Epoka napoleońska i Księstwo Warszawskie

• Epoka napoleońska zaczęła się od zamachu stanu Napoleona Bonapartego w 1799 r., który obalił Dyrektoriat i dał mu władzę pierwszego konsula. W 1804 r. przyjął koronę cesarza Francuzów. Jego system napoleoński łączył silną, scentralizowaną władzę i armię z reformami prawnymi: Kodeks cywilny gwarantował równość wobec prawa i własność, a podbite lub zależne kraje musiały przyjmować francuskie wzory i płacić na wojsko.
• Napoleon walczył o dominację w Europie z kolejnymi koalicjami. Pokonał Austriaków i Rosjan pod Austerlitz (1805), a w 1806 r. rozbił Prusy pod Jeną i Auerstedt. Armia francuska wkroczyła na ziemie polskie, a Polacy, którzy po rozbiorach nie mieli własnego państwa, liczyli, że Napoleon im je odbuduje. Liczne polskie oddziały walczyły więc u jego boku.
• Pierwszymi Polakami w jego służbie były Legiony Polskie we Włoszech, utworzone w 1797 r. przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego na podstawie umowy z Republiką Lombardii. Dla legionistów Józef Wybicki napisał pieśń, która została później hymnem państwowym. Po klęsce Prus Dąbrowski i Wybicki wezwali do powstania w Wielkopolsce, a Napoleon zajął Poznań i Warszawę.
• Z ziem zaboru pruskiego utworzono Księstwo Warszawskie. Podstawą była umowa z Tylży z lipca 1807 r. między Francją a Rosją, a konstytucję Księstwu nadał Napoleon. Księciem warszawskim został król saski Fryderyk August. Konstytucja ogłaszała równość obywateli wobec prawa i zniesienie niewoli, ale dawała księciu szeroką władzę; wprowadzono też francuski Kodeks cywilny. Księstwo było małe i biedne, a utrzymanie armii francuskiego sojusznika zużywało jego zasoby.
• W kampanii przeciw Austrii w 1809 r. wojska Księstwa pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego stawiły opór Austriakom pod Raszynem, a potem, oddawszy Warszawę, zajęły ziemie zaboru austriackiego, które po traktacie w Schönbrunn weszły w skład Księstwa. W 1812 r. Wielka Armia przekroczyła Niemen, a Polacy stanowili jej poważną część. Wyprawa na Rosję skończyła się klęską, a w 1813 r. Księstwo zajęła armia rosyjska. Poniatowski zginął pod Lipskiem, osłaniając odwrót.
• Po upadku Napoleona Europa miała odzyskać równowagę: akt końcowy kongresu wiedeńskiego z 1815 r. ustalił nowy ład, a mocarstwa zawarły Święte Przymierze. Epoka napoleońska rozszerzyła w Europie ideę równości wobec prawa i kodeks, ale i obudziła nacjonalizmy. W ocenie stosunku Napoleona do sprawy polskiej trzeba pamiętać, że wykorzystywał polskie wojsko i zasoby, lecz nie obiecywał odbudowy Rzeczypospolitej, o czym wiedzieli sceptycy, tacy jak Kościuszko.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.