Powstanie listopadowe i Wielka Emigracja

• Królestwo Polskie (Kongresowe) utworzone na kongresie wiedeńskim miało własny sejm, wojsko i konstytucję, ale jego królem był car. Za Aleksandra I, a jeszcze bardziej za Mikołaja I, władze łamały swobody zapisane w ustawie zasadniczej, cenzura i tajna policja ścigały opozycję, a wielki książę Konstanty, brat cara, rządził armią po swojemu.
• W Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie powstało sprzysiężenie, które po raz pierwszy postawiło sobie za cel niepodległość. Spiskowcy przyspieszyli wybuch, gdy policja wpadła na ich trop, a w Warszawie rozeszła się wieść, że wojsko Królestwa ma pomóc w tłumieniu rewolucji we Francji i w Belgii.
• Wieczorem 29 listopada 1830 r. spiskowcy zaatakowali Belweder i koszary, a lud Warszawy zdobył Arsenał. Konstanty wycofał się z wojskiem rosyjskim z Królestwa. Władzę przejęli umiarkowani politycy: Józef Chłopicki ogłosił się dyktatorem i próbował porozumieć się z carem. Gdy Mikołaj I zażądał bezwarunkowego poddania się, sejm ogłosił detronizację cara i powołał Rząd Narodowy.
• W stolicy działał radykalny klub, Towarzystwo Patriotyczne, który naciskał na zerwanie z carem. Wojna polsko-rosyjska trwała od lutego do października 1831 r. Bitwa pod Olszynką Grochowską zatrzymała marsz Dybicza na Warszawę, wiosenna ofensywa przyniosła zwycięstwa pod Wawrem, Dębem Wielkim i Iganiami, ale wódz naczelny wstrzymał natarcie, licząc na rokowania. Klęska pod Ostrołęką oddała inicjatywę Rosjanom. Wyprawy na Litwę i Wołyń, które miały rozszerzyć powstanie na ziemie zabrane, nie przyniosły powodzenia.
• Rządy Francji i Wielkiej Brytanii nie pomogły powstańcom, choć opinia publiczna Europy im sprzyjała. Po szturmie Paskiewicza Warszawa skapitulowała, a ostatnie oddziały przeszły do Prus i Galicji. Królestwo straciło sejm i własne wojsko, uniwersytety w Warszawie i Wilnie zamknięto, a około 10 tysięcy uczestników powstania udało się na Wielką Emigrację, głównie do Francji.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.