Mały Książę Antoine’a de Saint-Exupéry’ego

Książkę otwiera dedykacja dla Leona Wertha. Autor prosi dzieci o wybaczenie, że ofiarowuje ją dorosłemu, i podaje trzy usprawiedliwienia: to jego najlepszy przyjaciel, rozumie nawet książki dla dzieci, a do tego mieszka we Francji, gdzie cierpi głód i chłód. Na koniec poprawia dedykację – zadedykuje książkę chłopcu, którym Werth był kiedyś, bo wszyscy dorośli byli najpierw dziećmi, choć niewielu o tym pamięta.

W rozdziale pierwszym narrator wspomina, że jako sześciolatek zobaczył w książce o dżungli zatytułowanej Historie prawdziwe obrazek węża boa połykającego lwa i narysował kredką swój rysunek numer 1: węża boa, który trawi słonia. Dorośli uznali, że to kapelusz. Narysował więc wnętrze węża (rysunek numer 2), a dorośli poradzili mu, żeby zamiast rysować zajął się geografią, historią, rachunkami i gramatyką. Tak porzucił w wieku sześciu lat karierę malarską i został pilotem; geografia przydała mu się w lotach. Wśród dorosłych, których potem spotykał, sprawdzał bystrzejszych swoim pierwszym rysunkiem – i zawsze słyszał, że to kapelusz. Wtedy przestawał mówić o wężach, dżungli i gwiazdach i rozmawiał z nimi o brydżu, golfie, polityce i krawatach.

Narrator żył samotnie, bez nikogo, z kim mógłby naprawdę porozmawiać, aż do awarii samolotu nad Saharą sześć lat przed spisaniem tej historii. Zepsuł się silnik, a pilot był sam, bez mechanika i pasażerów. Wody miał najwyżej na osiem dni, więc naprawa była sprawą życia lub śmierci. Pierwszej nocy zasnął na piasku, tysiąc mil od ludzi.

O świcie obudził go dziwny głosik, który prosił, żeby narysował mu baranka. Przed pilotem stał niezwykły chłopczyk, który wcale nie wyglądał na zagubionego, głodnego ani przestraszonego. Zdumiony narrator wyjął kartkę i pióro, a ponieważ umiał rysować tylko węże boa, narysował zamkniętego boa. Chłopiec od razu rozpoznał słonia w wężu i odrzucił rysunek: boa jest niebezpieczny, a u niego jest mało miejsca. Kolejne baranki też mu się nie podobały – pierwszy był chory, drugi miał rogi, więc był baranem, trzeci za stary. Zniecierpliwiony pilot, który chciał wreszcie zabrać się do silnika, narysował skrzynkę i powiedział, że baranek jest w środku. Twarz chłopca rozjaśniła się: właśnie takiego chciał. Zapytał jeszcze, czy baranek będzie potrzebował dużo trawy, i stwierdził, że zasnął. Tak narrator poznał Małego Księcia.

Narrator długo nie mógł się dowiedzieć, skąd przybył chłopiec: Mały Książę zadawał mnóstwo pytań, ale na cudze nie odpowiadał, a prawdę zdradzały dopiero przypadkowe słowa. Gdy pierwszy raz zobaczył samolot i usłyszał, że pilot spadł z nieba, roześmiał się – co narratora zirytowało – i zapytał, z jakiej planety on sam pochodzi. Pilotowi coś zaświtało i zapytał wprost, czy chłopiec pochodzi z innej planety, ale Mały Książę nie odpowiedział. Kiwając głową nad samolotem, stwierdził tylko, że czymś takim nie można przylecieć z daleka, i zapatrzył się w rysunek baranka jak w skarb.

Zaintrygowany pilot dopytywał, gdzie jest to „u ciebie” i dokąd chłopiec zabierze baranka. Mały Książę cieszył się, że skrzynka posłuży barankowi nocą za domek. Kiedy narrator zaproponował sznurek i palik, żeby baranek za dnia nie zabłądził, chłopca zaszokował sam pomysł uwiązania i znów się roześmiał: dokąd baranek miałby pójść? U niego jest przecież bardzo mało miejsca, a idąc przed siebie, nie zajdzie się daleko.

Narrator dowiaduje się, że planeta Małego Księcia jest niewiele większa od domu. Uważa, że to asteroida B 612, widziana przez teleskop tylko raz, w 1909 roku, przez tureckiego astronoma. Na międzynarodowym kongresie nikt mu nie uwierzył z powodu stroju, który miał na sobie; dopiero gdy dyktator nakazał nosić się po europejsku, astronom powtórzył pokaz w 1920 roku we fraku i wszyscy przyznali mu rację.

Numer asteroidy narrator podaje z myślą o dorosłych, bo dorośli lubią liczby. Pytają, ile przyjaciel ma lat i ile zarabia jego ojciec, zamiast pytać o jego głos i ulubione zabawy; dom z różowej cegły z pelargoniami w oknach nic im nie mówi, dopóki nie usłyszą, ile kosztuje. Dzieci muszą być wobec nich bardzo wyrozumiałe. Narrator wolałby zacząć jak bajkę – od Małego Księcia, który mieszkał na maleńkiej planecie i potrzebował przyjaciela. Wyjaśnia też, dlaczego pisze: od odejścia przyjaciela minęło sześć lat, a smutno jest zapomnieć przyjaciela. Kupił farby i ołówki, by go narysować, choć nie jest pewien, czy mu się uda, i obawia się, że sam zrobił się trochę jak dorośli, skoro nie potrafi zobaczyć baranka przez ścianki skrzynki.

Trzeciego dnia narrator poznaje „dramat związany z baobabami”. Mały Książę cieszy się, że baranki jedzą krzewy, i pyta, czy zjedzą też baobaby. Pilot tłumaczy, że baobab to drzewo wielkie jak kościół, którego nie zjadłoby nawet stado słoni – chłopca bawi wizja słoni ustawionych jedne na drugich – ale Mały Książę zauważa, że każdy baobab najpierw jest malutki.

Narrator sam musi się domyślić, o co chodzi: na planecie chłopca, jak na każdej, są nasiona pożytecznych roślin i chwastów, a ziemia jest pełna groźnych nasion baobabu. Kiełek rzodkwi albo róży można zostawić, ale baobab trzeba wyrwać, gdy tylko da się go odróżnić od młodej róży, do której jest podobny. Zaniedbany zarośnie całą planetę, przebije ją korzeniami i może ją rozsadzić. Mały Książę nazywa to sprawą dyscypliny: po porannej toalecie trzeba zadbać o porządek na planecie. Prosi pilota o porządny rysunek ku przestrodze dzieci i opowiada o leniwym mieszkańcu planety, który zlekceważył trzy krzaki. Narrator, choć nie lubi moralizować, tym razem woła do dzieci, by uważały na baobaby, i wyjaśnia, że ten rysunek wyszedł mu najlepiej, bo rysował go z poczuciem, że sprawa jest bardzo pilna.

W tym krótkim rozdziale narrator zwraca się bezpośrednio do Małego Księcia i zaczyna rozumieć jego ciche, smutne życie: przez długi czas jedyną jego rozrywką były zachody słońca. Czwartego dnia rano chłopiec proponuje, żeby pójść obejrzeć zachód, a gdy słyszy, że trzeba na niego poczekać, śmieje się z siebie – wciąż mu się wydaje, że jest u siebie. Na jego maleńkiej planecie wystarczyło przesunąć krzesło o kilka kroków, by znów zobaczyć zmierzch. Mały Książę wspomina, że pewnego dnia oglądał zachód słońca czterdzieści trzy razy, i dodaje, że kto jest bardzo smutny, ten kocha zachody. Na pytanie, czy tamtego dnia był aż tak smutny, nie odpowiada.

Piątego dnia Mały Książę pyta, czy baranek zjada także kwiaty z kolcami, a jeśli tak, to do czego służą kolce. Pilot zmaga się właśnie ze zbyt mocno dokręconą śrubą w silniku, wie już, że awaria jest poważna, a wody ubywa. Rzuca więc byle jaką odpowiedź, że kolce to czysta złośliwość kwiatów, a potem krzyczy, że zajmuje się poważnymi sprawami.

Chłopiec patrzy na niego – z młotkiem w ręku, z palcami w smarze – i mówi, że pilot rozmawia jak dorośli i wszystko mu się miesza. Wzburzony opowiada o czerwonym panu z pewnej planety, który nigdy nie powąchał kwiatu, nie spojrzał w gwiazdy, nikogo nie pokochał i tylko dodawał, powtarzając, że jest poważnym człowiekiem – to nie człowiek, tylko grzyb. Dla Małego Księcia ważniejsza od rachunków jest odwieczna wojna kwiatów z barankami: on zna jedyny taki kwiat na świecie, rosnący tylko na jego planecie, a baranek może go zjeść jednym kłapnięciem. Kto kocha kwiat, patrzy na gwiazdy i jest szczęśliwy, bo wie, że jego kwiat gdzieś tam jest; jeśli baranek go zje, zgasną dla niego wszystkie gwiazdy. Chłopiec wybucha płaczem. Zapada noc, pilot odkłada narzędzia, bierze go na ręce i obiecuje narysować kaganiec dla baranka i zbroję dla kwiatu, czując, jak tajemnicza jest kraina łez.

Na planecie Małego Księcia rosły zawsze skromne kwiaty z jednym rzędem płatków, które rano pojawiały się w trawie, a wieczorem więdły. Pewnego dnia z nasionka przyniesionego nie wiadomo skąd wyrosła łodyżka niepodobna do innych. Chłopiec pilnował jej, bo mógł to być nowy baobab, ale roślina zaczęła szykować olbrzymi pąk. Kwiat długo przygotowywał się w ukryciu, dobierał barwy i przymierzał płatki, by nie wyjść pomięty jak mak. Wreszcie o wschodzie słońca pokazała się róża – bardzo kokieteryjna.

Ziewając, przeprosiła, że jest jeszcze nieuczesana, a zachwyconemu chłopcu odpowiedziała, że urodziła się razem ze słońcem. Od razu poprosiła o śniadanie, więc przyniósł jej konewkę wody. Szybko zaczęła go męczyć próżnością: chwaliła się czterema kolcami, którymi obroni się przed tygrysami, choć tygrysów na planecie nie ma; żądała parawanu, bo nie znosi przeciągów, i klosza na noc, bo u niego jest zimno. Zaczęła mówić o miejscu, z którego pochodzi, ale urwała, bo przybyła tu jako nasionko i nie znała innych planet; zakaszlała więc, żeby to on poczuł się winny. Mały Książę, choć kochał ją szczerze, wziął jej słowa poważnie, zwątpił w jej uczucia i był nieszczęśliwy.

Któregoś dnia mówi pilotowi, że nie należało słuchać róży, tylko na nią patrzeć i ją wąchać, i że powinien był oceniać ją po czynach, a nie po słowach. Za jej wybiegami kryła się czułość, a on nie powinien był uciekać – był za młody, żeby umieć ją kochać.

Narrator przypuszcza, że Mały Książę uciekł z planety, korzystając z odlotu wędrownych ptaków. W dniu wyjazdu starannie posprzątał: przeczyścił dwa czynne wulkany, na których podgrzewał śniadanie, i na wszelki wypadek także jeden wygasły, a z przygnębieniem wyrwał ostatnie pędy baobabów, przekonany, że już nie wróci. Gdy ostatni raz podlewał różę i chciał ją przykryć kloszem, zebrało mu się na płacz.

Pożegnał się z nią dwa razy; za pierwszym razem nie odpowiedziała. Potem róża zakaszlała – nie z przeziębienia – i powiedziała, że była niemądra, prosiła o wybaczenie i życzyła mu szczęścia. Chłopiec był zaskoczony, że nie robi mu wyrzutów. Róża wyznała, że go kocha i że to jej wina, że o tym nie wiedział, ale on był równie niemądry jak ona. Nie chciała już klosza: chłodne nocne powietrze dobrze jej zrobi, a dwie czy trzy gąsienice zniesie, skoro chce poznać motyle; przed dzikimi zwierzętami obronią ją pazury – i naiwnie pokazała cztery kolce. Na koniec kazała mu przestać zwlekać i odejść, bo była bardzo dumna i nie chciała, żeby widział, jak płacze.

Mały Książę trafia w okolice asteroid od 325 do 330 i odwiedza je po kolei, żeby się czymś zająć i czegoś nauczyć. Na pierwszej mieszka król w purpurze i gronostajach. Od razu wita chłopca jako poddanego, bo dla królów wszyscy ludzie są poddanymi. Płaszcz zajmuje całą planetę, więc zmęczony gość stoi i ziewa; król najpierw mu tego zabrania, potem nakazuje ziewać, a gdy chłopiec się wstydzi, plącze się w rozkazach. Jest monarchą absolutnym, który nie znosi nieposłuszeństwa, ale z dobroci wydaje rozkazy rozsądne.

Twierdzi, że panuje nad wszystkim – nad swoją planetą, innymi planetami i gwiazdami – i że gwiazdy go słuchają. Chłopiec prosi o rozkaz, by słońce zaszło. Król tłumaczy, że od każdego trzeba wymagać tego, co może dać, bo autorytet opiera się na rozsądku; zachód słońca rozkaże, gdy nadejdą sprzyjające warunki – po zajrzeniu do kalendarza wychodzi mu, że dziś około siódmej czterdzieści. Znudzony Mały Książę chce odejść, więc król mianuje go ministrem sprawiedliwości. Na planecie nie ma kogo sądzić, więc chłopiec ma sądzić samego siebie, co jest najtrudniejsze, albo starego szczura, którego co jakiś czas skaże na śmierć i zawsze ułaskawi. Mały Książę nie lubi skazywać i prosi o rozsądny rozkaz, by odjechał w ciągu minuty. Król milczy, a gdy chłopiec rusza, woła, że mianuje go swoim ambasadorem. W drodze Mały Książę myśli, że dorośli są naprawdę dziwni.

Na drugiej planecie mieszka pyszałek, dla którego wszyscy inni ludzie są wielbicielami – w tym przekładzie „admiratorami”. Ma śmieszny kapelusz, który służy mu do kłaniania się, gdy ktoś wiwatuje na jego cześć, choć nikt go nigdy nie odwiedza. Prosi chłopca, żeby klaskał, i za każdym razem kłania się, uchylając kapelusza. Mały Książę uważa, że to zabawniejsze niż wizyta u króla, ale po pięciu minutach ma dość. Pyta, co zrobić, żeby kapelusz spadł, lecz pyszałek słyszy tylko pochwały. Wyjaśnia, że wielbiciel to ktoś przekonany, że on jest najprzystojniejszy, najlepiej ubrany, najbogatszy i najinteligentniejszy na planecie – choć jest na niej sam. Mały Książę, wzruszając ramionami, mówi, że go podziwia, i pyta, co mu to daje. Potem odlatuje, myśląc, że dorośli są zdecydowanie dziwni.

Wizyta u pijaka jest najkrótsza, ale pogrąża Małego Księcia w wielkim smutku. Pijak siedzi w milczeniu przed rzędem pustych i rzędem pełnych butelek. Chłopiec, któremu od razu robi się go żal, pyta, dlaczego pije. Pijak odpowiada, że pije, żeby zapomnieć; że chce zapomnieć, że się wstydzi; a wstydzi się tego, że pije. Po tym błędnym kole milknie na dobre. Mały Książę, który chciał mu pomóc, odjeżdża bezradny i myśli, że dorośli są bardzo, bardzo dziwni.

Biznesmen jest tak zajęty liczeniem, że nawet nie podnosi głowy; nie ma czasu zapalić zgasłego papierosa. Dodaje i dochodzi do sumy ponad pięciuset jeden milionów, ale sam nie pamięta, czego. Mieszka na planecie od pięćdziesięciu czterech lat i przeszkodzono mu tylko trzy razy: chrząszcz, atak reumatyzmu jedenaście lat temu i teraz Mały Książę, który nigdy nie rezygnuje z raz zadanego pytania. Okazuje się, że liczy gwiazdy – te złote drobiazgi, nad którymi marzą próżniacy – a on, poważny i dokładny człowiek, nie ma czasu na marzenia.

Posiada je, żeby być bogatym, a bogaty chce być, żeby kupować następne gwiazdy; chłopcu przypomina to rozumowanie pijaka. Twierdzi, że gwiazdy należą do niego, bo pierwszy o tym pomyślał, tak jak znaleziony diament albo wyspa należą do znalazcy. Zarządza nimi, licząc je i przeliczając, a „ulokować w banku” znaczy u niego zapisać ich liczbę na karteczce i zamknąć ją w szufladzie. Mały Książę uważa to za zabawne, nawet poetyckie, ale mało poważne. Mówi, że on posiada kwiat, który codziennie podlewa, i trzy wulkany, które czyści co tydzień, więc jest dla nich użyteczny – a biznesmen nie jest użyteczny dla gwiazd. Biznesmen nie znajduje odpowiedzi, a chłopiec odlatuje.

Piąta planeta jest najmniejsza: mieści się na niej tylko latarnia i latarnik. Mały Książę nie rozumie, po co latarnia tam, gdzie nie ma domów ani ludzi, ale uznaje, że latarnik jest mniej niedorzeczny od króla, pyszałka, biznesmena i pijaka, bo jego praca ma sens i jest piękna – zapalając latarnię, jakby rodził gwiazdę albo kwiat. Wita go z szacunkiem.

Latarnik bez przerwy gasi i zapala latarnię i na każde pytanie odpowiada, że takie są zasady. Dawniej gasił rano i zapalał wieczorem, a resztę dnia i nocy miał dla siebie. Z roku na rok planeta obracała się jednak coraz szybciej, a zasady się nie zmieniły: teraz obrót trwa minutę, więc latarnik ma tylko sekundę odpoczynku, a ich trzydziestominutowa rozmowa trwała dla niego miesiąc. Chłopiec, który polubił go za wierność zasadom, radzi mu, by obchodził planetę – wystarczą trzy kroki – tak wolno, żeby zawsze być w słońcu, ale latarnik najbardziej w życiu lubi spać, więc rada mu nie pomoże.

Odlatując, Mały Książę myśli, że wszyscy inni by tym człowiekiem gardzili, a tylko on nie wydaje mu się śmieszny – może dlatego, że nie zajmuje się wyłącznie sobą. Tylko z nim mógłby się zaprzyjaźnić, ale na planecie nie ma miejsca dla dwóch. Nie przyznaje się przed sobą, że żal mu przede wszystkim tysiąca czterystu czterdziestu zachodów słońca na dobę.

Szósta planeta jest dziesięć razy większa od poprzedniej, a mieszka na niej starszy pan, który pisze grube księgi. To geograf: uczony, który wie, gdzie leżą morza, rzeki, miasta, góry i pustynie. Mały Książę cieszy się, że to wreszcie prawdziwy zawód, ale geograf nie potrafi powiedzieć, czy na jego własnej, pięknej planecie są oceany, góry czy rzeki. Nie jest bowiem odkrywcą: nie odchodzi od biurka, tylko przyjmuje podróżników, zapisuje ich relacje, bada ich moralność – kłamca albo pijak, który widzi podwójnie, zepsułby mapy – i żąda dowodów, na przykład dużych kamieni z odkrytej góry. Relacje zapisuje się najpierw ołówkiem, a atramentem dopiero po dostarczeniu dowodów.

Uznając chłopca za odkrywcę, geograf prosi o opis jego planety. Mały Książę mówi o trzech wulkanach i o kwiecie, ale słyszy, że o kwiatach się nie pisze, bo są efemeryczne, a księgi geograficzne opisują rzeczy wieczne. Gdy wreszcie dowiaduje się, że „efemeryczny” znaczy zagrożony rychłym wyginięciem, pierwszy raz żałuje, że zostawił różę samą, z czterema kolcami do obrony przed światem. Geograf radzi mu odwiedzić Ziemię, która ma dobrą opinię. Chłopiec odlatuje, myśląc o róży.

Siódmą planetą, którą odwiedza Mały Książę, jest Ziemia. Narrator z humorem przedstawia ją w liczbach: mieszka na niej stu jedenastu królów, siedem tysięcy geografów, dziewięćset tysięcy biznesmenów, siedem i pół miliona pijaków i trzysta jedenaście milionów pyszałków – razem około dwóch miliardów dorosłych. Zanim wynaleziono elektryczność, trzeba było utrzymywać na niej armię ponad czterystu sześćdziesięciu dwóch tysięcy latarników. Z daleka ich praca wyglądała jak balet: latarnie zapalali kolejno latarnicy Nowej Zelandii i Australii, Chin i Syberii, Rosji i Indii, Afryki i Europy, a na końcu obu Ameryk, i nigdy nie pomylili kolejności. Tylko dwaj latarnicy z biegunów, każdy przy swojej jedynej latarni, pracowali zaledwie dwa razy do roku.

Narrator przyznaje, że dla dowcipu trochę przesadził z latarnikami: ludzie zajmują na Ziemi bardzo mało miejsca i cała ludzkość zmieściłaby się na placu długim i szerokim na dwadzieścia mil, choć dorośli, którzy widzą siebie wielkimi jak baobaby, w to nie uwierzą.

Mały Książę ląduje na pustyni i nikogo nie widzi; boi się już, że pomylił planety, gdy na piasku porusza się pierścień w kolorze księżyca. To wąż. Mówi chłopcu, że jest na Ziemi, w Afryce, a na pustyni nie ma ludzi. Mały Książę zastanawia się, czy gwiazdy świecą po to, żeby każdy mógł kiedyś odnaleźć swoją, pokazuje swoją planetę nad ich głowami i wyznaje, że nie układa mu się z pewną różą. Gdy mówi, że na pustyni można się czuć samotnym, wąż odpowiada, że wśród ludzi także. Chłopiec śmieje się, że wąż jest cienki jak palec i nie ma nóg, ale wąż twierdzi, że jest potężniejszy niż palec króla i może go zanieść dalej niż statek. Owija mu się wokół kostki jak złota bransoleta i mówi, że tego, kogo dotknie, oddaje ziemi, z której powstał. Lituje się nad słabym chłopcem na granitowej Ziemi i obiecuje, że kiedyś może mu pomóc, jeśli zatęskni za planetą. Mały Książę pyta, czemu wąż mówi zagadkami; ten odpowiada, że on je wszystkie rozwiązuje.

Mały Książę przemierza całą pustynię i spotyka tylko jeden kwiat – niepozorny, o trzech płatkach. Grzecznie pyta go, gdzie są ludzie. Kwiat widział kiedyś przechodzącą karawanę i sądzi, że ludzi jest sześciu albo siedmiu; spotkał ich przed laty, ale nie wiadomo, gdzie ich szukać, bo wiatr nimi miota – nie mają korzeni, a to bardzo utrudnia im życie. Chłopiec i kwiat żegnają się krótko. To jedna z najkrótszych scen książki: kwiat, który zna świat tylko ze swojego miejsca, myli się co do ludzi, a Mały Książę wciąż nie spotkał nikogo, z kim mógłby się zaprzyjaźnić.

Mały Książę wspina się na wysoką górę. Dotąd znał tylko swoje trzy wulkany, sięgające mu do kolan, z których wygasły służył mu za taboret. Liczy, że z wysoka zobaczy całą planetę i wszystkich ludzi, ale widzi jedynie ostre skalne iglice. Na powitanie, pytanie, kim są, i prośbę, żeby zostali jego przyjaciółmi, bo jest samotny, odpowiada mu tylko echo, powtarzając jego słowa. Chłopiec uznaje Ziemię za dziwną planetę – suchą, spiczastą i słoną – a ludzi za pozbawionych wyobraźni, skoro powtarzają to, co się do nich mówi. Wspomina, że jego róża zawsze odzywała się pierwsza.

Po długiej wędrówce przez piaski, skały i śniegi Mały Książę trafia wreszcie na drogę, a drogi prowadzą do ludzi. Staje przed ogrodem różanym. Wszystkie róże są podobne do jego kwiatu, a w jednym ogrodzie rośnie ich pięć tysięcy. Chłopiec jest zdruzgotany: jego róża mówiła, że jest jedyna we wszechświecie. Wyobraża sobie, jak bardzo by się rozgniewała, gdyby to zobaczyła – kaszlałaby i udawała umierającą, żeby nie wyjść na śmieszną, a on musiałby ją pielęgnować. Myśli też, że wcale nie jest bogaty: ma zwyczajną różę i trzy wulkany do kolan, z których jeden może wygasł na zawsze, a to nie czyni z niego wielkiego księcia. Kładzie się w trawie i płacze.

Wtedy pojawia się lis, ukryty pod jabłonią. Smutny Mały Książę zaprasza go do zabawy, ale lis odmawia, bo nie jest oswojony. Chłopiec trzy razy pyta, co znaczy „oswoić”, i w końcu słyszy, że to coś, o czym ludzie zapomnieli: stworzyć więzi. Na razie chłopiec jest dla lisa jednym ze stu tysięcy chłopców, a lis dla niego jednym ze stu tysięcy lisów; jeśli się oswoją, staną się dla siebie jedyni na świecie. Mały Książę zaczyna rozumieć, że róża chyba go oswoiła.

Lis opowiada o swoim jednostajnym życiu: on poluje na kury, ludzie polują na niego. Gdyby chłopiec go oswoił, jego kroki brzmiałyby dla lisa jak muzyka, a złote pole pszenicy, na które lis nie zwraca uwagi, bo nie je chleba, przypominałoby mu złote włosy przyjaciela. Prosi więc, by chłopiec go oswoił. Gdy Mały Książę mówi, że nie ma czasu, bo musi znaleźć przyjaciół, lis odpowiada, że poznaje się tylko to, co się oswoi; ludzie kupują gotowe rzeczy w sklepach, a ponieważ nie ma sklepów z przyjaciółmi, nie mają przyjaciół. Oswajanie wymaga cierpliwości: chłopiec ma siadać na trawie trochę dalej, w milczeniu – bo język jest źródłem nieporozumień – i każdego dnia trochę bliżej, zawsze o tej samej porze, bo potrzebne są rytuały, które odróżniają jeden dzień od innych, tak jak czwartkowe tańce myśliwych z dziewczętami z wioski.

Tak Mały Książę oswaja lisa. Przy pożegnaniu lis zapowiada, że będzie płakał, ale mówi, że i tak zyskał – choćby kolor pszenicy. Posyła chłopca jeszcze raz do ogrodu. Mały Książę mówi różom, że są piękne, ale puste, bo nikt ich nie oswoił: jego róża jest ważniejsza od nich wszystkich, bo to ją podlewał, osłaniał kloszem i parawanem, to dla niej zabijał gąsienice i jej słuchał. Na koniec lis zdradza swój sekret: dobrze widzi się tylko sercem, a to, co najważniejsze, jest niewidoczne dla oczu. Dodaje, że różę czyni ważną czas, który chłopiec jej poświęcił, i że człowiek na zawsze odpowiada za to, co oswoił. Mały Książę powtarza te zdania, żeby je zapamiętać.

Mały Książę spotyka dróżnika, który – jak sam mówi – sortuje podróżnych w paczki po tysiąc osób i wysyła pociągi raz w prawo, raz w lewo. Obok przejeżdżają z hukiem trzy oświetlone ekspresy, dwa z nich w przeciwnych kierunkach. Na pytanie, dokąd jadą, dróżnik odpowiada, że nie wie tego nawet maszynista; ludzie się wymieniają, bo nikomu nie podoba się tam, gdzie jest, i nikogo nie gonią – w pociągach wszyscy śpią albo ziewają, tylko dzieci przyciskają nosy do szyb. Mały Książę zauważa, że tylko dzieci wiedzą, czego szukają: tracą czas dla szmacianej lalki, która staje się dla nich bardzo ważna, i płaczą, gdy ktoś im ją zabierze. Dróżnik nazywa je szczęściarzami.

Kolejny spotkany na Ziemi człowiek to sprzedawca udoskonalonych tabletek gaszących pragnienie: wystarczy połknąć jedną na tydzień, by w ogóle nie chciało się pić. Sprzedawca zachwala je jako wielką oszczędność czasu – specjaliści wyliczyli, że oszczędza się pięćdziesiąt trzy minuty tygodniowo. Gdy Mały Książę pyta, co się robi z tymi minutami, słyszy, że to, na co kto ma ochotę. Chłopiec myśli, że on, mając pięćdziesiąt trzy wolne minuty, poszedłby powoli do studni. Ta krótka scena zapowiada wędrówkę do studni w kolejnych rozdziałach.

Jest ósmy dzień od awarii. Słuchając historii o sprzedawcy, pilot wypija ostatnią kroplę wody. Zdenerwowany przerywa chłopcu, który znów chce mówić o lisie: samolot nie jest naprawiony, a oni umrą z pragnienia. Mały Książę odpowiada, że dobrze jest mieć przyjaciela, nawet jeśli ma się umrzeć, i proponuje poszukać studni. Pilot uważa to za absurd, ale ruszają.

Idą wiele godzin, zapada noc; odwodniony pilot ma gorączkę i widzi gwiazdy jak we śnie. Chłopiec mówi, że woda może być dobra także dla serca, że gwiazdy są piękne dzięki róży, której nie widać, i że pustynię upiększa to, że gdzieś skrywa studnię. Pilot nagle rozumie tajemnicze promieniowanie piasku: przypomina sobie dom z dzieciństwa, w którym według legendy zakopano skarb – nikt go nie znalazł, a jednak dom był przez to jak zaczarowany. Zgadza się, że to, co czyni dom, gwiazdy i pustynię pięknymi, jest niewidoczne, a Mały Książę cieszy się, że pilot myśli tak samo jak lis.

Gdy chłopiec zasypia, pilot niesie go na rękach jak najkruchszy skarb na Ziemi. Myśli, że widzi tylko zewnętrzną powłokę, a najbardziej wzrusza go wierność Małego Księcia wobec róży, która świeci w nim jak płomień lampy – a lampę trzeba chronić, bo może ją zgasić podmuch wiatru. O wschodzie słońca pilot znajduje studnię.

Studnia nie przypomina saharyjskich studni, które są zwykłymi dziurami w piasku: wygląda jak studnia wiejska, z blokiem, wiadrem i sznurem, choć żadnej wsi wokół nie ma. Mały Książę śmieje się i rusza blok, który skrzypi jak stara chorągiewka – mówi, że obudzili studnię i ona śpiewa. Pilot sam wyciąga ciężkie wiadro. Chłopiec pije z zamkniętymi oczami, jakby świętował, a pilot rozumie, że ta woda jest czymś więcej niż napojem: powstała z nocnego marszu, ze śpiewu bloku i z wysiłku jego rąk, i cieszy jak prezent z dzieciństwa przy świątecznej choince. Mały Książę mówi, że ludzie hodują pięć tysięcy róż w jednym ogrodzie, a nie znajdują tego, czego szukają, choć można to znaleźć w jednej róży albo w odrobinie wody – oczy są ślepe, trzeba szukać sercem.

Potem przypomina pilotowi obietnicę: kaganiec dla baranka, bo jest odpowiedzialny za różę. Śmieje się z jego rysunków – baobaby wyglądają jak kapusta, a uszy lisa jak rogi. Pilot rysuje kaganiec i ze ściśniętym sercem wyczuwa, że chłopiec coś planuje. Mały Książę mówi, że jutro minie rok od jego lądowania na Ziemi, niedaleko tego miejsca, i rumieni się. Pilot rozumie, że osiem dni wcześniej chłopiec nie znalazł się na pustyni przypadkiem, tylko wracał do miejsca, w którym spadł. Mały Książę każe mu wrócić do pracy przy samolocie i przyjść następnego wieczoru, a pilot przypomina sobie lisa: kto dał się oswoić, temu czasem przyjdzie płakać.

Następnego wieczoru, wracając od samolotu, pilot widzi Małego Księcia siedzącego na ruinach kamiennego muru obok studni i słyszy, jak rozmawia z kimś niewidocznym: umawia się na noc w miejscu, gdzie zaczynają się jego ślady na piasku, i pyta, czy jad jest silny i czy nie będzie długo cierpiał. U stóp muru pilot dostrzega żółtego węża z gatunku tych, które zabijają w trzydzieści sekund. Biegnie, sięgając po rewolwer, ale wąż znika między kamieniami. Pilot łapie w ramiona bladego jak śnieg chłopca, zwilża mu skronie i daje pić.

Mały Książę wie, że naprawa samolotu się udała, i mówi, że on także wraca dziś do siebie – dalej i trudniejszą drogą. Ma baranka, skrzynkę i kaganiec. Tej nocy minie rok, a jego gwiazda stanie dokładnie nad miejscem, w którym spadł. Jego planeta jest za mała, by ją pokazać, więc pilot będzie lubił patrzeć na wszystkie gwiazdy; w prezencie dostanie gwiazdy, które potrafią się śmiać, bo na jednej z nich będzie mieszkał i śmiał się jego przyjaciel – jakby zamiast gwiazd dostał całe góry dzwonków, które potrafią się śmiać. Chłopiec prosi, by pilot nie przychodził: będzie wyglądał, jakby umierał, a wąż mógłby ukąsić i jego.

Nocą wymyka się bez szmeru, ale pilot go dogania. Mały Książę tłumaczy mu, że nie może zabrać ze sobą ciała, bo jest za ciężkie – zostanie po nim jak stara łupina. Potem płacze, mówi o róży, za którą jest odpowiedzialny i która ma tylko cztery kolce do obrony przed światem. Potem robi krok. Przy jego kostce miga coś żółtego. Nie krzyczy, upada powoli jak drzewo, bezgłośnie, bo na piasek.

Od tamtych wydarzeń minęło sześć lat, a narrator nikomu dotąd tej historii nie opowiedział. Koledzy cieszyli się, że wrócił żywy, a on tłumaczył swój smutek zmęczeniem. Teraz trochę się pocieszył: wie, że Mały Książę wrócił na swoją planetę, bo o wschodzie słońca nie znalazł jego ciała. Nocami lubi słuchać gwiazd, które brzmią jak pięćset milionów dzwoneczków.

Dręczy go jednak jedna rzecz: do narysowanego kagańca zapomniał dorysować skórzany pasek, więc chłopiec nie mógł go założyć barankowi. Czasem myśli, że Mały Książę co noc przykrywa różę kloszem i pilnuje baranka – wtedy gwiazdy cicho się śmieją. Kiedy indziej boi się, że wystarczyła chwila nieuwagi i baranek zjadł różę – wtedy dzwoneczki zamieniają się w łzy. Zwraca się do czytelników, którzy też pokochali Małego Księcia: niech spojrzą w niebo i zapytają, czy baranek zjadł różę, a zobaczą, jak wszystko się zmienia; żaden dorosły nie zrozumie, że to naprawdę ważne.

Na końcu pokazuje rysunek pustynnego krajobrazu, według niego najpiękniejszego i najsmutniejszego na świecie, w którym Mały Książę pojawił się na Ziemi i z którego zniknął. Prosi, by ten, kto kiedyś będzie tamtędy przechodził, zaczekał chwilę pod gwiazdą, a jeśli podejdzie do niego śmiejący się chłopiec o złotych włosach, który nie odpowiada na pytania, by szybko napisał do narratora, że Mały Książę wrócił.