Hobbit, czyli tam i z powrotem J.R.R. Tolkiena

Bilbo Baggins jest hobbitem – należy do małego ludu, który kocha wygody, dobre jedzenie i spokój. Mieszka w wygodnej norze Bag End wykopanej pod pagórkiem. Po ojcu odziedziczył statecznego ducha Bagginsów, po matce, z rodu Tuków, odrobinę skłonności do przygód, ale woli siedzieć w domu. Pewnego ranka, gdy pali fajkę przed drzwiami, odwiedza go czarodziej Gandalf i mówi, że szuka kogoś do udziału w przygodzie. Bilbo grzecznie odmawia – przygody to dla niego same kłopoty – i tylko z uprzejmości zaprasza go na herbatę następnego dnia.

Nazajutrz do norki Bilba schodzą się kolejno krasnoludy – w sumie trzynastu – a na końcu przybywa Gandalf z ich przywódcą, Thorinem. Goście pałaszują poczęstunek, puszczają kółka z dymu, grają, śpiewają i naradzają się nad wyprawą. Okazuje się, że Gandalf polecił im Bilba jako włamywacza. Krasnoludy powątpiewają, czy taki domator się nadaje, ale czarodziej upiera się, że w hobbicie kryje się więcej, niż widać.

Gandalf pokazuje starą mapę Samotnej Góry z zaznaczonym tajnym wejściem i klucz do niego. Thorin opowiada, że jego dziadek był królem pod Górą i zgromadził tam wielkie skarby, dopóki nie przyleciał smok Smaug, który wypędził lub zabił krasnoludów i od tej pory śpi na ich złocie. Krasnoludy chcą odzyskać swoje dziedzictwo. Bilbo jest przestraszony, ale też – jak potomek Tuków – ciekaw przygody i po wahaniu daje się w nią wciągnąć.

Następnego ranka Bilbo dołącza do krasnoludów i wyrusza na wschód, w coraz dziksze krainy. Pewnego wieczoru wędrowcy trafiają na ognisko, przy którym siedzą trzy trolle. Trolle chwytają Bilba, a potem krasnoludów i zamierzają ich zjeść. Ratuje ich Gandalf: naśladując głosy trolli, podsyca ich kłótnię tak długo, aż wschodzi słońce, a trolle w jego świetle zamieniają się w kamień.

W jaskini trolli wędrowcy znajdują skarby i broń. Gandalf i Thorin biorą miecze wykute dawno temu przez elfy w Gondolinie, a Bilbo krótki sztylet, który dla hobbita jest jak miecz.

Potem Gandalf prowadzi kompanię do ukrytej doliny Rivendell, do Ostatniego Przyjaznego Domu elfa Elronda. Wędrowcy odpoczywają tam przez pewien czas. Elrond odczytuje runy na mieczach i odkrywa na mapie ukryte, księżycowe litery: wskazówkę, kiedy i jak znaleźć dziurkę od klucza w tajnych drzwiach Góry. Wypoczęci wędrowcy ruszają w Góry Mgliste.

W górach burza zmusza wędrowców do schronienia się w jaskini. W nocy z jej głębi wypadają gobliny, porywają krasnoludów i Bilba i zaprowadzają ich do swojego władcy. Gandalf, który uniknął pojmania, w ostatniej chwili wpada do podziemnej sali, zabija wodza goblinów i wyprowadza więźniów. W czasie ucieczki Bilbo uderza się w głowę i zostaje sam w ciemnych korytarzach.

Po omacku znajduje na ziemi mały pierścień i odruchowo chowa go do kieszeni. Dociera nad podziemne jezioro, gdzie mieszka Gollum – oślizgłe, przebiegłe stworzenie, które mówi do siebie. Gollum proponuje grę w zagadki: jeśli wygra, zje hobbita, jeśli przegra, pokaże mu drogę na zewnątrz. Na koniec Bilbo, nie mając już pomysłu, pyta na głos, co ma w kieszeni, i Gollum nie zgaduje.

Gollum nie zamierza jednak dotrzymać słowa. Odkrywa, że zgubił swój skarb – magiczny pierścień, który czyni niewidzialnym – i domyśla się, że ma go Bilbo. Hobbit przypadkiem wsuwa pierścień na palec i staje się niewidzialny. Mógłby zabić Golluma, ale lituje się nad nim i oszczędza mu życie. Dzięki pierścieniowi wymyka się strażnikom goblinów i wydostaje z gór.

Po drugiej stronie gór niewidzialny Bilbo odnajduje Gandalfa i krasnoludów, którzy stracili w górach cały bagaż. Zaskakuje ich nagłym pojawieniem się, a jego opowieść o ucieczce sprawia, że krasnoludy zaczynają go szanować. Tajemnicę pierścienia zachowuje jednak na razie dla siebie.

Wkrótce kompanię otaczają wargowie, wielkie wilki, sprzymierzeni z goblinami. Wędrowcy chronią się na drzewach, a gobliny podpalają las pod nimi. W ostatniej chwili ratują ich orły, które zabierają wszystkich w bezpieczne miejsce, a potem przenoszą na skalną wysepkę na rzece – Samotną Skałę.

Stamtąd Gandalf prowadzi kompanię do Beorna, człowieka, który potrafi przemieniać się w niedźwiedzia. Gandalf zjednuje sobie gospodarza zajmującą opowieścią o ich przygodach, a Beorn przyjmuje wędrowców w swoim domu i na drogę zaopatruje ich w kucyki, żywność i inne zapasy. Na skraju Mrocznej Puszczy Gandalf żegna się z kompanią, bo czekają go pilne sprawy na południu. Dalej wędrowcy idą pieszo i bez niego.

Wędrówka przez Mroczną Puszczę jest długa i ponura: pod gęstymi drzewami panuje półmrok, a zapasy jedzenia się kończą. Głodni i zmęczeni wędrowcy błąkają się po lesie.

Krasnoludy zostają schwytane przez olbrzymie pająki, które oplatają je pajęczyną i zamierzają zjeść. Bilbo, sam w niebezpieczeństwie, nie ucieka. Wkłada pierścień, odciąga pająki od przyjaciół, walczy z nimi swoim mieczykiem i uwalnia całą kompanię. Teraz to hobbit ratuje krasnoludów. W zasadach oceniania z 2025 roku CKE oceniła na 2 punkty przykładową odpowiedź, która przywołuje właśnie tę scenę jako godną postawę w sytuacji zagrożenia.

Wkrótce jednak krasnoludy wpadają w ręce leśnych elfów, które nie ufają obcym. Wszyscy trafiają do lochów w podziemnej siedzibie elfiego króla. Tylko Bilbo, niewidzialny dzięki pierścieniowi, pozostaje na wolności.

Bilbo, niewidzialny, potajemnie mieszka w pałacu elfów, którego bramy są zamknięte czarami, i szuka sposobu ucieczki. Odkrywa, że przez pałac płynie podziemna rzeka, którą elfy spławiają puste beczki po winie do ludzi mieszkających nad jeziorem. Wypuszcza krasnoludów z lochów i ukrywa ich w pustych beczkach, a elfy, niczego nie podejrzewając, spuszczają je do rzeki.

Tak wędrowcy docierają do Esgaroth, Miasta na Jeziorze – osady ludzi zbudowanej na palach. Wymęczeni podróżą w beczkach krasnoludowie zostają tam serdecznie przyjęci, a Thorin, wnuk dawnego króla spod Góry, jest witany z honorami, bo mieszkańcy wierzą w dawną przepowiednię: gdy krasnoludy wrócą pod Górę, wróci też dawne bogactwo. Po odpoczynku kompania rusza w ostatni etap drogi – do Samotnej Góry.

Pod Samotną Górą krasnoludy długo przeszukują zbocze, aż wskazówka ukryta na mapie pozwala im znaleźć dziurkę od klucza i otworzyć tajne drzwi kluczem, który mieli od początku wyprawy. Teraz przychodzi czas, by Bilbo spełnił rolę włamywacza. Choć się boi, sam schodzi ciemnym korytarzem w głąb Góry. Na dnie widzi Smauga, który śpi na niezliczonych skarbach. Bierze z nich wielki puchar i ucieka z nim do przyjaciół.

Smaug budzi się, zauważa brak pucharu i wściekły przeszukuje Górę i jej okolice, ziejąc ogniem. Gdy się uspokaja, Bilbo, niewidzialny dzięki pierścieniowi, schodzi do niego jeszcze raz. Smok wyczuwa go węchem i zaczyna z nim rozmowę. Hobbit odpowiada mu zagadkami, nie zdradzając swojego imienia, a smok dochodzi do wniosku, że intruzom pomagali ludzie z Miasta na Jeziorze. Chełpiąc się, że jest nie do zranienia, Smaug pokazuje jednak swój brzuch, a Bilbo dostrzega w jego pancerzu odsłonięte miejsce.

Hobbit wraca do krasnoludów i opowiada o słabym punkcie smoka. Podsłuchuje ich drozd. W porę zamykają tajne drzwi – Smaug rozbija tę część zbocza, a potem w gniewie leci na południe, by zemścić się na Mieście na Jeziorze.

Krasnoludy, uwięzione w Górze, w końcu schodzą do sali ze skarbem i przekonują się, że smoka nie ma. Bilbo znajduje wśród złota Arcyklejnot – najcenniejszy klejnot rodu Thorina – i chowa go do kieszeni, nikomu o tym nie mówiąc. Wie, że Thorin bardzo go pragnie, a sam ma obiecaną czternastą część skarbu. Krasnoludy zachwycają się bogactwem, a potem wychodzą z Góry główną bramą.

Tymczasem Smaug napada na Miasto na Jeziorze i podpala je. Obroną kieruje łucznik Bard. Drozd, który podsłuchał Bilba, przylatuje do niego i zdradza mu, gdzie smok ma odsłonięte miejsce. Bard wypuszcza czarną strzałę i trafia Smauga prosto w nieosłonięty punkt. Smok spada martwy na miasto i niszczy je doszczętnie. Mieszkańcy, którzy stracili domy, obwiniają krasnoludów o swoje nieszczęście i domagają się części skarbu. Wkrótce ludzie Barda i leśne elfy ruszają pod Samotną Górę.

Pod Górę ciągną ludzie i elfy. Thorin umacnia bramę i wzywa na pomoc swojego krewnego Daina z Żelaznych Wzgórz. Bard przychodzi z żądaniem: zabił smoka, jest potomkiem dawnego władcy ludzkiego miasta u stóp Góry, którego skarby zrabował Smaug, a ludzie z Miasta na Jeziorze stracili domy przez wyprawę krasnoludów. Thorin, opanowany chciwością, odmawia oddania czegokolwiek, więc ludzie i elfy rozpoczynają oblężenie Góry.

Bilbo widzi, że zbliża się wojna o złoto. Pewnej nocy, niewidzialny dzięki pierścieniowi, wymyka się z Góry do obozu oblegających i oddaje Bardowi i królowi elfów Arcyklejnot – ma on być kartą przetargową, dzięki której Thorin zgodzi się na pokój. Hobbit uważa, że może nim rozporządzać jako swoją częścią skarbu. W obozie spotyka niespodziewanie Gandalfa, który go chwali. Potem wraca do krasnoludów.

Oblegający pokazują Thorinowi Arcyklejnot i proponują wymianę. Bilbo przyznaje, że to on go oddał. Thorin, wściekły, uważa go za zdrajcę i wypędza z kompanii. Wtedy nadciąga armia krasnoludów Daina i bitwa między krasnoludami a ludźmi i elfami wydaje się nieunikniona. W ostatniej chwili Gandalf ostrzega wszystkich, że zbliża się ogromna armia goblinów i wargów.

Krasnoludy, ludzie i elfy łączą siły przeciwko wspólnemu wrogowi i stają do Bitwy Pięciu Armii. Bitwa długo układa się źle dla sprzymierzonych, aż nadlatują orły, a potem pojawia się Beorn w postaci niedźwiedzia, który zabija wodza goblinów, Bolga. Zwycięstwo zostaje okupione wielkimi stratami. Thorin jest śmiertelnie ranny. Przed śmiercią godzi się z Bilbem. W bitwie giną też Fili i Kili. Bilbo bierze ze skarbu tylko niewielką część i z Gandalfem wyrusza w drogę powrotną.

Po długiej podróży Bilbo i Gandalf docierają do Shire. W Bag End Bilbo zastaje licytację swoich rzeczy – był nieobecny tak długo, że uznano go za zmarłego. Odzyskuje dom, ale traci opinię statecznego, porządnego hobbita: sąsiedzi uważają go odtąd za dziwaka, który przyjaźni się z czarodziejami i elfami. Jemu to wcale nie przeszkadza.

Bilbo zachowuje magiczny pierścień. Zaczyna pisać wspomnienia z wyprawy. Po latach odwiedzają go Gandalf i Balin i opowiadają, że odbudowane miasto u stóp Góry i Miasto na Jeziorze rozkwitają. Wędrówka tam i z powrotem dobiega końca: hobbit wraca do swojego domu, ale już jako ktoś, kto poznał szeroki świat.