Kleksa

Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Apostrofa, pytanie retoryczne i wykrzyknienie: jak je rozpoznać

Podstawa programowa, na której opiera się egzamin ósmoklasisty, wymienia apostrofę i pytanie retoryczne wśród środków, które trzeba rozpoznać w tekście i których funkcję trzeba umieć określić. Apostrofa i pytanie retoryczne wyglądają podobnie, bo obie zwracają się do kogoś, a jednak działają inaczej. Tu masz oba pojęcia z przykładami, krótką ściągę na rozróżnianie i zadania, które sprawdzisz od razu.

Na egzaminie ósmoklasisty: w arkuszach z lat 2023–2026 bez osobnego zadania. Na maturze (poziom podstawowy): w 1 z 4 sesji – 2025 (zadanie 8.2).

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Apostrofa to bezpośredni zwrot mówiącego do adresata: do osoby, do grupy, do Boga, do przyrody, do przedmiotu, do zmarłego. Zwykle ma formę wołacza i bywa połączona z rozkazem lub prośbą: Morze, zabierz moje smutki!
  • Pytanie retoryczne to pytanie zadane po to, by wyrazić przekonanie, a nie po to, by uzyskać informację. Odpowiedź jest oczywista albo sam mówiący ją zna, więc nikt jej nie oczekuje: Czy można pozostać obojętnym na cudzą krzywdę?
  • Apostrofę poznasz po tym, że ktoś zwraca się wprost do kogoś lub czegoś, najczęściej w wołaczu. Pytanie retoryczne poznasz po tym, że ma formę pytania, ale zadajesz je bez zamiaru poznania odpowiedzi. Znak zapytania sam niczego nie rozstrzyga: zwykłe pytanie o godzinę też go ma.
  • Funkcja apostrofy: nawiązuje kontakt z adresatem, nadaje wypowiedzi osobisty, emocjonalny ton, a gdy adresatem jest przyroda lub przedmiot, ożywia go. Funkcja pytania retorycznego: skłania odbiorcę do namysłu, wzmacnia tezę i pokazuje, że mówiący uważa sprawę za oczywistą.
  • Wykrzyknienie to zdanie lub równoważnik zdania wypowiedziane z silnym uczuciem i zakończone wykrzyknikiem: Jak tu pięknie! Wyraża zachwyt, radość, gniew albo strach mówiącego. Często towarzyszy apostrofie, ale może też stać samo.
  • Oba środki wykorzystasz też we własnym tekście: pytanie retoryczne na początku rozprawki przyciąga uwagę czytelnika, a zwrot do adresata w liście nadaje mu właściwy ton. Pamiętaj tylko, żeby nie zasypać nimi całej pracy.
  • Gdy w poleceniu masz podać nazwę środka, zacznij od pytania: czy autor woła kogoś lub coś (apostrofa), czy tylko pyta, choć odpowiedź zna (pytanie retoryczne)?

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.

  1. 1.Apostrofa w wierszu i w mowie

    • Czytelniku, zatrzymaj się na chwilę! – zwrot do odbiorcy tekstu; autor rozmawia z kimś, kto nie może mu odpowiedzieć.
    • Wietrze, nie wyrywaj mi kapelusza! – zwrot do zjawiska przyrody; wiatr zostaje potraktowany jak ktoś, kto może posłuchać.
    • Szkoło moja, żegnaj! – zwrot do miejsca; pożegnanie brzmi jak rozmowa z kimś bliskim.

  2. 2.Pytanie retoryczne

    • Kto z nas nie lubi wakacji? – nikt nie czeka na odpowiedź; mówiący zakłada, że lubią je wszyscy.
    • Czy po to tyle trenowałem, żeby teraz się poddać? – mówiący daje do zrozumienia, że się nie podda, i żadnej odpowiedzi nie oczekuje.
    • Która godzina? – to zwykłe pytanie: pytający chce poznać odpowiedź, więc nie jest retoryczne.

  3. 3.Jedno i drugie obok siebie

    • Gwiazdo wieczorna, czemu świecisz tak samotnie? – zwrot do gwiazdy (apostrofa) i pytanie, na które nie ma odpowiedzi (pytanie retoryczne).
    • Takie połączenie wzmacnia wrażenie rozmowy z kimś, kto nie może odpowiedzieć.

  4. 4.Funkcja w tekście

    • Przyjacielu, podaj mi rękę! – apostrofa: prośba ma ton osobisty i gorący.
    • Co za wspaniały widok! – wykrzyknienie: zdanie oddaje zachwyt mówiącego; nikogo nie woła i o nic nie pyta.
    • Czy warto tracić czas na rzeczy, które nic nie dają? – pytanie retoryczne na początku wypowiedzi: autor zaczyna od tezy ukrytej w pytaniu.

Na maturze

za kilka lat
Ten sam temat wraca na maturze z języka polskiego (poziom podstawowy). Tak zapytała o niego CKE.
Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura, poziom podstawowy 2025, zadanie 8.2

Tekst do zadań 8.1. i 8.2.

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.Jan KochanowskiPieśń 14 (Księgi wtóre)Wy, którzy Pospolitą Rzeczą¹ władacie,A ludzką sprawiedliwość² w ręku trzymacie,Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono³I zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono⁴,Miejcie to przed oczyma zawżdy⁵ swojemi,Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi,Z którego macie nie tak swe własne rzeczy⁶Jako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy⁷. […]Więc ja podobno⁸ z mniejszym niebezpieczeństwemGrzeszę: bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem⁹.Przełożonych występki miasta zgubiłyI szerokie do gruntu carstwa¹⁰ zniszczyły.¹ Pospolita Rzecz – państwo.² Ludzka sprawiedliwość – tu: sprawiedliwość wobec ludzi.³ Poruczyć – powierzyć wykonanie czegoś komuś zaufanemu.⁴ Zwierzchności […] zwierzono – przekazano władzę.⁵ Zawżdy – zawsze.⁶ Rzeczy – sprawy.⁷ Mieć […] na pieczy – troszczyć się.⁸ Podobno – zapewne.⁹ Wszeteczeństwo – nieprzyzwoite, gorszące postępowanie.¹⁰ Carstwa – państwa.Jan Kochanowski, Pieśń 14 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.

Zadanie 8.2. (0–1 pkt)

Uzupełnij tabelę. Z przytoczonego fragmentu Pieśni 14 Jana Kochanowskiego wypisz przykład epitetu oraz podaj nazwę środka retorycznego, którego przykład zamieszczono w tabeli.
Nazwa środka retorycznegoPrzykład
epitet…
…Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono

Źródło: CKE, matura z języka polskiego, poziom podstawowy 2025, arkusz MPOP-⁠P1-⁠100-⁠2505, zadanie 8.2 · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Apostrofę zawiera wypowiedzenie

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj wypowiedzenie: Czy to nie cudowne, że w deszczowy dzień można zostać w domu z dobrą książką? Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Autor nie pyta o informację, lecz przekonuje odbiorcę, że ma rację.
W wypowiedzeniu występuje apostrofa, ponieważ kończy się ono znakiem zapytania.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
Wypowiedzenie Lesie, ukryj mnie przed burzą! jest przykładem . Służy ono do .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj fragmentom nazwy środków stylistycznych, które w nich występują. Wybierz odpowiedź spośród A–E.

Środek stylistyczny

  1. Aapostrofa
  2. Bepitet
  3. Cpytanie retoryczne
  4. Dporównanie
  5. Ezdrobnienie

Fragment

1. Rzeko, powiedz mi, gdzie ona jest!
2. Któż by nie chciał mieć takiego przyjaciela?
3. Szła cicho jak cień.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Uznanie każdego pytania za pytanie retoryczne. Pytanie retoryczne różni się od zwykłego tym, że mówiący nie czeka na odpowiedź; Ile kosztuje ten zeszyt? pytasz po to, by się dowiedzieć.
  • Uznanie każdego wołacza za apostrofę. Aniu, podaj mi sól to po prostu zwrot do rozmówcy. O apostrofie mówisz wtedy, gdy zwrot jest zabiegiem artystycznym i nadaje tekstowi ton, zwykle w wierszu lub w mowie uroczystej.
  • Utożsamianie adresata apostrofy z odbiorcą tekstu. Adresatem apostrofy bywa czytelnik, ale może nim być też przyroda, Bóg albo nieobecna osoba, a odbiorcą wiersza jest zawsze ten, kto go czyta.
  • Podanie jako funkcji pytania retorycznego „uzyskania odpowiedzi”. Funkcją jest wzmocnienie przekonania albo skłonienie do refleksji.

Do zapamiętania

  • Apostrofa to zwrot do adresata, zwykle w wołaczu.
  • Pytanie retoryczne to pytanie bez oczekiwania na odpowiedź.
  • Znak zapytania jeszcze nie czyni pytania retorycznym.
  • Wykrzyknienie to zdanie pełne uczucia, zakończone wykrzyknikiem.
  • Apostrofa nawiązuje kontakt i ożywia adresata; pytanie retoryczne wzmacnia tezę.
  • Sprawdź najpierw, czy ktoś jest wołany, potem – czy ktoś czeka na odpowiedź.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Czym różni się apostrofa od zwykłego wołacza?+
    Odp.:Wołacz to forma gramatyczna, której używasz, gdy zwracasz się do kogoś w rozmowie. Apostrofa to środek stylistyczny, który powstaje wtedy, gdy autor świadomie zwraca się do adresata w tekście artystycznym, żeby nadać mu uczuciowy ton albo nawiązać z kimś kontakt.
  2. 2.Czy do apostrofy trzeba adresata, który może odpowiedzieć?+
    Odp.:Nie. Adresatem bywa przyroda, przedmiot, zmarły albo ktoś nieobecny. Wtedy apostrofa ożywia adresata, czyli sprawia, że wypowiedź brzmi jak rozmowa z kimś, kto słucha, nawet jeśli w rzeczywistości nie może odpowiedzieć.
  3. 3.Skąd wiadomo, że pytanie jest retoryczne?+
    Odp.:Zapytaj siebie, czy autor naprawdę nie zna odpowiedzi. Jeśli odpowiedź jest oczywista albo zawarta w samym pytaniu, a pytanie ma cię przekonać lub skłonić do myślenia, to pytanie retoryczne.
  4. 4.Czy pytanie retoryczne może mieć odpowiedź w tekście?+
    Odp.:Może. Autor czasem zadaje pytanie retoryczne i od razu odpowiada, żeby podkreślić swoją tezę. To nadal pytanie retoryczne, bo nie pytał o to, czego nie wie.
  5. 5.Jak nazwać funkcję tych środków w odpowiedzi?+
    Odp.:Opisz, co robią w tym konkretnym tekście: apostrofa nawiązuje kontakt z adresatem i wyraża uczucie, pytanie retoryczne wzmacnia przekonanie mówiącego i zachęca czytelnika do namysłu. Dodaj, kogo albo czego dotyczą.

Zobacz też

Wszystkie tematy z języka polskiego na egzamin ósmoklasisty

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 29 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.