszy od wody: gdyby istniał tak duży zbiornik, planeta by na nim pływała. Tabela zawiera wartości zaokrąglone, przeliczone z zestawienia NASA (Planetary Fact Sheet) w wersji z 2025 r.; planety wypisano od najbliższej Słońcu.

Księżyc obiega Ziemię w 27,3 doby, a jego fazy powtarzają się co 29,5 doby, bo w tym czasie Ziemia przesuwa się po swojej orbicie. Połowa Księżyca jest zawsze oświetlona, a faza zależy od tego, ile z oświetlonej półkuli widzisz z Ziemi. W nowiu Księżyc stoi po stronie Słońca, w pełni po przeciwnej stronie Ziemi, a w kwadrach Słońce, Ziemia i Księżyc tworzą kąt prosty. Od nowiu do pełni mija około 14,8 doby.

Księżyc obraca się wokół osi w tym samym czasie, w którym okrąża Ziemię, więc ku Ziemi zwraca zawsze tę samą półkulę. Zaćmienie Słońca zachodzi w nowiu, gdy cień Księżyca pada na Ziemię, a zaćmienie Księżyca w pełni, gdy Księżyc wchodzi w cień Ziemi. Nie następują co miesiąc, bo orbita Księżyca jest nachylona do orbity Ziemi o około 5°, więc zwykle trzy ciała nie leżą na jednej prostej.

Układ Słoneczny leży w jednym z ramion spiralnych Drogi Mlecznej, naszej galaktyki, a Wszechświat powstał według pomiarów satelity Planck z 2018 r. około 13,8 mld lat temu i rozszerza się. Mikołaj Kopernik w dziele „O obrotach sfer niebieskich” umieścił w środku świata Słońce, a Ziemię uznał za planetę, która obraca się i krąży wokół niego. Zastąpił tak teorię geocentryczną. Aleksander Wolszczan opisał w 1992 r., razem z Dale’em Frailem, pierwsze potwierdzone planety poza Układem Słonecznym, krążące wokół pulsara.

Na nieboskłonie łączysz gwiazdy w gwiazdozbiory. Wielki Wóz, czyli siedem najjaśniejszych gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy, i Mała Niedźwiedzica z Gwiazdą Polarną nigdy nie zachodzą nad Polską, więc widać je przez cały rok. Wysokość Gwiazdy Polarnej nad horyzontem w przybliżeniu równa się szerokości geograficznej obserwatora. Po drugiej stronie Gwiazdy Polarnej względem Wielkiego Wozu leży Kasjopeja, której pięć jasnych gwiazd układa się w kształt litery W.