Kleksa

Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Przydawka, dopełnienie i okolicznik: rodzaje i pytania do każdej części zdania

Wiesz już, że przydawka, dopełnienie i okolicznik to części zdania podrzędne, czyli określenia. Przed egzaminem ósmoklasisty warto przejść od nazw do rozróżniania rodzajów: jaka to przydawka, które dopełnienie jest bliższe, a które dalsze, jaki to okolicznik. Tu masz każdy rodzaj z pytaniem i przykładem, wskazówki, jak odróżnić wyrażenia, które wyglądają podobnie, błędy do uniknięcia i zadania do sprawdzenia.

Na egzaminie ósmoklasisty: w 2 z 4 sesji – 2024 (zadanie 8.1, luka 2), 2026 (zadanie 16, wiersz 2).

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Przydawka określa rzeczownik (albo wyraz użyty jak rzeczownik) i odpowiada na pytania jaki? który? czyj? ile? Bywa przymiotna (srebrna łyżeczka), rzeczowna – w dopełniaczu (okładka książki) lub z przyimkiem (ławka pod oknem), liczebna (dwie książki) albo rzeczowna w tym samym przypadku co rzeczownik określany, gdy dodaje nazwę (rzeka Warta, nad rzeką Wartą). Przymiotna przydawka zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.
  • Dopełnienie uzupełnia czasownik (czasem przymiotnik) i odpowiada na pytania przypadków zależnych: kogo? czego? komu? czemu? co? kim? czym? o kim? o czym? Dopełnienie bliższe stoi w bierniku (Naprawiam rower.), a w zdaniu przeczącym w dopełniaczu (Nie naprawiam roweru.). Dopełnienie dalsze stoi w innym przypadku (Pomagam bratu. Interesuję się astronomią.). Nie wszystkie podręczniki dzielą dopełnienia na bliższe i dalsze; wystarczy wtedy nazwa dopełnienie.
  • Okolicznik określa czasownik i mówi, w jakich okolicznościach coś się dzieje. Rodzaje wraz z pytaniami: miejsca (gdzie? skąd? dokąd? którędy?), czasu (kiedy? od kiedy? jak długo?), sposobu (jak? w jaki sposób?), przyczyny (dlaczego? z jakiego powodu?), celu (po co? w jakim celu?), warunku (pod jakim warunkiem? w jakim wypadku?), przyzwolenia (mimo czego? wbrew czemu?).
  • O nazwie decyduje to, co dany wyraz określa. Wyrażenie z przyimkiem po rzeczowniku jest przydawką (ławka pod oknem: jaka ławka?), a to samo wyrażenie przy czasowniku – okolicznikiem albo dopełnieniem (Czekam pod oknem.: gdzie czekam?).
  • Jeśli pasuje kilka pytań, zastąp wyrażenie przysłówkiem: jeśli możesz je zamienić na tam, wtedy, tak, dlatego, to okolicznik; jeśli nie, a pytanie przypadka ma sens, to dopełnienie.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.

  1. 1.Rodzaje przydawek

    • srebrna łyżeczka – jaka łyżeczka? srebrna: przydawka przymiotna.
    • okładka książki – czyja okładka? książki: przydawka rzeczowna w dopełniaczu.
    • ławka pod oknem – jaka ławka? pod oknem: przydawka rzeczowna z przyimkiem.
    • rzeka Warta – która rzeka? Warta: przydawka rzeczowna w tym samym przypadku co rzeczownik (nad rzeką Wartą).

  2. 2.Dopełnienie bliższe i dalsze

    • Naprawiam rower. – naprawiam co? rower: dopełnienie bliższe (biernik).
    • Nie naprawiam roweru. – zdanie przeczące, dopełniacz: nadal dopełnienie bliższe.
    • Pomagam bratu. – komu? bratu: dopełnienie dalsze (celownik).
    • Opowiem ci o wycieczce. – komu? ci: dopełnienie dalsze; o czym? o wycieczce: dopełnienie dalsze z przyimkiem.

  3. 3.Siedem okoliczników

    • Mieszkamy w Gdańsku. – gdzie? okolicznik miejsca.
    • Pracuje w soboty. – kiedy? okolicznik czasu.
    • Biegł pospiesznie. – jak? okolicznik sposobu.
    • Zrezygnowała z wyjazdu z braku czasu. – dlaczego? okolicznik przyczyny.
    • Pojechali do Krakowa po zakupy. – po co? okolicznik celu.
    • W razie deszczu zostaniemy w domu. – pod jakim warunkiem? okolicznik warunku.
    • Mimo deszczu poszliśmy na spacer. – wbrew czemu? okolicznik przyzwolenia.

  4. 4.To samo wyrażenie, inna część zdania

    • Zamówiłem bułkę z masłem. – jaką bułkę? z masłem: przydawka, bo określa rzeczownik.
    • Zamówiłem bułkę w piekarni. – gdzie zamówiłem? w piekarni: okolicznik miejsca, bo określa czasownik.

  5. 5.Jedno zdanie, wszystkie części

    • Wczoraj nasz kuzyn kupił w sklepie ciepłą kurtkę.
    • Orzeczenie: kupił. Podmiot: kuzyn (kto kupił?). Przydawka od podmiotu: nasz.
    • Od orzeczenia: kurtkę (co?) – dopełnienie; wczoraj (kiedy?) – okolicznik czasu; w sklepie (gdzie?) – okolicznik miejsca. Od dopełnienia: ciepłą (jaką kurtkę?) – przydawka.

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. W wypowiedzeniu Na wystawie obejrzeliśmy obraz młodego malarza wyraz młodego pełni funkcję

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj wypowiedzenie: Mimo zmęczenia Ania pomogła koleżance w zadaniu. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wyrażenie mimo zmęczenia jest okolicznikiem przyzwolenia.
Wyraz koleżance pełni w tym wypowiedzeniu funkcję przydawki.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
W wypowiedzeniu Pracujemy na działce od rana wyrażenie na działce jest okolicznikiem , a wyrażenie od rana – okolicznikiem .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj wyrazom z wypowiedzenia Nasza starsza kuzynka co wieczór pomaga sąsiadce funkcje, które pełnią w tym wypowiedzeniu. Wybierz odpowiedź spośród A–E.

Część zdania

  1. Apodmiot
  2. Bdopełnienie
  3. Cprzydawka
  4. Dokolicznik czasu
  5. Eokolicznik miejsca

Wyraz

1. starsza
2. sąsiadce
3. co wieczór

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Nazywanie okolicznikiem każdego wyrażenia z przyimkiem. W zdaniu Zagrała w szachy wyrażenie w szachy odpowiada na pytanie w co?, czyli pytanie przypadka: to dopełnienie. Okolicznik odpowiada na pytania o miejsce, czas, sposób, przyczynę, cel, warunek lub przyzwolenie.
  • Pytanie zadane od niewłaściwego wyrazu. W zdaniu Spotkałem kolegę z klasy możesz zapytać spotkałem gdzie?, ale z klasy nie wskazuje miejsca spotkania, tylko mówi, jaki to kolega. Zawsze sprawdzaj, który wyraz jest określany.
  • Przekonanie, że dopełnienie stoi tylko w bierniku. Dopełnienie bliższe w zdaniu przeczącym stoi w dopełniaczu (Nie lubię hałasu.), a dalsze w pozostałych przypadkach, także w dopełniaczu bez przeczenia (Boję się burzy.).
  • Mylenie przyczyny z celem. Okolicznik przyczyny odpowiada na pytanie dlaczego? i mówi, co spowodowało czynność. Okolicznik celu odpowiada na pytanie po co? i mówi, do czego czynność ma doprowadzić.

Do zapamiętania

  • Przydawka określa rzeczownik: jaki? który? czyj? ile?
  • Dopełnienie uzupełnia czasownik i odpowiada na pytania przypadków zależnych.
  • Dopełnienie bliższe: biernik albo dopełniacz w zdaniu przeczącym; dalsze: pozostałe przypadki.
  • Okolicznik ma siedem rodzajów: miejsca, czasu, sposobu, przyczyny, celu, warunku, przyzwolenia.
  • Zawsze zadaj pytanie od tego wyrazu, który wyraz określa.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Czy rzeczownik w dopełniaczu to zawsze dopełnienie?+
    Odp.:Nie. Jeśli określa rzeczownik, jest przydawką: dach domu (czyj dach?). Jeśli uzupełnia czasownik, jest dopełnieniem: Nie znoszę hałasu (nie znoszę czego?). Dlatego pytanie o przypadek trzeba zawsze zadać od właściwego wyrazu. Rzeczownik w dopełniaczu bywa też podmiotem, ale tylko w opisanych osobno przypadkach.
  2. 2.Czy Warta w wyrażeniu rzeka Warta to przydawka?+
    Odp.:Tak, w gramatyce szkolnej to przydawka rzeczowna: rzeczownik, który dodaje nazwę do innego rzeczownika i odpowiada na pytanie która rzeka? Stoi w tym samym przypadku co wyraz określany: rzeka Warta, nad rzeką Wartą, do rzeki Warty. Niektóre gramatyki nazywają taki rzeczownik dopowiedzeniem albo apozycją. W zdaniu Rzeka Warta wylała podmiotem jest rzeka, a Warta ją określa.
  3. 3.Czy okolicznik zawsze jest przysłówkiem?+
    Odp.:Nie. Okolicznik może być przysłówkiem (pospiesznie), rzeczownikiem z przyimkiem (w sobotę), samym rzeczownikiem (Mieszkam rok w Gdańsku: jak długo? rok) albo imiesłowowym równoważnikiem zdania. Liczy się pytanie, a nie część mowy.
  4. 4.Co zrobić, gdy pasuje kilka pytań?+
    Odp.:Zastąp wyrażenie przysłówkiem. Wyrażenie, które da się zamienić na tam, wtedy, tak, dlatego, jest okolicznikiem. Wyrażenie, które przy czasowniku wymaga określonego przypadka (zależy od kogo?, interesuje się czym?), jest dopełnieniem. Gdy wyrażenie określa rzeczownik, to przydawka.
  5. 5.Jak odróżnić dopełnienie bliższe od dalszego?+
    Odp.:Przekształć zdanie na stronę bierną. Dopełnienie bliższe staje się wtedy podmiotem: z Naprawiam rower powstaje Rower jest naprawiany. Dopełnienie dalsze nie może zostać podmiotem: Pomagam bratu nie zamienisz tak samo. Szybszy sposób: sprawdź przypadek – biernik (a w zdaniu przeczącym dopełniacz) to bliższe, pozostałe przypadki to dalsze.
  6. 6.Czy przydawka może stać przed i po rzeczowniku?+
    Odp.:Tak. Przydawka przymiotna stoi zwykle przed rzeczownikiem (srebrna łyżeczka), ale bywa po nim (herbata zielona). Przydawka rzeczowna stoi najczęściej po rzeczowniku (okładka książki). O funkcji decyduje pytanie, nie kolejność.

Zobacz też

Wszystkie tematy z języka polskiego na egzamin ósmoklasisty

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 29 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.