Język angielski 2027 · egzamin ósmoklasisty · matura, poziom podstawowy · matura, poziom rozszerzony

Phrasal verbs: czym są i lista najważniejszych

Informator CKE wymienia czasowniki złożone (phrasal verbs) wśród struktur egzaminu ósmoklasisty, a informator matury dodaje przykłady z dwiema partykułami. Zobaczysz tu, czym jest czasownik złożony, gdzie w zdaniu stawiać dopełnienie i zaimek, i dostaniesz listę najważniejszych czasowników według wzoru, nie alfabetu.

  • Egzamin ósmoklasisty: w 2 z 4 sesji – 2024 (zadanie 11.1), 2026 (zadanie 11.1).
  • Matura, poziom podstawowy: w 1 z 4 sesji – 2023 (zadanie 9.3).
  • Matura, poziom rozszerzony: w 2 z 4 sesji – 2023 (zadanie 7.2), 2024 (zadanie 7.4).

Zasada

najważniejsze w kilku zdaniach
  • Czasownik złożony (phrasal verb) to czasownik z partykułą, czyli przysłówkiem albo przyimkiem, który razem tworzy nowe znaczenie: give up to „zrezygnować”, a nie „dać w górę”. Znaczenia nie odczytasz z pojedynczych słów, więc uczysz się całej pary.
  • Są trzy główne wzory. Bez dopełnienia: The lift broke down. Rozdzielny, gdzie dopełnienie stoi po partykule albo między czasownikiem a partykułą: turn the radio on i turn on the radio. Nierozdzielny, gdzie dopełnienie zawsze stoi po partykule: look after the baby.
  • Zaimek w czasowniku rozdzielnym musi stać w środku: turn it on, nigdy turn on it. W nierozdzielnym stoi na końcu: look after her. To błąd, który łatwo popełnić w zdaniach z lukami, więc przy każdym nowym czasowniku zapisz, czy da się go rozdzielić.
  • Niektóre czasowniki mają dwie partykuły i dopełnienie: come up with, put up with, look forward to, get along with. Partykuły zostają razem, a dopełnienie stoi po nich. Przy look forward to słowo to jest przyimkiem, więc dalej stoi forma -ing: look forward to meeting.
  • Ten sam czasownik z różnymi partykułami znaczy co innego (turn on, turn down, turn up), a ta sama para może mieć kilka znaczeń (take off o samolocie i o kurtce). Ucz się ich w zdaniach i w grupach wokół jednego czasownika: get, take, put, turn, look, come.
  • Czasowniki złożone brzmią naturalnie w mowie. W formalnym piśmie wybierasz ich jednowyrazowe odpowiedniki: continue zamiast go on, postpone zamiast put off. W zadaniach z transformacją zdań warto znać obie wersje.

Egzamin ósmoklasisty z angielskiego trwa 110 minut. Gramatykę sprawdza część „Znajomość środków językowych” (ok. 15–20 % wyniku), reakcje – część „Znajomość funkcji językowych” (ok. 15–20 %).

Matura z angielskiego na poziomie podstawowym trwa 120 minut; zadania na środki językowe dają 22 % wyniku.

Na poziomie rozszerzonym (150 minut) – 23 %: zadania z lukami, transformacje, słowotwórstwo, tłumaczenie fragmentów zdań.

Budowa

Bez dopełnienia: partykuła kończy zdanie
ZnaczenieCzasownik złożonyPrzykład
wstać z łóżkaget upI get up at seven on school days.
zepsuć siębreak downThe lift broke down this morning.
pojawić sięturn upOnly half of the guests turned up.
poddać sięgive upDon’t give up now.
dorosnąćgrow upShe grew up in a small village.
wyruszyć w drogęset offWe set off at dawn.
wyczerpać sięrun outThe milk has run out.
wrócićcome backCome back before dark.
Czasowniki rozdzielne: dopełnienie przed albo po partykule
ZnaczenieCzasownik złożonyPrzykład
włączyćturn onPlease turn the heating on.
wyłączyćswitch offSwitch your phone off in the cinema.
zdjąćtake offTake your shoes off at the door.
założyćput onPut a scarf on; it is windy.
odłożyć na późniejput offDon’t put off your homework.
wypełnićfill inFill the form in and sign it.
wyrzucićthrow awayThrow those old papers away.
wypróbowaćtry outTry the app out before you buy it.
rozwiązać, obliczyćwork outWork the answer out on a piece of paper.
Z dwiema partykułami albo bez rozdzielania
ZnaczenieCzasownik złożonyPrzykład
opiekować sięlook afterShe looks after her little brother on Fridays.
czekać z niecierpliwościąlook forward toI look forward to the holidays.
wymyślićcome up withWho came up with this name?
znosićput up withI can’t put up with this noise.
dogadywać się zget along withHe gets along with everyone.
wyczerpać zapasyrun out ofWe ran out of paper.
podziwiaćlook up toShe looks up to her older sister.
zajmować siędeal withThe shop deals with complaints by email.

Przykłady

z tłumaczeniem

Znaczenie nie wynika ze słów

  • He gave up football after the injury.

    Po kontuzji zrezygnował z piłki nożnej.

    give up to „zrezygnować”, nie „dać w górę”.

  • The plane took off ten minutes late.

    Samolot wystartował z dziesięciominutowym opóźnieniem.

    take off o samolocie to „wystartować”.

  • Please take your hat off.

    Proszę zdjąć kapelusz.

    Ta sama para, inne znaczenie: „zdjąć”.

  • The lights went out during the storm.

    Podczas burzy zgasły światła.

    go out o świetle to „zgasnąć”.

Dopełnienie i zaimek przy czasowniku rozdzielnym

  • I took off my jacket.

    Zdjąłem kurtkę.

    Rzeczownik może stać po partykule.

  • I took my jacket off.

    Zdjąłem kurtkę.

    Rzeczownik może też stać między czasownikiem a partykułą.

  • I took it off.

    Zdjąłem ją.

    Zaimek musi stać w środku, przed partykułą.

Czasowniki nierozdzielne

  • Our neighbour looks after the cat when we travel.

    Sąsiad opiekuje się kotem, kiedy wyjeżdżamy.

    Dopełnienie stoi po partykule.

  • Her team looks up to her.

    Jej drużyna ją podziwia.

    Zaimek też po partykule, nie w środku.

  • Can you put up with the heat?

    Czy możesz znieść ten upał?

    Z dwiema partykułami nic nie wstawiasz w środek.

Jeden czasownik, różne partykuły

  • Turn on the radio, please.

    Włącz radio, proszę.

    turn on to „włączyć”.

  • She turned down the offer.

    Odrzuciła ofertę.

    turn down to „odrzucić”.

  • Nobody turned up for the meeting.

    Nikt nie przyszedł na spotkanie.

    turn up bez dopełnienia to „pojawić się”.

  • The police are looking into the case.

    Policja bada sprawę.

    look into to „zbadać”.

Dwie partykuły

  • We are looking forward to the weekend.

    Nie możemy się doczekać weekendu.

    look forward to + rzeczownik.

  • Tom came up with a clever plan.

    Tom wymyślił sprytny plan.

    come up with = wymyślić; pomysł stoi po with.

  • Do you get along with your classmates?

    Dogadujesz się z kolegami z klasy?

    Dopełnienie po with.

Nie myl z…

  • They put off the match because of the rain.
  • They postponed the match because of the rain.

Oba zdania znaczą to samo. put off jest potoczne, postpone – formalne. W transformacji zdania czasownik złożony może zastępować jednowyrazowy albo odwrotnie, więc znaj obie wersje.

Zobacz stronę: Transformacje zdań

Zadanie z matury

źródło: CKE
Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z tekstem, który czyta. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.
Zadanie z arkusza CKEmatura, poziom rozszerzony

Matura 2024, poziom rozszerzony, zadanie 7.4

Zadanie 7.4. (0–1)

Przeczytaj tekst. Z podanych odpowiedzi wybierz właściwą, tak aby otrzymać logiczny i gramatycznie poprawny tekst. Zakreśl jedną z liter: A, B, C albo D. Pozostałe luki uzupełniono według klucza CKE.
CROWS CAN CLEAN UP OUR STREETS About 4.5 trillion cigarette filters are dropped on the world’s streets each year. But one start-up company, called Crowded Cities, is working on training crows to 7.1. [recognize] and pick up cigarette butts. Crows are among the most intelligent members of the animal kingdom and 7.2. [therefore] the idea of training them to pick up litter is not as crazy as it may sound. According to studies, they already use certain tools in their own habitats. What’s more, they respond well to reward systems and are 7.3. [capable] of learning from one another. The founders of Crowded Cities got the idea to use crows for their project when they 7.4. some information about a man named Joshua Klein, who teaches crows to collect coins. An important step in the crows’ training is to teach them to drop the cigarette filters into special machines, called CrowBars. If an item dropped into a CrowBar is identified by the machine as a cigarette butt, it releases a piece of food for the crow as a reward. This 7.5. [is done] in order to encourage the crow to return with more cigarette butts. If this scheme proves to be successful, cigarette butts will be easily removed from streets. It must be pointed out that cigarette butts pose a threat to the environment as they are non-degradable. They find their way from streets to drains, to rivers, and 7.6. [eventually] to seas, oceans and beaches. Not only are they unsightly, but they’re also toxic to certain marine animals. Na podstawie: recycle.ab.ca

Źródło: CKE, matura 2024, język angielski, poziom rozszerzony, arkusz MJAP-⁠R0-⁠100-⁠2405, zadanie 7.4 · Arkusz na stronie CKE

Zadanie z arkusza CKEmatura, poziom podstawowy

Matura 2023, poziom podstawowy, zadanie 9.3

Zadanie 9.3. (0–1)

W zadaniach 9.1.–9.4. spośród podanych wyrazów wybierz ten, który poprawnie uzupełnia luki w obu zdaniach. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C. • Don’t forget to let the cat _____ soon. He’s in the garden now. • Did you hand _____ your essay on time? The deadline was yesterday.

Źródło: CKE, matura 2023, język angielski, poziom podstawowy, arkusz MJAP-⁠P0-⁠100-⁠2305, zadanie 9.3 · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: za każdą poprawną odpowiedź – 1 punkt. W zadaniach otwartych liczy się pełna poprawność ortograficzna i gramatyczna, a forma skrócona (np. don’t) to jeden wyraz.
egzamin ósmoklasisty

Zadanie 11.1. (0–1)

Przeczytaj tekst. Spośród wyrazów podanych w ramce wybierz te, które są poprawnym uzupełnieniem luk 11.1.–11.3. Wpisz odpowiednią literę (A–F) obok numeru każdej luki. Uwaga! Trzy wyrazy zostały podane dodatkowo i nie pasują do żadnej luki. Pozostałe luki uzupełniono według klucza CKE.
  1. Aget
  2. Bplaying
  3. Ctake
  4. Dwearing
  5. Ewhere
  6. Fwhich
THE STRAWBERRY TRAIN Hi everyone! This blog post is about my fun trip on the Strawberry Train in Spain. It is named after the delicious strawberries grown in the area it travels through. You 11.1. on the train at the Madrid Railway Museum, not at a regular station! After a short journey you arrive in Aranjuez, a beautiful city with a royal palace. The train runs only in spring and autumn, 11.2. [which] are the best seasons for tasting fresh strawberries. They are served on board by local people 11.3. [wearing] traditional costumes. The whole trip is just great! Na podstawie: www.esmadrid.com

Zadanie 11.1 z arkusza CKE OJAP-⁠100-⁠2605 (egzamin ósmoklasisty 2026) — wyjaśnienie Kleksy

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Wybierz poprawne uzupełnienie luki. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C. Ben: Are we stopping now? Anna: No, the match isn’t over. Let’s …… for another ten minutes.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Przeczytaj opis sytuacji. Wybierz właściwą reakcję. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C. Kolega pyta, czy jutrzejszy koncert w szkole się odbędzie. Chcesz powiedzieć, że organizatorzy go odwołali. Co powiesz?

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Przetłumacz na język angielski fragment podany w nawiasie, tak aby otrzymać zdanie logiczne i gramatycznie poprawne. W lukę możesz wpisać maksymalnie trzy wyrazy. Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna.
I didn’t know the word, so I (sprawdziłem je) in a dictionary.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt
  • Tłumaczysz słowo po słowie: give up jako „dać w górę”. Czasownik złożony ma własne znaczenie („zrezygnować”), więc zapisuj parę razem z tłumaczeniem całości i zdaniem przykładowym.
  • Stawiasz zaimek po partykule czasownika rozdzielnego: Turn off it. Zaimek musi stać w środku: Turn it off. Rzeczownik może stać w obu miejscach, zaimek tylko między czasownikiem a partykułą.
  • Rozdzielasz czasownik nierozdzielny: I look the baby after. Przy look after dopełnienie stoi zawsze po partykule: I look after the baby.
  • Gubisz drugą partykułę: She came up a good idea. albo I can’t put up this noise. Pełne wersje to came up with i put up with. Przy trzech wyrazach ucz się ich w całości.

Zapamiętaj

  • Czasownik złożony = czasownik + partykuła, znaczenie nowe: ucz się pary, nie słów.
  • Bez dopełnienia, rozdzielny, nierozdzielny: sprawdź wzór przy każdym nowym czasowniku.
  • Zaimek w rozdzielnym stoi w środku: turn it on.
  • look forward to + forma -ing albo rzeczownik, bo to jest przyimkiem.
  • Uczysz się całych grup: get, take, put, turn, look, come.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Co to jest phrasal verb?+
    Odp.:To czasownik połączony z przysłówkiem albo przyimkiem (partykułą), który razem znaczy coś innego niż osobno. break down to „zepsuć się”, look after to „opiekować się”. Po polsku mówimy czasownik złożony albo czasownik z partykułą. Znaczenia nie da się odgadnąć ze słów, dlatego uczysz się całej pary.
  2. 2.Jak najłatwiej uczyć się phrasal verbs?+
    Odp.:Nie ucz się alfabetycznych list. Zbieraj czasowniki w grupy wokół jednego słowa (get, take, turn) i zapisuj każdy w krótkim zdaniu z tłumaczeniem. Dopisz, czy da się go rozdzielić. Powtarzaj głośno całe zdanie, a nie samą parę, bo zdanie pokazuje, gdzie stoi dopełnienie.
  3. 3.Czym różni się czasownik rozdzielny od nierozdzielnego?+
    Odp.:Przy rozdzielnym rzeczownik może stać po partykule albo przed nią: turn off the light i turn the light off. Zaimek stoi tylko w środku: turn it off. Przy nierozdzielnym dopełnienie stoi zawsze po partykule: look after the baby, look after her.
  4. 4.Czy phrasal verbs są nieformalne?+
    Odp.:Wiele z nich brzmi potocznie i w mowie są naturalne. W formalnym piśmie zastępujesz je czasownikami jednowyrazowymi: put off – postpone, find out – discover, go on – continue. W e-mailu do kolegi użyj czasownika złożonego, w oficjalnym liście czasownika jednowyrazowego.
  5. 5.Czym różni się phrasal verb od czasownika z przyimkiem?+
    Odp.:W czasowniku złożonym partykuła zmienia znaczenie (give up), część takich czasowników da się rozdzielić, a partykuła może być przysłówkiem. W czasowniku z przyimkiem (listen to, depend on) czasownik zachowuje własne znaczenie, a przyimek wskazuje, czego dotyczy. Dla ucznia ważniejsze jest, by znać oba rodzaje w całości.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z egzaminu ósmoklasisty z angielskiego z maja 2026 roku – 110 minut, jak na egzaminie, z oryginalnymi nagraniami. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w której części tracisz punkty.