Cywilizacje starożytnego Wschodu: Mezopotamia, Egipt, Izrael

• Cywilizacje wyrosły z rewolucji neolitycznej. Gdy ludzie przeszli od zbieractwa i łowiectwa do rolnictwa i hodowli, zaczęli osiadać w stałych osadach, gromadzić zapasy i dzielić się pracą. Z osad rosły miasta, a z miast państwa z władcą, urzędnikami, kapłanami i pismem.
• W Mezopotamii, między Tygrysem a Eufratem, jako pierwsi miasta-państwa zbudowali Sumerowie. Później na tej samej ziemi po kolei rządzili Akadyjczycy, Babilończycy, Asyryjczycy i znów Babilończycy. Każde z tych państw przejmowało dorobek poprzedników: prawo, pismo, kalendarz i sztukę zarządzania wodą do nawadniania pól.
• Egipt zależał od Nilu. Coroczne wylewy rzeki dawały urodzajny muł, a władza faraona, uważanego za istotę boską, spajała kraj, w którym kapłani i urzędnicy prowadzili spisy i zbierali daniny. Wiara w życie pozagrobowe kształtowała sztukę grobową, obyczaje pogrzebowe i architekturę.
• Imperium perskie Achemenidów w VI w. p.n.e. objęło cały Bliski Wschód od Egiptu po dolinę Indusu. Jego władcy dzielili kraj na prowincje rządzone przez satrapów i pozostawiali podbitym ludom własną religię oraz prawa, o ile płaciły daninę i dostarczały żołnierzy.
• Dzieje narodu żydowskiego ukazują inną drogę: wiarę w jednego Boga. Jedno królestwo Izraela rozpadło się na dwa królestwa, a mieszkańcy Judy po zdobyciu Jerozolimy znaleźli się w niewoli babilońskiej. Wygnańcy zachowali religię i tożsamość dzięki Księdze i wspólnocie, a po upadku Babilonu wielu wróciło do ojczyzny.
• Na Dalekim Wschodzie nad Rzeką Żółtą powstały państwa o odmiennej organizacji: dynastie, urzędnicza biurokracja i rozwijane przez wieki pismo. W 221 r. p.n.e. państwo Qin zjednoczyło Chiny pod władzą jednego cesarza.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.