Walka o granice II Rzeczypospolitej (1918–1922)

• W listopadzie 1918 r. odrodzona Polska nie miała ani granic, ani ustalonej władzy centralnej. Państwem kierował Piłsudski jako naczelnik państwa, w styczniu 1919 r. wybrano Sejm Ustawodawczy, a w lutym 1919 r. uchwalona przez niego Mała Konstytucja ograniczyła władzę naczelnika. O kształcie granic miały zdecydować konferencja pokojowa w Paryżu, walka zbrojna i plebiscyty.
• Na zachodzie pierwsze rozstrzygnięcie przyniosło powstanie wielkopolskie, które wybuchło 27 grudnia 1918 r. po przyjeździe Paderewskiego do Poznania. Powstańcy opanowali Poznań i większość regionu, a dowództwo objął gen. Dowbor-Muśnicki. Wielkopolskę przyznał Polsce traktat wersalski, a w styczniu 1920 r. Wojsko Polskie przejęło Pomorze. Gdańsk otrzymał status Wolnego Miasta, nad którym nadzór sprawowała Liga Narodów.
• O Górny Śląsk toczył się długi spór. Dwa pierwsze powstania śląskie z lat 1919 i 1920 skończyły się bez rozstrzygnięcia. Plebiscyt 20 marca 1921 r. dał większość głosów Niemcom, co wywołało III powstanie śląskie pod dowództwem Korfantego. Rada Ligi Narodów, a po niej Rada Ambasadorów podzieliły region: Polska dostała mniejszą, ale przemysłowo cenną część. Plebiscyt z lipca 1920 r. na Warmii, Mazurach i Powiślu wypadł na korzyść Niemiec.
• Na wschodzie Polska zderzyła się z Rosją sowiecką, która chciała pociągnąć rewolucję na zachód. Starcia zaczęły się już w lutym 1919 r. Wiosną 1920 r. Piłsudski zawarł sojusz z Petlurą i wyprawił się na Kijów, ale kontrofensywa Armii Czerwonej zepchnęła Polaków aż pod Warszawę. Armię Czerwoną zatrzymało zwycięstwo w bitwie warszawskiej, stoczonej w sierpniu 1920 r., a operacja niemeńska przypieczętowała sukces. W październiku 1920 r. ogłoszono rozejm.
• Pokój ryski z 18 marca 1921 r. wytyczył granicę wschodnią znacznie dalej na zachód, niż chciał Piłsudski, który marzył o federacji z Ukrainą i Litwą. Z Litwą Polska spierała się o Wilno: gen. Żeligowski zajął je w 1920 r. i proklamował Litwę Środkową, którą włączono do Polski w 1922 r. Z Czechosłowacją spór dotyczył Śląska Cieszyńskiego, który podzieliła Rada Ambasadorów.
• Granica wschodnia została ostatecznie uznana przez Radę Ambasadorów w 1923 r. Terytorium II Rzeczypospolitej było mniejsze niż I Rzeczypospolitej sprzed rozbiorów: nie obejmowało ziem na wschód od linii ryskiej, ale dawało Polsce dostęp do Bałtyku. Pamięć o walkach o granice przechowują m.in. Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie, Cmentarz Obrońców Lwowa, Muzeum Powstań Śląskich i Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.