Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX wieku

• Po powstaniu styczniowym zaborcy prowadzili różną politykę wobec Polaków. W zaborze rosyjskim Królestwo Polskie traciło resztki odrębności, a język rosyjski wprowadzono do szkół i urzędów, czyli prowadzono rusyfikację. W zaborze pruskim od 1871 r. trwał Kulturkampf, a później germanizacja: rugi pruskie z 1885 r., Komisja Kolonizacyjna wykupująca polską ziemię i przepisy z 1908 r. o przymusowym wykupie.
• Najlepsza była sytuacja w Galicji. Monarchia habsburska, osłabiona klęskami, dała krajom koronnym szerokie prawa. W 1861 r. powstał Sejm Krajowy, w 1867 r. język polski zastąpił niemiecki w szkołach, a w 1869 r. stał się językiem urzędów, policji i sądów. Polacy kierowali krajem jako namiestnicy i zasiadali w rządzie Austrii. To autonomia galicyjska, która sprzyjała polskiej nauce i kulturze, na przykład Akademii Umiejętności w Krakowie.
• Zmiany gospodarcze dotykały wszystkich zaborów. W Królestwie uwłaszczenie przeprowadzono dopiero w 1864 r., w Galicji już w 1848 r., a w zaborze pruskim zaczęło się w 1807 r.; uwolnieni od powinności chłopi mogli odchodzić do miast. W Królestwie rozwijał się między innymi przemysł metalowy w Warszawie oraz kopalnie i huty Zagłębia Dąbrowskiego, a polski kapitał szukał rynków w Rosji. Przemysł rozwijał się na Górnym Śląsku, w Wielkopolsce, gdzie działały zakłady Hipolita Cegielskiego, i w Galicji, gdzie powstał przemysł naftowy. Rosły miasta, a z nimi nowe klasy: burżuazja, robotnicy i inteligencja.
• Polacy odpowiadali na politykę zaborców na kilka sposobów. Część ziemian i konserwatystów wybrała lojalność wobec zaborców, czyli trójlojalizm; w Galicji konserwatyści zapewnili cesarza w adresie z 1866 r. o swojej wierności, a monarchia dała krajowi autonomię. W Poznańskiem rozwijała się praca organiczna i ruch spółdzielczy. Opór przybierał też postać protestów: dzieci wrzesińskie strajkowały w 1901 r. przeciw nauce religii po niemiecku.
• Pod koniec wieku powstały nowoczesne ruchy polityczne. Socjaliści założyli Proletariat (1882), a w 1892 r. w Paryżu Polską Partię Socjalistyczną; od niej oddzieliła się SDKP (od 1900 r. SDKPiL), która odrzucała hasło niepodległości. Ruch narodowy to Liga Narodowa (1893), z której wyrosła endecja. Ruch ludowy zorganizował się w Stronnictwie Ludowym (1895), od 1903 r. PSL.
• W styczniu 1905 r. po wydarzeniach w Petersburgu w Królestwie wybuchły strajki powszechny i szkolny. Strajkujący żądali zgromadzenia ustawodawczego, krótszego dnia pracy i szkoły z polskim językiem. Czerwcowe walki robotnicze stłumiono w ciągu trzech dni. Efektami były krótszy dzień pracy, wyższe płace, polski język w urzędach gmin i prywatne polskie gimnazja. W 1906 r. PPS rozpadła się na dwie partie.
• Kultura broniła tożsamości. Pozytywiści głosili pracę organiczną i naukę, a na przełomie wieków przyszła Młoda Polska. W literaturze tworzyli Prus („Placówka” ukazywała się w odcinkach od 1885 r.) i Wyspiański („Wesele” powstało po ślubie Lucjana Rydla z 20 listopada 1900 r., na którym Wyspiański był świadkiem), a malarz Matejko przekazał Muzeum Narodowemu w Krakowie „Hołd pruski”. Dla Polaków bez państwa kultura była sposobem na zachowanie narodowej tożsamości.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.