Liczebnik: rodzaje, odmiana i łączenie z rzeczownikiem

• Liczebnik to odmienna część mowy, która nazywa liczbę, ilość lub kolejność. Odpowiada na pytania ile? który z kolei? ile razy? Liczebniki dzielimy na główne (dwa, pięć, sto), porządkowe (pierwszy, drugi, trzydziesty), zbiorowe (dwoje, troje, pięcioro), ułamkowe (pół, jedna trzecia, trzy czwarte), wielokrotne (podwójny, potrójny) i nieokreślone (kilka, wiele, parę).
• Liczebnik zmienia formę w przypadkach i rodzajach. Liczebniki porządkowe odmieniają się jak przymiotniki: pierwszy – pierwszego – o pierwszym. Liczebniki główne mają odrębne końcówki (kolejno mianownik, dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik): trzy – trzech – trzem – trzema – o trzech; cztery – czterech – czterem – czterema – o czterech; pięć – pięciu – pięciu – pięcioma – o pięciu.
• W mianowniku i bierniku liczebniki dwa, trzy, cztery – także na końcu liczby złożonej (dwadzieścia dwa, trzydzieści trzy) – stoją z rzeczownikiem w tym samym przypadku: dwa psy, trzy ławki, cztery okna. Liczebniki od pięć wzwyż, a także dwanaście, trzynaście, czternaście, wymagają w mianowniku i bierniku rzeczownika w dopełniaczu: pięć psów, dwanaście okien, dwadzieścia pięć zeszytów. Tak łączymy liczebniki z rzeczownikami niemęskoosobowymi; męskoosobowe mają własne formy (zob. niżej).
• W pozostałych przypadkach liczebnik i rzeczownik mają ten sam przypadek: bez dwóch książek, o pięciu uczniach, z trzema psami.
• Liczebniki zbiorowe (dwoje, troje, czworo, pięcioro) łączą się z rzeczownikami, które nazywają dzieci i młode zwierzęta (dwoje dzieci, troje szczeniąt), grupę osób różnej płci (troje przyjaciół – chłopcy i dziewczęta) oraz rzeczy mające tylko liczbę mnogą (pięcioro drzwi). Z innymi rzeczownikami nijakimi używamy liczebników głównych: dwa okna. Gdy mówimy o samych mężczyznach, używamy męskoosobowych form liczebnika głównego: dwaj uczniowie albo dwóch uczniów, pięciu uczniów.
• Grupa liczebnika z rzeczownikiem pełni w zdaniu jedną rolę. W zdaniu Pięciu uczniów wyszło wyrażenie pięciu uczniów jest podmiotem szczególnego rodzaju – podmiotem liczebnikowym – mimo że rzeczownik stoi w dopełniaczu.
• W datach i numerach używamy liczebników porządkowych: w dwa tysiące dwudziestym szóstym roku, pierwszego września, drugie piętro. W liczebniku porządkowym złożonym odmieniamy tylko dwa ostatnie wyrazy – dziesiątki i jedności – a tysiące i setki zostają w formie liczebnika głównego: w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym dziewiątym roku.

Egzamin ósmoklasisty z języka polskiego trwa 150 minut, a za cały arkusz można zdobyć 45 punktów. Zadania z gramatyki, słownictwa, ortografii i interpunkcji są w części I arkusza, obok zadań do tekstów, a w wypracowaniu oceniana jest też poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.