Polska pierwszych Piastów: chrzest Polski, Bolesław Chrobry, kryzys monarchii

• Wczesne państwo Polan powstało w X w. w Wielkopolsce i opierało się na grodach, takich jak Gniezno, Poznań i Ostrów Lednicki. Mieszko I związał się w 965 r. z Czechami, żeniąc się z Dobrawą, a w 966 r. przyjął chrzest. Dzięki temu Polska weszła do kręgu chrześcijańskich państw, a władca zyskał sojuszników i podstawę do tego, by wymagać od poddanych posłuszeństwa. Dwa lata później do kraju przybył pierwszy biskup, który rezydował w Poznaniu.
• Władca stał na czele państwa wraz z radą, urzędnikami i duchowieństwem. Podstawą jego siły była drużyna, utrzymywana z danin i rozmieszczona w grodach. Kraj dzielił się na okręgi grodowe, czyli kasztelanie. Pod koniec swojego panowania Mieszko I oddał państwo pod opiekę papieża w dokumencie znanym jako Dagome iudex, który pokazuje też zasięg jego władzy.
• Następca Mieszka, Bolesław Chrobry, rządził od 992 r. Misjonarz Wojciech zginął w 997 r. w kraju Prusów, a jego grób w Gnieźnie odwiedził cesarz Otton III. W 1000 r. odbył się zjazd gnieźnieński: powstało arcybiskupstwo w Gnieźnie oraz trzy biskupstwa: krakowskie, wrocławskie i kołobrzeskie, czyli własna organizacja kościelna państwa. Od 1002 r. Chrobry prowadził długie wojny z cesarzem Henrykiem II. Wojny zakończył dopiero pokój w Budziszynie w 1018 r., a w tym samym roku wyprawa kijowska dała Polsce Grody Czerwieńskie. W 1025 r. Chrobry koronował się na króla.
• Następca Chrobrego, Mieszko II, nie utrzymał potęgi ojca. W 1031 r. uderzyli na niego równocześnie cesarz i książę Rusi, władzę przejął na krótko jego brat, a on sam uciekł z kraju. Po jego śmierci w 1034 r. państwo ogarnęły bunty możnych i tak zwana reakcja pogańska, skierowana także przeciw Kościołowi. W latach 1038–1039 książę Czech Brzetysław I złupił Wielkopolskę, a Polska straciła Śląsk i Małopolskę.
• Kazimierz zwany Odnowicielem wrócił w 1040 r., odbudował jedność kraju, pokonał Miecława na Mazowszu i odzyskał Śląsk, choć musiał płacić Czechom coroczny trybut. Bolesław Śmiały podniósł w 1076 r. Polskę ponownie do rangi królestwa, ale konflikt z biskupem krakowskim Stanisławem skończył się buntem możnych i ucieczką króla. Jego brat Władysław Herman rządził jako książę, a po nim rozpoczęła się rywalizacja jego synów Zbigniewa i Bolesława.
• Bolesław Krzywousty zwyciężył Zbigniewa i w 1109 r. obronił Głogów przed wyprawą króla niemieckiego Henryka V. Przed śmiercią w 1138 r. ustalił zasady następstwa tronu, od których zaczyna się kolejny okres. Bilans tego czasu to państwo, które kilka razy się kurczyło i odradzało, ale utrzymało swój rdzeń, Wielkopolskę i Małopolskę, a w XI w. odzyskało Śląsk i Mazowsze.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.