Rewolucja przemysłowa i nowe ideologie XIX wieku

• Rewolucja przemysłowa rozpoczęła się w Anglii około 1760 r. i trwała przez kolejne dekady. Sprzyjały jej tani węgiel, droga siła robocza, która opłacała zastępowanie ludzi maszynami, kapitał bankierów, rynki w koloniach i rewolucja rolnicza, która uwolniła ręce do pracy. Mechanizacja przędzenia i tkania, maszyna parowa i kolej zmieniły produkcję i transport, a od około 1830 r. industrializacja objęła Europę Zachodnią i część Środkowej.
• Skutki społeczne były głębokie. Ludzie ze wsi przenosili się do miast, powstała klasa robotnicza, a chłopi tracili znaczenie. W kopalniach i fabrykach pracowano po kilkanaście godzin, także kobiety i dzieci. Robotnicy, zwłaszcza luddyści, niszczyli maszyny, bo odbierały im pracę. Kapitalizm stał się systemem gospodarczym epoki, a konflikt burżuazji z robotnikami – jedną z głównych osi sporów politycznych.
• W XIX w. ukształtowały się nowoczesne ideologie. Liberalizm stawiał na wolność jednostki, konserwatyzm bronił tradycyjnego ładu, nacjonalizm uznał naród za najwyższą wartość. Socjalizm i komunizm, rozwijane przez Marksa i Engelsa, żądały równości i wspólnej własności środków produkcji, a anarchizm odrzucał państwo. W 1891 r. papież Leon XIII w encyklice odrzucił walkę klas, a ruch chrześcijańsko-społeczny oparł się na nauce Kościoła.
• Robotnicy zaczęli się organizować. Powstawały związki zawodowe, legalizowane w drugiej połowie wieku, a strajk stał się głównym orężem walki. Socjaldemokratyczne partie, jak niemiecka, rosły w siłę, a ich ponadpaństwowe zrzeszenia to I i II Międzynarodówka. Pod koniec stulecia ustanowiono wspólne święto robotnicze, a państwa, jak Niemcy, wprowadzały ubezpieczenia społeczne.
• Demokratyzacja przebiegała małymi krokami. W Wielkiej Brytanii rozpoczęła ją pierwsza reforma wyborcza z 1832 r., a Izba Gmin zyskiwała przewagę nad Izbą Lordów. Francja wprowadziła powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn w 1848 r., a po upadku Drugiego Cesarstwa ustrój republikański. Kobiety pozostawały poza życiem politycznym, co stało się punktem wyjścia ich walki o równość.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.