Egzamin ósmoklasisty 2027 · język polski

Zdanie pojedyncze i równoważnik zdania: jak je rozpoznać i przekształcać

Egzamin ósmoklasisty sprawdza, czy umiesz odróżnić zdanie pojedyncze od złożonego i czy wiesz, kiedy wypowiedzenie jest tylko równoważnikiem zdania. Wystarczy jedno narzędzie: liczenie orzeczeń, czyli osobowych form czasownika. Tu masz zasadę, rodzaje wypowiedzeń ze względu na cel, imiesłowowy równoważnik zdania z jego przecinkami, przekształcenia zdań, zadanie z matury oraz zadania do samodzielnego sprawdzenia.

Na egzaminie ósmoklasisty: w 1 z 4 sesji – 2026 (zadanie 8.1). Na maturze (poziom podstawowy): w 1 z 4 sesji – 2024 (zadanie 5, wiersz 2).

Zasada

to musisz wiedzieć
  • Zdanie to wypowiedzenie z orzeczeniem, czyli najczęściej z osobową formą czasownika (orzeczeniem bywa też forma zakończona na -no, -to: Drzwi zamknięto.). W zdaniu pojedynczym znajdziesz tylko jedno orzeczenie, w zdaniu złożonym – dwa albo więcej. Równoważnik zdania to wypowiedzenie bez orzeczenia, które pełni rolę zdania: Wyjście ewakuacyjne po lewej stronie.
  • Liczysz orzeczenia, nie czasowniki. Bezokolicznik (czytać), imiesłów (czytając, czytany) i rzeczownik odsłowny (czytanie) nie są orzeczeniami. W zdaniu Zaczęła uważnie czytać nową książkę jest jedno orzeczenie (zaczęła), więc to zdanie pojedyncze. Zdanie pojedyncze może być długie i rozwinięte o przydawki, dopełnienia i okoliczniki, a mimo to pozostaje pojedyncze.
  • Ze względu na cel wypowiedzenia dzielimy na oznajmujące (informują, zwykle kończą się kropką), pytające (zadają pytanie, kończą się znakiem zapytania) i rozkazujące (wyrażają polecenie, prośbę lub zakaz, często mają czasownik w trybie rozkazującym). Rozpoznajesz je po celu i po formie; pytanie bywa też grzeczną prośbą (Podasz mi sól?).
  • Imiesłów przysłówkowy (zakończony na -ąc, -łszy, -wszy) razem z wyrazami, które od niego zależą, tworzy imiesłowowy równoważnik zdania. Oddzielamy go przecinkiem, a w środku zdania – dwoma przecinkami: Idąc do szkoły, spotkałem Olę. Piotr, odrobiwszy lekcje, wyszedł. Przecinek stawiamy bez względu na to, jak długi jest równoważnik. Imiesłowowego równoważnika używamy tylko wtedy, gdy wykonawca obu czynności jest ten sam.
  • Wypowiedzenie z imiesłowowym równoważnikiem zdania ma tylko jedno orzeczenie, ale w gramatyce szkolnej nazywamy je wypowiedzeniem złożonym: równoważnik zastępuje w nim zdanie podrzędne. Nie jest to jednak zdanie złożone z dwóch zdań. Równoważnik możesz zamienić na zdanie podrzędne i odwrotnie: Wracając z kina, zmarzł to Kiedy wracał z kina, zmarzł. W pierwszym jest jedno orzeczenie, w drugim – dwa.
  • Przekształcanie składni polega na zmianie budowy przy zachowaniu sensu: zdanie podrzędne zamieniasz na wyrażenie z rzeczownikiem lub przymiotnikiem (zdanie złożone na pojedyncze), zdanie na równoważnik albo odwrotnie. Sprawdź na końcu, czy nie zginęła żadna informacja i czy przecinki stoją tam, gdzie trzeba.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

W zasadach pisowni

tekst oficjalny
Jak to zapisała Rada Języka Polskiego w zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2026 r. – słowo w słowo.
12.1.2. Przecinek użyty podwójnie w funkcji wydzielającej składniki zdańs. 65
imiesłowy zakończone na -ąc, -łszy, -wszy – bez względu na to, jak interpretujemy ich funkcję w zdaniu
12.1.3. Inne użycia przecinkas. 66
W zdaniach pojedynczych spójniki przeciwstawne (a, ale, lecz, tylko) oraz synonimiczne (czyli, to znaczy, to jest, innymi słowy)
12.2. Pomijanie przecinkas. 67
Nie oddziela się ani nie poprzedza przecinkiem: […] Spójników i, oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni w zdaniu pojedynczym

Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN, Zasady pisowni i interpunkcji polskiej (wersja jednolita, listopad 2025), obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.

Przykłady

Zasada na wyrazach i zdaniach: przeczytaj każdy wiersz i powiedz sobie, dlaczego jest właśnie tak.
  1. 1.Zdanie pojedyncze

    • Śnieg topnieje. – jedno orzeczenie (topnieje): zdanie pojedyncze nierozwinięte.
    • Wiosną śnieg szybko topnieje na dachach. – nadal jedno orzeczenie: zdanie pojedyncze rozwinięte.
    • Zaczęła uważnie czytać nową książkę. – orzeczenie zaczęła; czytać to bezokolicznik, nie orzeczenie.
  2. 2.Dla porównania: zdanie złożone

    • Śnieg topnieje, a rzeka rośnie. – dwa orzeczenia (topnieje, rośnie): zdanie złożone.
  3. 3.Równoważnik zdania

    • Wyjście ewakuacyjne po lewej stronie. – brak osobowej formy czasownika.
    • Pożar w sąsiednim budynku! – równoważnik zdania, który informuje i ostrzega.
    • Jutro o dziesiątej zbiórka przed szkołą. – ogłoszenie bez orzeczenia.
  4. 4.Rodzaje wypowiedzeń

    • Jutro odbędzie się zebranie. – oznajmujące.
    • Kiedy odbędzie się zebranie? – pytające.
    • Przyjdź na zebranie punktualnie. – rozkazujące.
  5. 5.Imiesłowowy równoważnik zdania

    • Szukając okularów, przewrócił cały pokój. – jeden przecinek, równoważnik na początku zdania.
    • Marta, zamknąwszy okno, zgasiła światło. – dwa przecinki, równoważnik w środku.
    • Wyszedł z domu i wsiadłszy do tramwaju, otworzył książkę. – przed wsiadłszy nie ma przecinka, bo bezpośrednio przed nim stoi spójnik i.
  6. 6.Przekształcenia

    • Kiedy skończyła lekcje, wyszła na boisko. → Po skończeniu lekcji wyszła na boisko. – zdanie złożone na pojedyncze.
    • Gdy wracał do domu, spotkał sąsiada. → Wracając do domu, spotkał sąsiada. – zdanie podrzędne na imiesłowowy równoważnik.
    • Remont mostu. → Most jest remontowany. – równoważnik na zdanie.

Na maturze

za kilka lat
Ten sam temat wraca na maturze z języka polskiego (poziom podstawowy). Tak zapytała o niego CKE.
Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura, poziom podstawowy 2024, zadanie 5

Tekst do zadania 5. (tekst 2., ostatni akapit)

Tekst 2.Hanna GadomskaMasz wrażenie, że czas płynie za szybko?[…]Nie musimy więc myśleć o czasie jako o wrogu – w pewnym stopniu mamy nad nim kontrolę. I chociaż nie mamy możliwości zatrzymywania chwil, możemy je po prostu uważniej przeżywać. A to chyba najlepsze, co możemy zrobić ze swoim czasem.Na podstawie: Hanna Gadomska, Masz wrażenie, że czas płynie za szybko?, www.focusnauka.pl

Zadanie 5. (0–1)

Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do ostatniego akapitu tekstu Hanny Gadomskiej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Funkcję impresywną w ostatnim akapicie potwierdza obecność powtarzających się czasowników w pierwszej osobie liczby mnogiej.
W ostatnim akapicie tekstu wykorzystano tylko wypowiedzenia złożone.

Źródło: CKE, matura z języka polskiego, poziom podstawowy 2024, arkusz MPOP-⁠P1-⁠100-⁠2405, zadanie 5 · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie.
egzamin ósmoklasisty

Stanisław Lem, Przyjaciel Automateusza

Pewien robot, mając wyruszyć w daleką a niebezpieczną drogę, posłyszał o wielce pożytecznym urządzeniu, które wynalazca jego nazwał elektrycznym przyjacielem. Pomyślał, że raźniej mu będzie na duszy, jeśli otrzyma towarzysza, choćby miała nim być tylko maszyna, udał się więc do wynalazcy i poprosił, aby opowiedział o sztucznym przyjacielu.– Służę ci – odparł wynalazca. (Jak wiadomo, w bajkach wszyscy się „tykają”¹, nawet smoków nie tytułuje się panami i jedynie do królów trzeba się odzywać w liczbie mnogiej). To mówiąc, wyjął z kieszeni garść metalowych ziarenek, podobnych do drobnego śrutu.– Co to jest? – zdziwił się robot.– A jak się nazywasz, bo zapomniałem cię o to zapytać we właściwym miejscu tej bajki? – spytał wynalazca.– Nazywam się Automateusz.– To dla mnie za długie, będę cię nazywał Automkiem.– Kiedy to od Automasza, ale niech ci będzie – odparł tamten.– A zatem, mój zacny Automku, masz przed sobą garść elektroprzyjaciół. Musisz wiedzieć, że z powołania i specjalizacji jestem miniaturyzatorem. To znaczy urządzenia wielkie i ciężkie zmieniam na małe i przenośne. Każde takie ziarenko jest koncentratem elektrycznego myślenia, niezmiernie wszechstronnym i rozumnym. Nie powiem ci, że to geniusz, gdyż byłaby to przesada, podobna do fałszywej reklamy. Co prawda, zamiarem moim jest właśnie stworzyć elektrycznych geniuszów i nie spocznę, póki nie zrobię tak malutkich, aby ich można było nosić w kieszeni tysiące; dopiero kiedy wsypię ich do worków i będę sprzedawał na wagę, jak piasek, dopnę wymarzonego celu. Ale mniejsza o te moje plany na przyszłość, na razie sprzedaję elektroprzyjaciół na sztuki, i to niedrogo: za jednego biorę tyle, ile zaważy, w brylantach. Przyznasz chyba, jaka to umiarkowana cena, wziąwszy pod uwagę, że możesz takiego elektroprzyjaciela włożyć do ucha, gdzie będzie ci szeptał dobre rady i służył wszelką informacją. […] Czy bierzesz go? Gdybyś reflektował na tuzin, mógłbym odstąpić taniej…– Nie, na razie wystarczy mi jeden – odparł Automateusz. – Ale chciałbym jeszcze wiedzieć, czego właściwie mogę się po nim spodziewać? Czy potrafi dopomóc w ciężkiej sytuacji życiowej?– Jasne, przecież po to właśnie jest! – odparł pogodnie wynalazca. Podrzucił na dłoni garść ziaren, lśniących metalicznie, gdyż były sporządzone z rzadkich metali, i ciągnął:– Oczywiście, nie możesz liczyć na pomoc w sensie fizycznym, ale nie o nią przecież chodzi. Pokrzepiające uwagi, dobre i bystre rady, rozsądne refleksje, korzystne dla ciebie wskazania, napomnienia, przestrogi, jak również słowa otuchy, sentencje, dodające wiary we własne siły, oraz głębokie myśli, pozwalające sprostać każdej, jakiejkolwiek trudnej, a nawet groźnej sytuacji – oto tylko drobna część repertuaru moich elektroprzyjaciół. Są absolutnie oddani, wierni, stale przytomni, bo nigdy nie śpią, są też nad wyraz trwali, estetyczni, a sam widzisz, jacy poręczni! Więc jak, bierzesz tylko jednego?– Tak – odparł Automateusz. – Powiedz mi jeszcze, proszę, co będzie, jeżeli mi go ktoś ukradnie? Czy wróci do mnie? Czy doprowadzi złodzieja do zguby?– Co to, to nie – odrzekł wynalazca. – Będzie mu służył tak samo pilnie i wiernie jak poprzednio tobie. Nie możesz wymagać zbyt wiele, mój Automku, nie opuści cię w biedzie, jeśli ty jego nie opuścisz. Ale to ci nie grozi, jeżeli tylko włożysz go do ucha i będziesz miał je zawsze zatkane watą…– Dobrze – zgodził się Automateusz. – A jak mam do niego mówić?– Wcale nie musisz mówić, wystarczy, abyś bezdźwięcznie wyszeptał cokolwiek, a usłyszy cię doskonale. Co do jego imienia, to zwie się Wuch. Możesz mówić doń „mój Wuchu”, to wystarczy.– Doskonale – odparł Automateusz.Zważyli Wucha, wynalazca otrzymał zań ładny brylancik, a robot, uspokojony, że ma już towarzysza, bliską duszę na daleką drogę, ruszył przed siebie.¹ Tykać się – zwracając się do kogoś, mówić mu ty; mówić komuś po imieniu.

Zadanie 8.1. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
Wypowiedzenie Każde takie ziarenko jest koncentratem elektrycznego myślenia, niezmiernie wszechstronnym i rozumnym jest zdaniem , podobnie jak wypowiedzenie .

Zadanie 8.1 z arkusza CKE OPOP-⁠100-⁠2605 (egzamin ósmoklasisty 2026) – objaśnienie Kleksy

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Które z podanych wypowiedzeń jest zdaniem pojedynczym? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj stwierdzenia dotyczące budowy podanych wypowiedzeń. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wypowiedzenie Zakaz wjazdu rowerów jest równoważnikiem zdania.
Wypowiedzenie Pada deszcz jest równoważnikiem zdania.
Wypowiedzenie Wyszedł, nie mówiąc ani słowa ma dwa orzeczenia.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
W wypowiedzeniu Czekając na przyjaciółkę, Jacek czytał komiks wyrażenie czekając na przyjaciółkę jest , a czynność czekania wykonuje .

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Przyporządkuj wypowiedzeniom ich typ. Wybierz odpowiedź spośród A–D.

Typ

  1. Azdanie pojedyncze
  2. Bzdanie złożone współrzędnie
  3. Czdanie złożone podrzędnie
  4. Drównoważnik zdania

Wypowiedzenie

1. Kiedy zapadł zmierzch, zapaliliśmy latarnię.
2. Wejście od podwórza.
3. Pogoda dopisała, więc wyruszyliśmy o świcie.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z 2026 roku

Częste błędy

tu najłatwiej stracić punkt
  • Liczenie czasowników zamiast orzeczeń. W zdaniu Lubię czytać są dwa czasowniki, ale tylko jedno orzeczenie (lubię), bo czytać to bezokolicznik. Zdanie jest pojedyncze. Przy każdym zdaniu sprawdź, które formy są osobowe.
  • Uznawanie za zdanie podrzędne wyrażenia z imiesłowem. W wypowiedzeniu Wracając z treningu, zmarzłem jest tylko jedno orzeczenie (zmarzłem). Imiesłowowy równoważnik zdania zastępuje zdanie podrzędne i możesz go na nie zamienić, ale sam nim nie jest.
  • Łączenie imiesłowowego równoważnika z innym wykonawcą. Zdanie Wracając z treningu, zaczęło padać jest błędne, bo nie wiadomo, kto wracał. Wykonawca obu czynności musi być ten sam: Wracając z treningu, zmarzłem.
  • Uznawanie krótkiego zdania za równoważnik. Pada. ma osobową formę czasownika, więc jest zdaniem. Równoważnik nie ma jej wcale: Cisza w bibliotece.
  • Uznawanie długiego zdania za złożone. Liczba przydawek i okoliczników nie ma znaczenia. Decyduje liczba orzeczeń.

Do zapamiętania

  • Liczba orzeczeń rozstrzyga: jedno to zdanie pojedyncze, co najmniej dwa to złożone.
  • Bezokolicznik, imiesłów i rzeczownik odsłowny nie są orzeczeniami.
  • Równoważnik zdania nie ma osobowej formy czasownika.
  • Imiesłowowy równoważnik zdania oddzielasz przecinkiem lub dwoma przecinkami.
  • Wypowiedzenia dzielimy na oznajmujące, pytające i rozkazujące.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Czym różni się zdanie od wypowiedzenia?+
    Odp.:Wypowiedzenie to każda wypowiedź zaczynająca się wielką literą i kończąca znakiem, który zamyka myśl. Zdanie to wypowiedzenie z osobową formą czasownika. Każde zdanie jest więc wypowiedzeniem, ale nie każde wypowiedzenie jest zdaniem: równoważnik zdania, na przykład Cisza przed burzą, nie ma orzeczenia.
  2. 2.Czy zdanie pojedyncze może być długie?+
    Odp.:Tak. O tym, czy zdanie jest pojedyncze, decyduje liczba orzeczeń, a nie długość. Zdanie Wczoraj po południu nasza klasa wyruszyła na wycieczkę w góry ma jedno orzeczenie (wyruszyła), a reszta to rozbudowane określenia, więc jest pojedyncze.
  3. 3.Jak odróżnić równoważnik zdania od zdania bezpodmiotowego?+
    Odp.:Zdanie bezpodmiotowe ma formę czasownika, choć nie ma podmiotu: Zrobiło się ciemno, Grzmi, Okno otwarto. Równoważnik zdania nie ma żadnej formy osobowej czasownika, na przykład Wstęp wolny. Pytanie kontrolne: czy jest tu czasownik w formie osobowej lub formie na -no, -to?
  4. 4.Kiedy imiesłowowy równoważnik zdania wymaga przecinka?+
    Odp.:Co do zasady: na początku i na końcu zdania stawiasz jeden przecinek, w środku – dwa. Wyjątki to sytuacje, gdy bezpośrednio przed imiesłowem stoi spójnik i lub a, oraz imiesłów wyjąwszy w znaczeniu „oprócz”. Przecinek stawiasz bez względu na to, jak długi jest równoważnik.
  5. 5.Jak zamienić zdanie złożone na pojedyncze?+
    Odp.:Znajdź zdanie podrzędne i zamień jego orzeczenie na rzeczownik, przymiotnik lub imiesłów. Z Kiedy skończyła lekcje, wyszła zrób Po skończeniu lekcji wyszła. Przy tym zachowaj sens i sprawdź, czy wykonawca czynności się nie zmienił.
  6. 6.Czy pytanie może być wypowiedzeniem rozkazującym?+
    Odp.:Formą pytanie jest wypowiedzeniem pytającym, ale w rozmowie często pełni rolę prośby: Podasz mi sól? W zadaniach o rodzaju wypowiedzenia zwracaj uwagę na to, co zadanie każe ustalić: formę czy cel.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty 2026 z języka polskiego w 150 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w czym tracisz punkty.