Czym różni się PKB od PKB na mieszkańca?

PKB to wartość dóbr i usług wytworzonych w kraju w ciągu roku i mówi o wielkości gospodarki. PKB na mieszkańca to ta wartość podzielona przez liczbę ludności i mówi o poziomie rozwoju. Duży kraj może mieć wielki PKB i niski PKB na mieszkańca. Do porównania poziomu życia używaj więc drugiej liczby.

Po co liczy się PKB według parytetu siły nabywczej?

Ten sam koszyk dóbr kosztuje w różnych krajach różnie, więc PKB nominalny w dolarach nie pokazuje, ile można kupić za dochód. PSN uwzględnia różnice cen i dlatego w krajach o niskich cenach daje większą wartość niż nominalna. W porównaniu poziomu życia jest uczciwszą miarą.

Z czego składa się HDI?

Z trzech wymiarów: długiego i zdrowego życia, mierzonego przeciętnym czasem życia od urodzenia, wiedzy, mierzonej oczekiwaną i przeciętną liczbą lat nauki, oraz godziwego standardu życia, który mierzy dochód narodowy brutto przypadający na mieszkańca wg PSN. Każdy wymiar sprowadza się do wskaźnika między 0 a 1, a HDI jest ich średnią geometryczną.

Jakie przedziały HDI wyznaczają grupy krajów?

Według UNDP w raporcie z 2025 roku kraje o HDI od 0,800 mają bardzo wysoki rozwój, od 0,700 do 0,799 – wysoki, od 0,550 do 0,699 – średni, a poniżej 0,550 – niski rozwój. Podając grupę kraju, zawsze odczytaj wartość z mapy lub z tabeli, a nie zgaduj z pamięci.

Dlaczego w biednych krajach tak wielu ludzi pracuje w rolnictwie?

Rolnictwo biednych krajów jest mało zmechanizowane i ma niską wydajność, więc potrzebuje wielu rąk do pracy, a daje stosunkowo mało PKB. W Etiopii w 2023 roku rolnictwo zatrudniało 62,2% pracujących i wytwarzało 35,8% PKB. Wraz z rozwojem przemysłu i usług ludzie przechodzą do miast, a udział rolnictwa maleje.

Jak zmniejszać dysproporcje w rozwoju krajów?

Główne działania to pomoc rozwojowa, umarzanie lub restrukturyzacja długów, inwestycje w edukację i opiekę zdrowotną, mikrokredyty oraz sprawiedliwy handel. Ocena każdego działania wymaga wskazania korzyści i ograniczenia: np. pomoc zewnętrzna daje środki na szkoły, ale może uzależniać kraj od donatorów.

Matura 2027 · geografia, poziom rozszerzony

PKB na mieszkańca, wskaźnik HDI i poziom rozwoju gospodarczego krajów

Podstawa programowa wymaga, żebyś analizował zróżnicowanie krajów świata według PKB na jednego mieszkańca i wskaźnika rozwoju społecznego (HDI), porównywał strukturę PKB państw na różnym poziomie rozwoju oraz wyjaśniał przyczyny i skutki nierówności w jakości życia. Tak przygotujesz się do zadań o rozwoju krajów na maturze z geografii na poziomie rozszerzonym.

Na maturze 2023–2026: w każdej z 4 sesji, zadań: 6.

Podstawa programowa: geografia

Podstawa programowa: zakres podstawowy, dział VII „Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego świata”, pkt 4, 5; dział IX „Uwarunkowania rozwoju gospodarki światowej”, pkt 1; zakres rozszerzony, dział IX „Struktura gospodarki i tendencje rozwoju gospodarczego”, pkt 3; dział XXII „Zróżnicowanie jakości życia człowieka w wybranych regionach i krajach świata”, pkt 1, 2; dział XXIII „Problemy gospodarcze współczesnego świata”, pkt 1–3

Pokaż wymagania

ZP – zakres podstawowy, ZR – zakres rozszerzony; na maturze rozszerzonej obowiązują oba.

ZP VII.4analizuje zróżnicowanie przestrzenne państw świata według wskaźników rozwoju – PKB na jednego mieszkańca, wskaźnika rozwoju społecznego (HDI);
ZP VII.5porównuje strukturę PKB państw znajdujących się na różnym poziomie rozwoju gospodarczego oraz ocenia strukturę PKB Polski na tle innych krajów.
ZP IX.1wyjaśnia przyczyny i formułuje twierdzenia o prawidłowościach w zakresie zmiany roli sektorów gospodarki (rolnictwa, przemysłu i usług) wraz z rozwojem cywilizacyjnym dla wybranych krajów świata, w tym Polski;
ZR IX.3wykazuje wpływ procesu globalizacji i rozwoju nowych technologii na zmiany w zatrudnieniu według sektorów gospodarki oraz przemiany wewnątrzsektorowe na wybranych przykładach.
ZR XXII.1rozumie pojęcie jakości życia człowieka, formułuje hipotezy dotyczące przyczyn jego zróżnicowania na świecie oraz przedstawia konsekwencje zróżnicowania jakości życia człowieka w różnych regionach i krajach świata;
ZR XXII.2na podstawie materiałów źródłowych analizuje i wyjaśnia zróżnicowanie poziomu zaspokojenia potrzeb żywieniowych, poczucia bezpieczeństwa i potrzeb edukacyjnych oraz przyczyn zagrożenia życia, w tym związanych z rozprzestrzenianiem się chorób, niskim poziomem ochrony zdrowia i degradacją środowiska na świecie;
ZR XXIII.1wskazuje na mapie świata najbiedniejsze i najbogatsze państwa oraz charakteryzuje ich główne problemy społeczno-gospodarcze, w tym problem zadłużenia;
ZR XXIII.2identyfikuje przyczyny przyrodnicze, historyczne, społeczne, gospodarcze i polityczne dysproporcji rozwoju regionów świata i państw oraz przedstawia skutki tych nierówności;
ZR XXIII.3podaje przykłady działań dążących do zmniejszania dysproporcji w rozwoju gospodarczym państw i regionów świata oraz dokonuje ich oceny;

Dz.U. 2024 poz. 1019 · w arkuszach 2023–2026: w każdej z 4 sesji

Strona sprawdzona 1 listopada 2026.

W skrócie

najważniejsze w kilku zdaniach

PKB ogółem pokazuje wielkość gospodarki, a PKB na mieszkańca – poziom jej rozwoju; tę drugą liczbę dostajesz, dzieląc PKB przez liczbę ludności.
PKB według parytetu siły nabywczej (PSN) uwzględnia różnice cen, więc w krajach o niskich cenach jest większy od PKB nominalnego.
HDI łączy trzy wymiary: długie i zdrowe życie, wiedzę i dochód. Wynik mieści się między 0 a 1; od 0,800 kraj należy do grupy bardzo wysokiego rozwoju.
Wraz z rozwojem maleje udział rolnictwa w PKB i w zatrudnieniu, a rośnie udział usług.
Dysproporcje rozwoju mają przyczyny przyrodnicze, historyczne, społeczne, gospodarcze i polityczne, dlatego odpowiedź o nich zawsze wymaga uzasadnienia, nie samej listy.

Egzamin maturalny z geografii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Arkusz zawiera zadania zamknięte i otwarte, także w wiązkach opartych na wspólnym materiale — mapie, wykresie, tabeli albo tekście; zadania otwarte dają co najmniej 70 % punktów. Podczas egzaminu korzystasz z linijki, lupy i prostego kalkulatora.

PKB i PKB na mieszkańca

Produkt krajowy brutto (PKB) to wartość dóbr i usług wytworzonych w kraju w ciągu roku. PKB ogółem pokazuje wielkość gospodarki, ale nie mówi, ile przypada na jednego człowieka. Do porównań poziomu rozwoju służy więc PKB na mieszkańca: PKB podzielony przez liczbę ludności. W 2023 roku gospodarka Indii miała większy PKB niż Polski, a PKB na mieszkańca – około dziewięć razy mniejszy.

Ten sam koszyk dóbr kosztuje w biedniejszych krajach mniej. PKB według parytetu siły nabywczej (PSN) poprawia więc PKB nominalny o różnice cen i lepiej oddaje, co można kupić za dochód. Różnica jest największa tam, gdzie ceny są najniższe: w Etiopii PKB na mieszkańca wg PSN był w 2023 roku prawie trzy razy większy od nominalnego, w Niemczech – o jedną trzecią.

Kraj (2023)	PKB (mld USD)	Ludność (mln)	PKB na mieszkańca (USD)	PKB na mieszkańca wg PSN (USD)
Etiopia	135,9	128,7	1 056	3 063
Indie	3 500,9	1 438,1	2 434	9 853
Polska	812,5	36,7	22 145	48 473
Niemcy	4 562,2	83,3	54 777	72 262

Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI)

PKB mówi o dochodzie, ale nie o zdrowiu ani wykształceniu. Dlatego UNDP, agenda ONZ ds. rozwoju, liczy wskaźnik rozwoju społecznego (HDI) z trzech wymiarów: długiego i zdrowego życia (oczekiwana długość życia), wiedzy (oczekiwana i przeciętna liczba lat nauki) oraz godziwego standardu życia (dochód narodowy brutto przypadający na jednego mieszkańca wg PSN). HDI jest średnią geometryczną tych trzech wymiarów i przyjmuje wartości między 0 a 1.

UNDP dzieli kraje na cztery grupy. W raporcie za 2025 rok, który opisuje dane z 2023 roku, przyjęto progi z tabeli. Oczekiwana długość życia wyniosła wtedy w Polsce 78,6 roku, a w Etiopii 67,3 roku, i to jedna z różnic, które składają się na rozstęp w HDI.

Grupa	Wartość HDI	Przykład (2023)
bardzo wysoki rozwój	od 0,800	Polska 0,906
wysoki rozwój	0,700–0,799	Egipt 0,754
średni rozwój	0,550–0,699	Indie 0,685
niski rozwój	poniżej 0,550	Etiopia 0,497

Odczytaj HDI z mapy świata

Mapa pokazuje HDI w 2023 roku dla dwunastu dużych krajów w trzech przedziałach: poniżej 0,700, od 0,700 do 0,799 i od 0,800. Odczytaj najpierw ogólny układ: w przedziale najwyższym są Kanada, Stany Zjednoczone i Rosja, a w najniższym – Indie oraz trzy kraje Afryki. Potem szukaj wyjątków, np. kraju o ogromnym PKB ogółem, ale HDI poniżej 0,700.

Pamiętaj, że PKB na mieszkańca i HDI nie muszą się zgadzać. HDI uwzględnia też długość życia i wykształcenie, więc kraj o podobnym dochodzie może mieć wyższy lub niższy wskaźnik. Wykorzystaj to, gdy zadanie każe porównać dwa wskaźniki: wskaż wymiar HDI, który różni kraje, a nie powtarzaj samej kolejności.

Struktura PKB i zatrudnienia a poziom rozwoju

Wraz z rozwojem gospodarczym zmienia się rola trzech sektorów. Udział rolnictwa w PKB i w zatrudnieniu maleje, bo mechanizacja zmniejsza zapotrzebowanie na pracę, a bogatsi ludzie wydają większą część dochodu na usługi i towary przemysłowe niż na żywność. Udział usług rośnie, zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Te zmiany pokazuje tabela z danych Banku Światowego za 2023 rok.

Porównaj dwie kolumny rolnictwa. W Etiopii rolnictwo zatrudnia 62,2% pracujących, a wytwarza 35,8% PKB, co oznacza niską wydajność pracy. W Niemczech zatrudnia 1,2% i wytwarza 0,9%. Globalizacja i nowe technologie przesuwają zatrudnienie dalej: automatyzacja zmniejsza liczbę miejsc pracy w przemyśle, a przeniesienie usług biznesowych za granicę tworzy je w krajach o niższych kosztach pracy. Sektory nie sumują się do 100%, bo podano wartość dodaną, bez podatków netto.

Kraj (2023)	Rolnictwo w PKB (%)	Rolnictwo w zatrudnieniu (%)	Usługi w PKB (%)	Usługi w zatrudnieniu (%)
Etiopia	35,8	62,2	37,0	31,5
Indie	17,7	43,5	47,6	31,5
Polska	2,8	8,5	58,2	62,0
Niemcy	0,9	1,2	63,6	72,4

Skąd biorą się nierówności i jak je zmniejszać

Jakość życia obejmuje m.in. dostęp do żywności, poczucie bezpieczeństwa, edukację i opiekę zdrowotną. Jej zróżnicowanie ma kilka rodzajów przyczyn. Przyrodnicze to np. susze, położenie w głębi lądu i niedobór surowców. Historyczne to kolonializm i sztuczne granice, które dzieliły ludy. Społeczne to szybki przyrost ludności i słaby dostęp do szkół, gospodarcze – zadłużenie i uzależnienie od eksportu surowców, polityczne – konflikty i słabe państwo.

Działania ograniczające dysproporcje obejmują pomoc rozwojową, umarzanie lub restrukturyzację długów, inwestycje w edukację i ochronę zdrowia, mikrokredyty dla małych przedsiębiorców oraz sprawiedliwy handel. Oceniając je, wskaż zarówno korzyść (np. dostęp do szkół), jak i ograniczenie (np. zależność od pomocy zewnętrznej albo korupcja). Odpowiedź z samą listą działań bez oceny nie wystarczy.

Pojęcia

produkt krajowy brutto (PKB): Suma wartości dóbr i usług finalnych wytworzonych w kraju w ciągu roku; podzielona przez liczbę ludności daje PKB na mieszkańca.
parytet siły nabywczej (PSN): Sposób przeliczenia dochodu, który uwzględnia różnice cen w krajach: PKB na mieszkańca wg PSN pokazuje, ile dóbr można za niego kupić.
wskaźnik rozwoju społecznego (HDI): Wskaźnik od 0 do 1 z trzech wymiarów: długości życia, wykształcenia i dochodu na mieszkańca; liczy go UNDP jako ich średnią geometryczną.
dochód narodowy brutto (DNB): Dochód mieszkańców kraju z pracy i kapitału; jego wartość na mieszkańca wg PSN jest wymiarem dochodowym HDI.
struktura PKB: Udziały rolnictwa, przemysłu i usług w wartości wytworzonego PKB.
jakość życia: Stopień zaspokojenia potrzeb człowieka: żywienia, bezpieczeństwa, edukacji i zdrowia.
dysproporcje rozwoju: Różnice w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego między krajami lub regionami świata.
zadłużenie: Zobowiązania państwa wobec zagranicznych wierzycieli, których obsługa pochłania część dochodów.

Zadanie z matury

źródło: CKE

Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z materiałem źródłowym. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2025, geografia (poziom rozszerzony), zadanie 17

Zadanie 17. (0–2)

Na mapie kolorem czerwonym oznaczono wybrane kraje – Afganistan, Arabię Saudyjską, Chile, Demokratyczną Republikę Konga, Madagaskar, Namibię i Somalię – wśród których cztery charakteryzowały się w 2022 roku wartością PKB na osobę (według parytetu siły nabywczej) poniżej 2500 USD.Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę kraju o wartości PKB na osobę poniżej 2500 USD, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.

Mapa świata z siatką kartograficzną co 30° i granicami państw; kolorem czerwonym wyróżniono siedem krajów. — Na podstawie: www.cia.gov

Opis kraju	Nazwa kraju
Warunki do życia w tym kraju, położonym na kontynencie afrykańskim, są uznawane za jedne z najtrudniejszych na świecie z powodu suchego klimatu. Do klęsk głodu przyczyniają się również plagi szarańczy i wojna domowa, a niestabilna sytuacja polityczna zwiększa zagrożenie piractwem morskim.
Do ubóstwa ludności w tym kraju, położonym poza kontynentem afrykańskim, przyczyniła się długotrwała wojna. Sytuacja wewnętrzna nie sprzyja gospodarce. W strukturze PKB utrzymuje się wysoki udział rolnictwa nastawionego – ze względu na warunki przyrodnicze i wpływ islamu – na chów kóz i owiec.
W tym kraju, przez który przebiega jeden ze zwrotników, uprawia się m.in. ryż, trzcinę cukrową, kawowiec i wanilię. Ubóstwo ludności przyczynia się do gospodarowania szkodzącego środowisku naturalnemu – skutkującego zmniejszeniem bioróżnorodności, szybkim wylesianiem kraju i wyjałowieniem gleb.

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2025, geografia, poziom rozszerzony (arkusz MGEP-⁠R0-⁠100-⁠2505), zadanie 17. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Zadanie z arkusza CKEmatura

Matura 2024, geografia (poziom rozszerzony), zadanie 21

Zadanie 21. (0–2 pkt)

Na mapach przedstawiono relację PKB na 1 mieszkańca w państwach Afryki do PKB na 1 mieszkańca w Chinach w wybranych latach.

Dwie mapy Afryki z granicami państw, z 1980 i z 2016 r.: każde państwo zabarwione według relacji jego PKB na 1 mieszkańca do PKB na 1 mieszkańca w Chinach. Legenda: PKB na 1 mieszkańca wyższy niż w Chinach (niebieski), niższy niż w Chinach (czerwony), brak danych (szary). — Na podstawie: www.worldbank.org (podział polityczny z 2016 r.).

Przedstaw dwa uwarunkowania – jedno demograficzne i jedno ekonomiczne – które przyczyniły się do zmiany relacji PKB na 1 mieszkańca państw Afryki i Chin w latach 1980–2016. W obu odpowiedziach odnieś się do państw Afryki i do Chin. Uwarunkowanie demograficzne: … Uwarunkowanie ekonomiczne: …

Źródło: CKE, egzamin maturalny 2024, geografia, poziom rozszerzony (arkusz MGEP-⁠R0-⁠100-⁠2405), zadanie 21. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE

Zasady oceniania CKE

dwa poprawne uwarunkowania odnoszące się do obu obszarów.2 pkt
jedno poprawne uwarunkowanie odnoszące się do obu obszarów albo dwa uwarunkowania odnoszące się do jednego obszaru.1 pkt
odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.0 pkt

Rozwiązanie i przykładowe odpowiedzi według CKE

Przykładowe odpowiedzi (CKE) – uwarunkowanie demograficzne:

• W Chinach nastąpiło ograniczenie przyrostu naturalnego, podczas gdy w krajach Afryki liczba ludności szybko się powiększała (co przyczyniło się utrzymywania się niskiej wartości PKB na 1 mieszkańca w Afryce).

• W Afryce wzrost liczby ludności był bardziej dynamiczny niż w Chinach (wskutek czego w Afryce PKB na 1 mieszkańca nie wzrastał tak szybko jak w Chinach).

Uwarunkowanie ekonomiczne:

• Chińska gospodarka przeszła modernizację, co zaowocowało wzrostem gospodarczym, a gospodarka w wielu krajach Afryki nie uległa modernizacji po załamaniu systemu kolonialnego.

• Chiny stosowały ekspansję gospodarczą, m.in. w państwach Afryki przeprowadziły inwestycje, dzięki którym wzbogaciły się bardziej niż państwa Afryki.

• Chińczycy są na ogół znacznie lepiej wykształceni niż mieszkańcy Afryki, co powoduje, że w Chinach rozwój gospodarczy był szybszy.

• W Chinach nastąpił ekspansywny wzrost eksportu towarów przetworzonych, podczas gdy eksport z krajów Afryki był dużo mniejszy (ograniczał się głównie do surowców i płodów rolnych).

• Zapóźnienie rozwojowe państw Afryki, przy utrzymywaniu się szybkiego rozwoju Chin, do którego przyczynia się m.in. działalność gospodarcza Chin w Afryce.

Odczyt z map: w 1980 r. PKB na 1 mieszkańca prawie wszystkich państw Afryki był wyższy niż w Chinach, a w 2016 r. – w prawie wszystkich niższy.

Wyjaśnienie od Kleksy

Mapy pokazują dla państw Afryki relację ich PKB na 1 mieszkańca do PKB na 1 mieszkańca Chin w 1980 i 2016 roku. Niebieski oznacza PKB wyższy niż w Chinach, czerwony – niższy. W 1980 roku niemal cała Afryka jest niebieska, w 2016 roku niemal cała czerwona: Chiny wyprzedziły Afrykę.

Polecenie żąda dwóch uwarunkowań z dwóch kategorii i w każdym odniesienia do Afryki oraz do Chin. Demograficzne dotyczy ludności: Chiny ograniczyły przyrost naturalny, a ludność Afryki rosła szybko, więc PKB na mieszkańca rósł tam wolniej. Ekonomiczne dotyczy gospodarki: modernizacja i eksport wyrobów przetworzonych Chin wobec afrykańskiego eksportu surowców.

Według zasad oceniania CKE: 2 punkty za dwa poprawne uwarunkowania odnoszące się do obu obszarów, 1 punkt za jedno poprawne uwarunkowanie odnoszące się do obu obszarów albo dwa odnoszące się do jednego obszaru. Odpowiedź tylko o Chinach, bez Afryki, traci punkt.

Przykładowa odpowiedź: uwarunkowanie demograficzne – w Chinach ograniczono przyrost naturalny, a w Afryce liczba ludności rosła szybko, więc PKB na mieszkańca w Afryce rósł wolniej; uwarunkowanie ekonomiczne – gospodarka Chin przeszła modernizację i eksportuje towary przetworzone, a państwa Afryki eksportują głównie surowce i płody rolne.

Sprawdź się

sprawdzisz od razu

Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: za zadanie zamknięte warte 1 punkt — punkt tylko za odpowiedź poprawną; za zadanie zamknięte warte 2 punkty — 1 punkt za odpowiedź częściowo poprawną lub niepełną. Za zadanie otwarte można dostać 1, 2 albo 3 punkty według zasad oceniania opracowanych do tego zadania; rozwiązanie inne niż opisane w zasadach, merytorycznie poprawne i zgodne z poleceniem, także może dostać wszystkie punkty.

matura

Zadanie 28.2. (0–1)

Uporządkuj państwa, których nazwy podano poniżej, według wartości wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) w 2025 roku. Wpisz nazwy państw w puste kratki we właściwej kolejności. Wartość najniższa → → Wartość najwyższa Na podstawie: www.hdr.undp.org Uwaga serwisu: ułóż państwa od wartości najniższej do najwyższej.

1AAustralia

2BNiger

3CTajlandia

Zadanie 28.2 z arkusza CKE MGEP-⁠R0-⁠100-⁠2605 (matura z geografii, poziom rozszerzony, 2026) – objaśnienie Kleksy

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wpisz właściwą liczbę w wykropkowane miejsce. Kraj Z ma PKB równy 126 mld USD i 7 mln mieszkańców (dane umowne). PKB na mieszkańca w tym kraju wynosi …

tys. USD

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Trzy wymiary, z których UNDP wylicza wskaźnik HDI, to: Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Zdania dotyczą PKB. Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Jeżeli ceny towarów i usług w kraju są niższe niż w krajach rozwiniętych, to PKB na mieszkańca liczony wg parytetu siły nabywczej jest tam wyższy niż liczony według kursu wymiany.

Kraj o największym PKB ogółem ma zawsze największy PKB na mieszkańca.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 4. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.

Gdy gospodarka kraju się rozwija, udział rolnictwa w jego PKB , ponieważ

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt

Porównywanie PKB ogółem zamiast PKB na mieszkańca. W 2023 roku Indie miały większy PKB niż Polska, a PKB na mieszkańca około dziewięć razy mniejszy; poziom rozwoju oceniasz po tym drugim.
Mieszanie PKB nominalnego z PKB wg PSN. PSN uwzględnia różnice cen, więc w tanich krajach daje wartość wyższą od nominalnej; nie wolno porównywać jednej liczby z drugą.
Wpisywanie do składników HDI wielkości PKB. HDI liczy się z długości życia, wykształcenia i dochodu narodowego brutto, przypadającego na mieszkańca wg PSN, a nie z PKB ogółem.
Wnioskowanie z jednego wskaźnika. Wysoki PKB na mieszkańca nie gwarantuje wysokiego HDI i odwrotnie; w odpowiedzi nawiąż do wymiaru, który różni kraje.
Utożsamianie udziału w PKB z udziałem w zatrudnieniu. W biednych krajach rolnictwo zatrudnia znacznie więcej osób, niż wytwarza PKB (Etiopia 2023: 62,2% i 35,8%).

Zapamiętaj

PKB na mieszkańca = PKB : liczba ludności.
PSN poprawia PKB o różnice cen; w tanich krajach wartość wg PSN jest wyższa od nominalnej.
HDI: zdrowie, wiedza, dochód; skala 0–1; od 0,800 bardzo wysoki rozwój.
Wraz z rozwojem maleje udział rolnictwa, rośnie udział usług.
W krajach biednych rolnictwo zatrudnia więcej osób, niż wytwarza PKB.

Pytania i odpowiedzi

1.Czym różni się PKB od PKB na mieszkańca?+
Odp.:PKB to wartość dóbr i usług wytworzonych w kraju w ciągu roku i mówi o wielkości gospodarki. PKB na mieszkańca to ta wartość podzielona przez liczbę ludności i mówi o poziomie rozwoju. Duży kraj może mieć wielki PKB i niski PKB na mieszkańca. Do porównania poziomu życia używaj więc drugiej liczby.
2.Po co liczy się PKB według parytetu siły nabywczej?+
Odp.:Ten sam koszyk dóbr kosztuje w różnych krajach różnie, więc PKB nominalny w dolarach nie pokazuje, ile można kupić za dochód. PSN uwzględnia różnice cen i dlatego w krajach o niskich cenach daje większą wartość niż nominalna. W porównaniu poziomu życia jest uczciwszą miarą.
3.Z czego składa się HDI?+
Odp.:Z trzech wymiarów: długiego i zdrowego życia, mierzonego przeciętnym czasem życia od urodzenia, wiedzy, mierzonej oczekiwaną i przeciętną liczbą lat nauki, oraz godziwego standardu życia, który mierzy dochód narodowy brutto przypadający na mieszkańca wg PSN. Każdy wymiar sprowadza się do wskaźnika między 0 a 1, a HDI jest ich średnią geometryczną.
4.Jakie przedziały HDI wyznaczają grupy krajów?+
Odp.:Według UNDP w raporcie z 2025 roku kraje o HDI od 0,800 mają bardzo wysoki rozwój, od 0,700 do 0,799 – wysoki, od 0,550 do 0,699 – średni, a poniżej 0,550 – niski rozwój. Podając grupę kraju, zawsze odczytaj wartość z mapy lub z tabeli, a nie zgaduj z pamięci.
5.Dlaczego w biednych krajach tak wielu ludzi pracuje w rolnictwie?+
Odp.:Rolnictwo biednych krajów jest mało zmechanizowane i ma niską wydajność, więc potrzebuje wielu rąk do pracy, a daje stosunkowo mało PKB. W Etiopii w 2023 roku rolnictwo zatrudniało 62,2% pracujących i wytwarzało 35,8% PKB. Wraz z rozwojem przemysłu i usług ludzie przechodzą do miast, a udział rolnictwa maleje.
6.Jak zmniejszać dysproporcje w rozwoju krajów?+
Odp.:Główne działania to pomoc rozwojowa, umarzanie lub restrukturyzacja długów, inwestycje w edukację i opiekę zdrowotną, mikrokredyty oraz sprawiedliwy handel. Ocena każdego działania wymaga wskazania korzyści i ograniczenia: np. pomoc zewnętrzna daje środki na szkoły, ale może uzależniać kraj od donatorów.

Zobacz też

Wszystkie tematy matury z geografii

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 1 listopada 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z geografii (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 180 minut, jak na egzaminie. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w którym dziale tracisz punkty.

Rozwiąż arkusz za darmo