Europa po kongresie wiedeńskim i Wiosna Ludów

• Kongres wiedeński (od września 1814 do czerwca 1815 r.) po wojnach napoleońskich odbudował porządek w Europie według zasad legitymizmu, równowagi sił i restauracji: dawni monarchowie wracali na trony, a mocarstwa dzieliły między siebie ziemie. Ziemie polskie podzielono na nowo. Utworzono Królestwo Polskie (Kongresowe) połączone z Rosją osobą cara, Wielkie Księstwo Poznańskie zostało przy Prusach, a Kraków stał się wolnym miastem pod nadzorem trzech zaborców.
• Jesienią 1815 r. władcy Rosji, Austrii i Prus zawarli Święte Przymierze, które stało się narzędziem walki z liberałami i ruchami narodowymi. Z postanowieniami kongresu tworzyło system wiedeński: współpracę mocarstw, cenzurę, tajną policję i interwencje przeciw rewolucjom, na przykład w Neapolu w 1821 r. Podważały go rewolucja lipcowa we Francji, powstanie Belgów, powstanie listopadowe i walka kolonii hiszpańskich o niepodległość. W 1823 r. Stany Zjednoczone ogłosiły zasadę, którą nazwano doktryną Monroego: Europa nie ingeruje w sprawy obu Ameryk.
• W 1848 r. pod wpływem kryzysu gospodarczego, nieurodzaju i głodu, żądań liberałów oraz dążeń narodowych wybuchła fala rewolucji, czyli Wiosna Ludów. Zaczęła się w lutym 1848 r. w Paryżu, gdzie ogłoszono Drugą Republikę. W marcu zbuntowały się Wiedeń i Berlin: władcy musieli ustąpić, obiecali konstytucje i swobody, a we Frankfurcie zebrał się parlament, który miał stworzyć zjednoczone Niemcy. Walczyli też Włosi, Węgrzy i Czesi.
• Rewolucje przegrały. Powstanie robotników w Paryżu w czerwcu 1848 r. stłumiono, a prezydentem został Ludwik Napoleon Bonaparte. W Prusach król rozwiązał parlament i narzucił własną konstytucję, Węgrów pokonały wojska austriackie wsparte przez Rosję, a Austriacy rozbili Piemont pod Custozą i Novarą. Wiosna Ludów przyniosła jednak trwałe zmiany: konstytucje w wielu państwach, równość wobec prawa i zniesienie poddaństwa chłopów w monarchii habsburskiej.
• Na ziemiach polskich napięcie narastało od 1846 r.: w Krakowie wybuchło powstanie, a w Galicji chłopi zbuntowali się przeciw szlachcie, czyli doszło do rabacji galicyjskiej. Austria wcieliła Kraków do swojego państwa. W 1848 r. Polacy zorganizowali Komitet Narodowy w Poznaniu i walczyli z Prusami w Wielkopolsce, w Galicji znoszono pańszczyznę, a Lwów został ostrzelany przez austriackie wojsko. Polscy ochotnicy walczyli też poza krajem: w Rzymie, w Wiedniu i na Węgrzech.
• Ostatnim wstrząsem dawnego ładu była wojna krymska (1853–1856). Rosja przegrała z Turcją, Wielką Brytanią, Francją i Piemontem, a pokój paryski osłabił jej pozycję nad Morzem Czarnym. Klęska rozbiła współpracę mocarstw z czasów Świętego Przymierza, odsłoniła zacofanie państwa Romanowów i zapoczątkowała reformy Aleksandra II, a w Królestwie dała Polakom nadzieje na złagodzenie polityki.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.