Matura 2024, historia (poziom rozszerzony), zadanie 22.2
Zadanie 22.
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego
Co więc zostało z powstania? […] Wydaje się, że nawet przeciwnicy tej decyzji są w stanie zaakceptować następujące punkty […], choć nie musi to oczywiście zmienić ich generalnego stosunku do decyzji o godzinie „W”:
– zatrzymanie Sowietów na linii Wisły na prawie pół roku opóźniło marsz Armii Czerwonej w głąb III Rzeszy, dzięki czemu w ręce komunistów wpadła mniejsza część Niemiec, co miało zasadniczo wpływ na stosunek sił Zachodu i Związku Sowieckiego w przyszłej zimnowojennej rozgrywce;
– obłudna gra Stalina uświadomiła Ameryce i Zachodowi prawdziwe oblicze sowieckiego ekspansjonizmu ([…] powstanie stało się jednym z pierwszych katalizatorów zimnej wojny, które doprowadziły do radykalnej zmiany ocen zamiarów Moskwy […]);
– powstanie ocaliło odrębność państw satelickich Europy Środkowo-Wschodniej; według tej koncepcji Stalin zmienił decyzję o wcieleniu Polski do Sowietów jako 17 republiki, jak również innych krajów tej części Europy; […]
– pamięć tragedii powstania miała powstrzymywać Polaków przed rozlewem krwi w 1956 r., a także studzić emocje społeczne podczas innych przełomów; według tej koncepcji Sierpień 1980 i „Solidarność” są owocami refleksji nad tragedią […].
Polski wiek XX, red. K. Persak i P. Machcewicz, t. 2, Warszawa 2010, s. 369–375.
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego
Powstanie Warszawskie odegrało […] istotną rolę w kontekście początków zimnej wojny. Gdy ludzie Zachodu w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych oglądali się za siebie, zadając sobie pytanie, kiedy właściwie zaczęły się psuć stosunki ze Związkiem Sowieckim, nieodmiennie wskazywali na rok 1944. Analizując sytuacje, w których Stalin przejawiał wyraźną złą wolę, a ludzie Zachodu mogli byli wykazać więcej rozumu i stanowczości, Powstanie Warszawskie umieszcza się u góry listy. Powstanie jako takie nie wywołało zimnej wojny. Było natomiast istotnym krokiem w jej kierunku. […] Mimo swojej długiej nieobecności w publicznym dyskursie Powstanie Warszawskie wywarło głęboki wpływ na kształtowanie się postaw w powojennej Polsce. […] Pamięć o nim łagodziła plany ostrożnych rezydentów Kremla, którzy nie zapomnieli, jak Polacy potrafią walczyć, i którzy bez tych wspomnień mogliby częściej odczuwać pokusę, aby użyć większej siły. Ułatwiała porozumienie między Kościołem a państwem, co przez dziesięciolecia pozwalało uniknąć społecznego niepokoju. Dla późniejszych pokoleń stała się źródłem inspiracji, rodząc ideały Solidarności, która wskrzesiła dążenia Armii Krajowej, jednocześnie nigdy nie przywracając do życia jej metod. „Syndrom Powstania – pisał jeden z jego […] uczestników – uchronił Polskę od losu Węgrów w 1956 roku, działał tonizująco w roku 1970 i 1980 i sprawił, że Polska wyzwoliła się bez uciekania się do gwałtu i bez masowych strat”.
N. Davies, Powstanie ’44, Kraków 2004, s. 830–831.
Zadanie 22.2. (0–2 pkt)
Porównaj przedstawione w źródłach 1. i 2. opinie na temat skutków powstania warszawskiego – podaj dwa podobieństwa między tymi opiniami: jedno odnoszące się do skutków międzynarodowych powstania (A), drugie – do jego skutków dla wewnętrznych losów Polski (B). Podobieństwo A: … Podobieństwo B: …Źródło: CKE, egzamin maturalny 2024, historia, poziom rozszerzony (arkusz MHIP-R0-100-2405), zadanie 22.2. Rozwiązanie — według zasad oceniania CKE. · Arkusz na stronie CKE
Zasady oceniania CKE
- za podanie dwóch podobieństw.2 pkt
- za podanie jednego podobieństwa.1 pkt
- za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.0 pkt
Rozwiązanie i przykładowe uzasadnienie według CKE
Przykładowe rozwiązania (CKE):
Podobieństwo A:
• Obaj autorzy dostrzegają w powstaniu warszawskim źródło zimnowojennego podziału (konfliktu) między ZSRR a mocarstwami zachodnimi.
• Według obu autorów stosunek do powstania warszawskiego ujawnił faktyczne intencje Stalina i ZSRR, co miało wpływ na zmianę oceny sowieckiej polityki.
Podobieństwo B:
• Obaj autorzy zauważają, że pamięć o tragicznych doświadczeniach powstania warszawskiego wpłynęła na to, że Polacy nie zdecydowali się na tę formę walki (powstanie zbrojne) w czasach komunizmu.
• Według obu autorów idea „Solidarności” i jej pokojowego charakteru wyrosła z inspirującej refleksji nad powstaniem warszawskim.
Wyjaśnienie od Kleksy
Zadanie wymaga dwóch podobieństw, jednego z poziomu międzynarodowego (A), drugiego z poziomu wewnętrznych losów Polski (B). Czytaj oba źródła jednocześnie i zestawiaj, co mówią o tym samym.
Podobieństwo A: obaj autorzy łączą powstanie warszawskie z początkami zimnej wojny. Źródło 1. pisze o oczach Zachodu otwartych na sowiecki ekspansjonizm, źródło 2. mówi, że powstanie nie wywołało zimnej wojny, ale było krokiem w jej stronę i że Zachód wskazywał rok 1944 jako początek pogorszenia stosunków z ZSRS. Wspólne jest więc przekonanie, że ujawniło ono prawdziwe intencje Stalina.
Podobieństwo B: obaj autorzy twierdzą, że pamięć o powstaniu wpłynęła na późniejsze losy kraju. Pamięć tragedii ostrzegała przed rozlewem krwi w 1956 r., a w 1970 i 1980 r. studziła emocje; „Solidarność” (1980) była owocem refleksji nad tamtą klęską, bez powrotu do metod walki zbrojnej.
Według zasad oceniania CKE: 2 punkty za podanie dwóch podobieństw; 1 punkt za jedno podobieństwo; 0 punktów za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź: A – obaj autorzy widzą w powstaniu warszawskim (1944 r.) jedno ze źródeł zimnowojennego konfliktu między ZSRS a Zachodem; B – obaj uważają, że pamięć o powstaniu powstrzymywała Polaków przed zbrojnym wystąpieniem w czasach komunizmu, a pokojowa „Solidarność” wyrosła z refleksji nad nim.