Bizancjum, świat islamu i krucjaty

• Cesarstwo bizantyjskie było wschodnią częścią imperium rzymskiego, którą po podziale rządził władca w Konstantynopolu. Stolicą było miasto nad Bosforem, które łączyło Europę z Azją. Greka zastąpiła łacinę, a władcy dbali o prawo, sztukę i obronę państwa. Za Justyniana I zbudowano Hagia Sophia, wielki kościół, który stał się symbolem Bizancjum.
• W VII w. na Półwyspie Arabskim powstał islam. Mahomet głosił wiarę w jednego Boga, a po ucieczce z Mekki do Medyny stworzył wspólnotę, z której wyrosło państwo. Jego objawienia spisano w Koranie. Jego następcy, kalifowie, podbili w ciągu kilkudziesięciu lat Syrię, Egipt, Persję i Afrykę Północną, a potem dotarli do Hiszpanii. Arabowie pozostawiali podbitym ludom własną religię w zamian za podatek, a ich kultura rozwinęła naukę, medycynę i matematykę.
• Na Zachodzie ekspansję arabską zatrzymano we Francji, a w Hiszpanii powoli odbijano ziemie w procesie zwanym rekonkwistą. Bizancjum odpierało napór Arabów i innych ludów, ale w XI w. Kościół wschodni i zachodni zerwały jedność w schizmie, a wspólnota chrześcijańska została podzielona.
• Papiestwo w X i XI w. przeprowadziło wewnętrzną reformę Kościoła. Papieże domagali się niezależności od władców świeckich, co zderzyło się z cesarzami niemieckimi w sporze o to, kto ma nadawać biskupom urzędy. Spór wygasł dopiero kompromisem, a rywalizacja o pierwszeństwo w chrześcijańskim świecie trwała długo.
• Na tym tle papież wezwał rycerstwo do wyprawy po Ziemię Świętą, krucjaty. Motywy łączyły religię, chęć pomocy Bizancjum, ambicje władców i rycerzy oraz interesy handlowe włoskich miast. Powstały państwa krzyżowe, a zakony rycerskie łączyły ideał rycerza i mnicha. Muzułmanie z czasem odzyskali ziemie. Czwarta krucjata skończyła się plądrowaniem chrześcijańskiego Konstantynopola, co pogłębiło wrogość między Wschodem a Zachodem i osłabiło Bizancjum, które w końcu padło pod naporem Turków.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.