Zjednoczenie Włoch i Niemiec, wojna secesyjna, imperializm

• Włochy zjednoczył Piemont. Po zwycięstwie nad Austrią w 1859 r. do Piemontu przyłączono Lombardię, a w 1860 r. część środkowych Włoch. Garibaldi z ochotnikami w czerwonych koszulach opanował Królestwo Obojga Sycylii i przekazał zdobycze królowi Wiktorowi Emanuelowi II. Królestwo Włoch ogłoszono w 1861 r., Wenecję przyłączono w 1866 r., po wojnie Austrii z Prusami, a Rzym dopiero wtedy, gdy Francuzi wycofali z niego swój garnizon.
• Niemcy zjednoczyły Prusy. Bismarck, premier od 1862 r., prowadził kolejne wojny: z Danią (1864) i z Austrią (1866), po której rozwiązano Związek Niemiecki i utworzono Związek Północnoniemiecki. W czasie wojny z Francją, w styczniu 1871 r., w Wersalu proklamowano Cesarstwo Niemieckie, a w pokoju Francja oddała Alzację i część Lotaryngii oraz zobowiązała się zapłacić kontrybucję. Zjednoczenie Włoch opierało się na zwycięstwie Piemontu i ochotników, a Niemiec na sile armii Prus.
• Wojna secesyjna w Stanach Zjednoczonych (1861–1865) wynikała ze sporu Północy z Południem o niewolnictwo i o model gospodarki: uprzemysłowiona Północ przeciw rolniczemu Południu opartemu na pracy niewolników. Po wyborze Lincolna Południe utworzyło Konfederację, a ostrzał Fortu Sumter w kwietniu 1861 r. rozpoczął wojnę. Proklamacja z początku 1863 r. zapowiedziała zniesienie niewolnictwa, a po klęsce konfederatów w 1865 r. Unia została zachowana.
• Od lat 80. XIX w. Europa podbijała świat. Powodami były surowce i rynki, rywalizacja mocarstw, prestiż i wiara w cywilizacyjną misję, a podbojom sprzyjały parowce, koleje, telegraf i karabiny. Konferencja berlińska (1884–1885) ułożyła zasady podziału Afryki, a władcą Konga został król Belgów. Brytyjczycy rządzili Indiami przez koronę, Francuzi zajęli Tunezję, Niemcy i Włosi kolonie w Afryce; Chiny podzielono na strefy wpływów.
• Imperializm objął też Stany Zjednoczone i Japonię. Po wojnie z Hiszpanią (1898) USA zajęły Filipiny, Kubę i Portoryko. Japonia od 1868 r. modernizowała armię, administrację i szkoły, a zwycięstwa nad Chinami i Rosją uczyniły z niej mocarstwo w Azji. Kolonialny wyścig prowadził do konfliktów, jak kryzys w Faszodzie, i do wojen, jak wojna Brytyjczyków z Burami.
• Zaborcy reformowali swoje państwa po klęskach. W Rosji po wojnie krymskiej Aleksander II wyzwolił chłopów z poddaństwa osobistego. W Prusach Bismarck wprowadził w latach 80. obowiązkowe ubezpieczenia robotników, a w monarchii habsburskiej od 1861 r. rozszerzono uprawnienia sejmów krajowych, co otworzyło drogę do autonomii Galicji.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.