Egzamin ósmoklasisty 2024, zadanie 8.1
Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec
W każde niemieckie święto wywieszały niemieckie i Niemcom podległe urzędy ogromne czerwone flagi ze swastykami. Te wielkie jaskrawe płótna zwisały na dziesięć metrów i często niemal dotykały chodników, prowokując polskie oczy swą symboliką. Stwierdzić trzeba, że pierwsze hitlerowskie flagi zerwane były w Warszawie rękami Alka. Ponieważ chłopiec ten, jak się przekonano już od pierwszych tygodni pracy w „Wawrze”, miał wyjątkowo rozwiniętą odwagę, a ponadto wciąż gnał go niepokój w poszukiwaniu rzeczy niecodziennych, w wykonywaniu czynów niełatwych – ponieważ silnie grała w Alku ambicja – toteż flagi hitlerowskie, na które ruszał osobiście – były to zawsze flagi wyjątkowe. Koledzy z jego piątki szli na ściąganie flag normalnych, skromniejszych rozmiarów, na mniej ruchliwych ulicach. Alek ruszał do flag największych, do najbardziej eksponowanych punktów miasta. On też zerwał olbrzymią flagę z gmachu PKO¹ na rogu Świętokrzyskiej i Marszałkowskiej. Wspinanie się, silne szarpnięcie, szybkie zwinięcie flagi i jazda. A potem – uśmiechnięty, zadowolony – odwiedza Alek przyjaciół i wymachując rękoma, pełen entuzjazmu, szybko opowiada o tym, jak to było.– Cóż, u Boga Ojca, myślisz, że ty jeden to potrafisz! – żachnął się kiedyś Rudy. – Przyjdź do mnie jutro, a postaram się pokazać ci coś!Zaintrygowany Alek wpadł następnego dnia do Rudego i oczom swoim nie wierzył: w pokoju czerwieniła się masa płótna trzech potężnych, dziesięciometrowych flag.– Rudy! Człowieku! Gdzieś ty to zrobił?– Zdjąłem z Zachęty².– Bujasz, niemożliwe!– Jedźmy, sprawdzimy.Pojechali. Alek już z daleka wlepił wzrok we fronton³ Zachęty i zdumiony zaczął cmokać.– No, no, no! – Spośród czterech olbrzymich flag wisiała tylko jedna. Trzy inne były zerwane. Na drążkach u góry czerwieniały strzępy mocno trzymających się resztek materii.– No, no, no! – powtórzył z uznaniem Alek, patrząc na małą postać Rudego i w myśli przymierzając ją do dolnego drążka ostatniej ocalałej flagi. Drążek ten był mniej więcej na trzymetrowej wysokości od ziemi. W oczach Alka widniało nieukrywane zdziwienie.Oczywiście wszystkie wyczyny Alka, Rudego i ich kolegów nie rodziły się chaotycznie i przypadkowo. Tylko ktoś nieznający mechanizmu działania zespołowego mógłby powziąć absurdalną myśl, że młodzi ludzie zależnie od natchnienia i od nastroju wykonywali te czy inne oderwane akcje.W istocie rzecz wyglądała bardziej skomplikowanie, a może bardziej prosto; za kulisami efektownej akcji Buków znajdował się ich przywódca i reżyser – Zośka. […]W każdej pracy, jaką trzeba było robić, Zośka brał osobiście żywy i bezpośredni udział. Przewodził w czasie szaleństwa „victorii”, bił rekordy w czasie rysowania „kotwic”.W czasie roboty odznaczał się dużym opanowaniem i spokojem. Spokój ten i opanowanie najbardziej imponowały Bukom.¹ PKO – Pocztowa Kasa Oszczędności.² Zachęta – popularna nazwa siedziby Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, instytucji zajmującej się wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł polskich artystów. W czasie II wojny światowej mieścił się tam Dom Kultury Niemieckiej.³ Fronton – trójkątna, górna część przedniej ściany budynku.
Zadanie 8.1. (0–1)
W wypowiedzeniu Alek już z daleka wlepił wzrok we fronton Zachęty funkcję podmiotu pełni wyraz , natomiast wyrażenie z daleka jest .
Źródło: CKE, egzamin ósmoklasisty 2024, arkusz OPOP-100-2405, zadanie 8.1 · Arkusz na stronie CKE
Odpowiedź według klucza CKE: BD
Wyjaśnienie Kleksy
Najpierw orzeczenie: co ktoś zrobił? wlepił (wzrok). Potem pytanie do orzeczenia: kto wlepił wzrok? Alek. To on wykonuje czynność i stoi w mianowniku, więc jest podmiotem. Wyraz wzrok odpowiada na pytanie co? zadane po orzeczeniu (wlepił co?), czyli jest dopełnieniem, nie podmiotem.
Wyrażenie z daleka odpowiada na pytanie skąd? – mówi, z jakiego miejsca Alek patrzył. Pytania gdzie? skąd? dokąd? zadajemy okolicznikowi miejsca. Dopełnienie odpowiadałoby na pytanie przypadka, np. z kim? z czym?, a tu takie pytanie nie ma sensu.
Odpowiedź: B, D.