Kleksa

Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Epitet i porównanie: definicje, przykłady i funkcje

Przed egzaminem ósmoklasisty zacznij od epitetu i porównania: to dwa najprostsze środki stylistyczne, a jednocześnie dwa najłatwiejsze do pomylenia z czymś innym. Epitet to określenie rzeczownika, które coś dodaje do opisu, a porównanie zestawia dwie rzeczy przez wyraz „jak” lub podobny. Poniżej masz zasady, przykłady, prawdziwe zadanie z matury i zadania do sprawdzenia.

Na egzaminie ósmoklasisty: w arkuszach z lat 2023–2026 bez osobnego zadania. Na maturze (poziom podstawowy): w 3 z 4 sesji – 2024 (zadanie 11.2, wiersz 1), 2025 (zadanie 8.2), 2026 (zadanie 12.2, luka 2).

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Epitet to określenie rzeczownika, które mówi, jaki jest przedmiot, osoba lub zjawisko, i dodaje do opisu obraz, nastrój albo ocenę. Zwykle jest przymiotnikiem (ponury poranek) albo imiesłowem przymiotnikowym (płonące niebo). Odpowiada na pytanie jaki?
  • Nie każdy przymiotnik jest epitetem. Epitet coś wnosi: barwę, uczucie, ocenę. Przymiotnik, który tylko podaje rodzaj albo nazwę rzeczy (trójkąt prostokątny, sok jabłkowy), jest zwykłą przydawką. Sprawdź to tak: jeśli po usunięciu przymiotnika opis traci obraz lub emocję, masz epitet.
  • Rodzaje epitetów: stały powtarza się przy tym samym rzeczowniku (Jutrzenka różanopalca w polskich przekładach poematów Homera), ozdobny tylko upiększa, charakteryzujący mówi coś ważnego o przedmiocie lub osobie, a metaforyczny jest użyty przenośnie (kamienne spojrzenie). Funkcja epitetu: tworzy obraz i nastrój, wyraża stosunek mówiącego.
  • Porównanie zestawia dwa zjawiska, które są różne, ale mają wspólną cechę. Ma trzy elementy: to, co porównujesz (chłopiec), to, do czego porównujesz (posąg), i wyraz łączący (jak, jakby, niczym, niby, jako). Wspólna cecha (nieruchomość) bywa nazwana albo tylko domyślna.
  • Nie każde „jak” tworzy porównanie jako środek stylistyczny. Zdanie Zrobiłem to, jak mówiłeś albo Mam tyle lat co ty nie zestawia różnych rzeczy, żeby pokazać cechę, więc nie jest środkiem. Środek zestawia rzeczy z różnych światów i dzięki temu pozwala coś zobaczyć.
  • Porównanie bywa rozbudowane: porównanie homeryckie rozwija obraz po „jak” na kilka zdań lub wersów. Funkcja porównania: uplastycznia opis, wyjaśnia coś obrazem znanym czytelnikowi, wzmacnia cechę, wywołuje uczucie.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.

  1. 1.Epitet przymiotnikowy i imiesłowowy

    • ponury poranek – jaki poranek? ponury: epitet, który tworzy nastrój.
    • szeleszczące liście – jakie liście? szeleszczące: imiesłów przymiotnikowy jako epitet.
    • ciepły głos – epitet metaforyczny: głos nie ma temperatury, przymiotnik oddaje życzliwość.

  2. 2.Epitet czy zwykła przydawka?

    • trójkąt równoramienny – przymiotnik podaje rodzaj figury, więc to zwykła przydawka.
    • beztroski śmiech – przymiotnik mówi, jaki jest śmiech, i tworzy nastrój: epitet.

  3. 3.Epitet stały

    • Jutrzenka różanopalca – w polskich przekładach poematów Homera ten sam epitet wraca przy tym samym rzeczowniku.

  4. 4.Porównanie

    • Chłopiec stał nieruchomo niczym posąg. – porównujesz chłopca z posągiem; wspólna cecha: nieruchomość.
    • Jej śmiech brzmiał jak dzwoneczki. – śmiech zestawiono z dzwoneczkami i usłyszysz jego brzmienie.
    • Dzień dłużył się, jakby godziny przystanęły. – porównanie ze zdaniem po „jakby”.

  5. 5.Porównanie rozbudowane

    • Jak łódź sunie po spokojnej wodzie, tak ona sunęła przez salę, nie zauważając nikogo. – obraz po „jak” rozwija się w całe zdanie.

  6. 6.Nie każde „jak” to środek stylistyczny

    • Ułożyłem klocki tak, jak chciałeś. – „jak” wprowadza zdanie podrzędne, nic nie jest tu przenośnie zestawione.

Na maturze

za kilka lat
Ten sam temat wraca na maturze z języka polskiego (poziom podstawowy). Tak zapytała o niego CKE.
Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura, poziom podstawowy 2024, zadanie 11.2

Tekst do zadania 11.2.

Przeczytaj fragment Pana Tadeusza Adama Mickiewicza.Adam MickiewiczPan TadeuszTam derkacz¹ wrzasnął z łąki, szukać go daremnie,Bo on szybuje w trawie jako szczupak w Niemnie;Tam ozwał się nad głową ranny wiosny dzwonek:Również głęboko w niebie schowany skowronek;Ówdzie orzeł szerokiem skrzydłem przez obszaryZaszumiał, strasząc wróble jak kometa cary²;Zaś jastrząb, pod jasnemi wiszący błękity,Trzepie skrzydłem jak motyl na szpilce przybity.Aż ujrzawszy wśród łąki ptaka lub zająca,Runie nań z góry jako gwiazda spadająca.Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 2015.¹ Derkacz – ptak brodzący, szybki w biegu.² Jak kometa cary – według przekonania ludu kometa zapowiada wojnę i przewroty, jest zatem złowroga dla panujących.

Zadanie 11.2. (0–1)

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do fragmentu Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Porównania zastosowane w powyższym fragmencie wpływają na plastyczność opisu.
Hiperbole użyte w powyższym fragmencie dynamizują tekst.

Źródło: CKE, matura z języka polskiego, poziom podstawowy 2024, arkusz MPOP-⁠P1-⁠100-⁠2405, zadanie 11.2 · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
matura

Tekst do zadań 12.1. i 12.2.

Przeczytaj poniższy utwór literacki.Antoni LangeIV [Potrącona życia falą…]Potrącona życia faląDusza moja łka:Łzy się palą – łzy krysztalą –Wokół szara mgła.Błędne było życie moje,Błędny jego kres:Marzeń roje – niepokojeI krynice łez.Siebiem winił i nikogo:Nieszczęśliwa gra!Inną drogą płynąć błogo –Moja ścieżka zła.Wirem złote sny rozwianeOtoczyły mnie:Zapomniane, opłakaneWidzę bogi w śnie.[Z tomu Rozmyślania, 1906]Antoni Lange, IV [Potrącona życia falą…], [w:] tegoż, Rozmyślania i inne wiersze, Warszawa 1979.

Zadanie 12.2. (0–1)

Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy środków wyrazu artystycznego, których przykłady – z zacytowanego wiersza Antoniego Langego – zamieszczono w tabeli.
PrzykładNazwa środka wyrazu artystycznego
Dusza […] łka
Zapomniane […] bogi

Zadanie 12.2 z arkusza CKE MPOP-⁠P1-⁠100-⁠2605 (matura, poziom podstawowy 2026) – objaśnienie Kleksy

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. W zdaniu Z komina snuł się leniwy dym epitetem jest wyraz

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj zdanie: Jej oczy błyszczały jak gwiazdy. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
W zdaniu użyto porównania.
Porównanie łączy ze sobą wyrazy oczy i błyszczały.
Wyraz jak łączy części porównania.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
W zdaniu Weszli do mrocznej sali, w której stał stół niczym strażnik wyrażenie niczym strażnik to , a wyraz mrocznej to .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj podanym wyrażeniom nazwy. Wybierz odpowiedź spośród A–E.

Nazwa

  1. Aporównanie
  2. Bepitet
  3. Czwykła przydawka
  4. Dmetafora
  5. Euosobienie

Wyrażenie

1. posępne wzgórza
2. szybki jak błyskawica
3. liczba pierwsza

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Uznawanie każdego przymiotnika za epitet. W wyrażeniu kwas solny przymiotnik podaje nazwę rodzaju, a nie tworzy obrazu, więc jest zwykłą przydawką. Zapytaj, co przymiotnik wnosi do opisu.
  • Szukanie epitetu przy czasowniku. Epitet określa rzeczownik. Jeśli wyraz określa czasownik (szybko biegł), jest okolicznikiem, nie epitetem.
  • Mylenie porównania z metaforą. Śmiał się jak dzwonek to porównanie, bo jest „jak”. Dzwonek jego śmiechu to już metafora, bo wyrazu łączącego nie ma.
  • Podawanie samego „jak” jako dowodu na porównanie. Nie każde „jak” zestawia różne rzeczy. Sprawdź, czy dwa zjawiska są z różnych światów i czy łączy je cecha, którą chcesz zobaczyć.

Do zapamiętania

  • Epitet określa rzeczownik i odpowiada na pytanie jaki?; coś wnosi do opisu.
  • Przymiotnik, który podaje tylko rodzaj rzeczy (kwas solny), nie jest epitetem.
  • Porównanie ma trzy części: to, co porównujesz, to, do czego porównujesz, i wyraz łączący.
  • Wyrazy łączące to np. jak, jakby, niczym, niby, jako.
  • Funkcję opisz konkretnie: co epitet lub porównanie pozwala zobaczyć albo poczuć.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Jak odróżnić epitet od zwykłej przydawki?+
    Odp.:Zapytaj, czy przymiotnik wnosi obraz, nastrój lub ocenę. Epitet to tajemniczy ogród, bo mówi o odczuciu. Zwykłą przydawką jest ogród warzywny, bo podaje rodzaj ogrodu. Możesz też spróbować usunąć przymiotnik: jeśli opis staje się uboższy w obraz, to był epitet.
  2. 2.Czy epitet może stać po rzeczowniku?+
    Odp.:Może, choć zwykle stoi przed nim. Obok ponury poranek zdarza się szyk przestawny, typowy dla poezji: poranek ponury. Znaczenie i funkcja się nie zmieniają, bo epitet nadal odpowiada na pytanie jaki? i określa rzeczownik. Liczy się więc zależność od rzeczownika, a nie miejsce w zdaniu.
  3. 3.Czym jest epitet stały?+
    Odp.:To określenie, które w utworze wraca przy tym samym rzeczowniku jak stała etykieta, np. Jutrzenka różanopalca w polskich przekładach poematów Homera. Epitet stały często spotkasz w utworach ludowych i w eposach. Jego funkcją jest tworzenie rytmu i stałego obrazu bohatera.
  4. 4.Jak policzyć części porównania?+
    Odp.:Szukaj trzech elementów. W zdaniu Stał jak posąg porównujesz człowieka (pierwszy element) z posągiem (drugi), a wyraz „jak” je łączy (trzeci). Cechą wspólną jest nieruchomość. Jeśli któregoś elementu brakuje, możesz mieć metaforę, nie porównanie.
  5. 5.Czy porównanie musi mieć słowo „jak”?+
    Odp.:Nie musi. Wyrazem łączącym bywają też „niczym”, „jakby”, „niby”, „jako”, „na kształt”, a także wyrażenie „podobny do”. Zawsze jednak są dwa elementy i coś, co je łączy. Jeśli wyrazu łączącego w ogóle nie ma, a jeden obraz zastępuje drugi, masz do czynienia z metaforą.
  6. 6.Czym jest porównanie homeryckie?+
    Odp.:To długie, rozbudowane porównanie, w którym drugi element rozwija się w opowieść o kilku zdaniach lub wersach. Nazwa pochodzi od Homera, który chętnie rozwijał obraz po słowie „jak”. Funkcją takiego porównania jest wydłużenie i uatrakcyjnienie obrazu.

Zobacz też

Wszystkie tematy z języka polskiego na egzamin ósmoklasisty

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 29 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.