Zimna wojna, dekolonizacja i integracja Europy

• Sojusz ZSRS z USA i Wielką Brytanią wytrzymał tylko do końca wojny. Na konferencjach w Jałcie i w Poczdamie w 1945 r. mocarstwa ustalały granice i strefy okupacyjne, ale nie zgodziły się co do ładu w Europie. Armia Czerwona zajęła Europę Środkowo-Wschodnią, także Polskę, a miejscowi komuniści, wsparci przez Moskwę, przejmowali władzę: to była sowietyzacja regionu. W 1946 r. podział kontynentu nazwano żelazną kurtyną.
• Stany Zjednoczone odpowiedziały polityką powstrzymywania komunizmu. Doktryna Trumana obiecywała pomoc krajom zagrożonym komunizmem, a plan Marshalla odbudowę gospodarczą Europy. Moskwa nie pozwoliła państwom swojej strefy skorzystać z planu: Polska i Czechosłowacja musiały go odrzucić. W odpowiedzi ZSRS powołał Kominform i Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. Niemcy rozpadły się na RFN i NRD, a po obu stronach żelaznej kurtyny powstały sojusze wojskowe: Pakt Północnoatlantycki (NATO) na Zachodzie i Układ Warszawski na Wschodzie.
• Pierwsza faza zimnej wojny miała dwa punkty zapalne: problem niemiecki i wojnę w Korei. Zwycięstwo komunistów w Chinach przesunęło rywalizację także do Azji. Po śmierci Stalina i po XX Zjeździe KPZR w 1956 r., na którym ujawniono część jego zbrodni, blok wschodni zachwiał się, ale każdą próbę wyjścia spod kontroli Moskwy tłumiono siłą: strajk w Berlinie Wschodnim i w NRD w 1953 r., powstanie węgierskie w 1956 r. i Praską wiosnę w 1968 r.
• W latach 60. i 70. napięcie rosło i słabło na przemian. Mur berliński zamknął granicę między dwiema częściami miasta, a kryzys kubański z 1962 r. postawił świat na krawędzi wojny, bo radzieckie rakiety stanęły na Kubie, a amerykańskie okręty zablokowały wyspę. Wojna w Wietnamie i radziecka interwencja w Afganistanie pokazały, że supermocarstwa walczyły ze sobą także cudzymi rękami. Rozmowy rozbrojeniowe i Akt Końcowy z Helsinek z 1975 r. wprowadziły okres odprężenia, który przerwał Afganistan.
• Po wojnie rozpadały się też imperia kolonialne. Dekolonizacja w Azji i Afryce przyniosła niepodległość Indiom w 1947 r. i wielu państwom Afryki w latach 60. W tym samym czasie na Bliskim Wschodzie powstał Izrael, a konflikt arabsko-izraelski wywołał kolejne wojny, między innymi kryzys sueski i wojnę Jom Kippur. Sobór Watykański II otworzył Kościół katolicki na dialog z innymi religiami i zmienił liturgię.
• W Europie Zachodniej wspólny interes gospodarczy zbliżył dawnych wrogów. Plan Schumana z 1950 r. doprowadził do utworzenia Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, a traktaty rzymskie powołały Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Traktat z Maastricht ustanowił na podstawie wspólnot Unię Europejską, a jego wejście w życie w 1993 r. zamknęło pierwszy etap tej drogi.
• Koniec zimnej wojny przyspieszyły reformy Gorbaczowa i przemiany w Europie Środkowo-Wschodniej w 1989 r. Po upadku muru bloku wschodniego nie dało się już utrzymać: rozwiązano jego wojskowe i gospodarcze organizacje. Ostatni akt rozegrał się w grudniu 1991 r., gdy przestał istnieć ZSRS.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.