Droga do wojny i wojna obronna Polski 1939

• Porządek w Europie po I wojnie światowej opierał się na traktacie wersalskim i na Lidze Narodów. Hitler, który 30 stycznia 1933 r. został kanclerzem Rzeszy, łączył dążenie do zburzenia tego porządku z ideologią rasistowską i planami podboju na wschodzie. Armię odbudowywał wbrew ograniczeniom zbrojeń, a Niemcy hitlerowskie krok po kroku sprawdzały, jak daleko mogą się posunąć.
• Kolejne zamachy na system wersalski nie spotykały się ze stanowczą reakcją mocarstw. Włochy napadły na Etiopię w 1935 r., a Liga Narodów nie zdołała im się przeciwstawić. W Hiszpanii od 1936 r. toczyła się wojna domowa: gen. Franco wspierał Hitler, a po stronie rządu republikańskiego walczyli ochotnicy z różnych krajów, także z Polski.
• Wielka Brytania i Francja prowadziły politykę appeasementu, czyli ustępstw wobec Niemiec w nadziei na utrzymanie pokoju. Jej szczytem była konferencja w Monachium w 1938 r., na której Niemcy, Włochy, Francja i Wielka Brytania zgodziły się na zajęcie przez III Rzeszę Sudetów, części Czechosłowacji. Hitler nie poprzestał na tym: w marcu 1939 r. utworzył Protektorat Czech i Moraw. W październiku 1938 r. także Polska, po ultimatum, objęła Zaolzie.
• Po Monachium Niemcy zwróciły się do Polski z żądaniami: zgody na włączenie Gdańska, eksterytorialnej drogi przez Pomorze i przystąpienia do bloku państw skupionych wokół Rzeszy. Polska odrzuciła te żądania i nie ustąpiła. Wielka Brytania udzieliła jej gwarancji, a w sierpniu 1939 r. podpisano układ o wzajemnej pomocy. Niemiecki atak, wyznaczony najpierw na 26 sierpnia, odłożono po podpisaniu tego układu.
• Hitler zabezpieczył się też od wschodu. W Moskwie podpisano pakt o nieagresji między Niemcami a ZSRS wraz z tajnym protokołem, który dzielił strefy wpływów w Europie Środkowej i Wschodniej, czyli rozstrzygał o losie Polski. Dla Polski oznaczało to wojnę na dwa fronty, choć Wielka Brytania i Francja były jej sojusznikami.
• Niemcy zaatakowały Polskę bez wypowiedzenia wojny 1 września 1939 r. Londyn i Paryż wypowiedziały wojnę Rzeszy, lecz nie podjęły skutecznej ofensywy na zachodzie. Polskie wojsko prowadziło walki obronne na wielu kierunkach, a w bitwie nad Bzurą próbowało zatrzymać niemieckie natarcie na Warszawę. Gdy 17 września na Polskę uderzył ZSRS, los kampanii był przesądzony; tego samego dnia prezydent, Naczelny Wódz i rząd przekroczyli granicę z Rumunią.
• Przegraną wojny obronnej wyjaśniasz kilkoma przyczynami: przewagą liczebną i techniczną agresorów, wojną na dwa fronty i brakiem realnej pomocy sojuszników. Po kapitulacji Warszawy i układzie niemiecko-sowieckim o granicy kraj podzielono między okupantów, a polskie władze i siły zbrojne odtwarzano na uchodźstwie.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.