Kleksa

Język angielski 2027 · matura, poziom podstawowy · matura, poziom rozszerzony

Słowotwórstwo w angielskim: przedrostki i przyrostki

Informator CKE wymienia słowotwórstwo wśród typów zadań z części „Znajomość środków językowych” na maturze z angielskiego, a wśród środków gramatycznych – rzeczowniki złożone. Zobaczysz tu, jak z jednego wyrazu zrobić rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, czasownik albo przeczenie, jak po otoczeniu luki poznać, jakiej części mowy brakuje, i jak poprawnie napisać gotowy wyraz.

  • Matura, poziom podstawowy: w 2 z 4 sesji – 2024 (zadanie 10.2), 2026 (zadanie 10.3).
  • Matura, poziom rozszerzony: w każdej z 4 sesji – 2023 (zadania 8.1, 8.2, 8.3 i 8.4), 2024 (zadania 8.1, 8.2, 8.3 i 8.4), 2025 (zadania 8.1, 8.2, 8.3 i 8.4), 2026 (zadania 8.1, 8.2, 8.3 i 8.4).

Zasada

najważniejsze w kilku zdaniach
  • W zadaniu ze słowotwórstwa dostajesz wyraz w nawiasie albo w ramce i przekształcasz go tak, by pasował do luki. Wpisujesz jeden wyraz, a liczy się pełna poprawność ortograficzna. Pierwsze pytanie brzmi więc zawsze: jakiej części mowy brakuje w tym miejscu zdania?
  • Odpowiedź podpowiada otoczenie luki. Gdy przed luką stoi a, the, my, great albo extra, a za nią nie ma już rzeczownika, brakuje właśnie rzeczownika. Przed rzeczownikiem stoi przymiotnik: a dangerous road. Przysłówek opisuje czasownik, przymiotnik albo imiesłów: spoke politely, very quickly. Po to i po czasowniku modalnym stoi czasownik.
  • Rzeczowniki tworzą przyrostki takie jak -tion, -ment, -ness, -ity, -ence i -ance; osobę oznaczają -er, -or, -ist i -ian. Przymiotniki tworzą między innymi -ful, -less, -able, -ous, -al, -ive, -ic. Przysłówek powstaje przez -ly, a czasownik przez -en, -ise albo -ize i -ify.
  • Przeczenie tworzą przedrostki: un- (unusual), in- i jego odmiany im-, il-, ir- (impossible, illegal, irregular), dis- (disagree) i mis- w znaczeniu „źle” (misunderstand). Przedrostek re- znaczy „jeszcze raz”: rewrite. Przedrostka nie dobierasz na słuch, tylko według wyrazu.
  • Dodając końcówkę, pilnuj pisowni. -y zmienia się w -i- (happy → happiness, easy → easily), niemy e może wypaść (wide → width), a -ble daje -bly (comfortable → comfortably). Przy -ic przysłówek ma końcówkę -ically. Niektóre wyrazy zmieniają rdzeń: deep → depth.
  • Rzeczowniki złożone składają się z dwóch wyrazów i pisze się je razem (bookshop), osobno (bus stop) albo z łącznikiem (sister-in-law). Liczbę mnogą tworzy ostatni człon: bus stops, ale w złożeniach z -in-law pierwszy: sisters-in-law. Informator wymienia je w osobnym punkcie.

Matura z angielskiego na poziomie podstawowym trwa 120 minut; zadania na środki językowe dają 22 % wyniku.

Na poziomie rozszerzonym (150 minut) – 23 %: zadania z lukami, transformacje, słowotwórstwo, tłumaczenie fragmentów zdań.

Budowa

Przyrostki tworzące rzeczowniki
Co oznaczaPrzyrostekPrzykład 1Przykład 2
czynność, jej wynik-tion / -sioninvent → inventiondecide → decision
czynność, jej wynik-mentagree → agreementmove → movement
cecha, stan-nesskind → kindnesshappy → happiness
cecha, stan-ityable → abilityactive → activity
cecha, stan-ence / -ancedifferent → differenceattend → attendance
osoba-er / -orteach → teachervisit → visitor
osoba-ist / -iantour → touristmusic → musician
relacja, stan-shipfriend → friendshipmember → membership
miara (rdzeń się zmienia)-thdeep → depthwide → width
Przyrostki tworzące przymiotniki
Co oznaczaPrzyrostekPrzykład 1Przykład 2
pełen czegoś-fulhelp → helpfuluse → useful
bez czegoś-lesshome → homelesshope → hopeless
dający się zrobić-able / -ibleenjoy → enjoyableaccess → accessible
mający cechę-ousdanger → dangerousfame → famous
związany z-alnation → nationalculture → cultural
mający cechę-yrain → rainyhealth → healthy
mający cechę-ivecreate → creativeact → active
związany z-icartist → artisticeconomy → economic
mający cechę-ent / -antdepend → dependentresist → resistant
Przysłówki, czasowniki i przeczenia
TworzyKońcówka lub przedrostekPrzykład 1Przykład 2
przysłówek-lyquick → quicklyslow → slowly
przysłówek (y → i)-ilyeasy → easilyhappy → happily
przysłówek (-ble → -bly)-blypossible → possiblycomfortable → comfortably
przysłówek (-ic → -ically)-icallybasic → basicallyautomatic → automatically
czasownik-enshort → shortenweak → weaken
czasownik-ise / -izemodern → modernise / modernizereal → realise / realize
czasownik-ifysimple → simplifypure → purify
przeczenieun-happy → unhappyusual → unusual
przeczeniein- / il-visible → invisiblelegal → illegal
przeczenie, błąddis- / mis-agree → disagreeunderstand → misunderstand

Jak rozwiązywać

  1. Przeczytaj zdanie z luką w całości i spójrz na wyrazy tuż przed luką oraz po niej. Przedimek, zaimek dzierżawczy albo przymiotnik przed luką zapowiadają rzeczownik; czasownik w pobliżu zapowiada przysłówek.
  2. Zobacz, jaką część mowy ma wyraz z nawiasu lub z ramki, i porównaj ją z tą, której brakuje. Dzięki temu wiesz, jakiego przyrostka szukasz.
  3. Dobierz końcówkę lub przedrostek i zapisz cały wyraz. Sprawdź zmiany pisowni: y przechodzi w i, niemy e może wypaść, a przy -ic pojawia się -ically.
  4. Zapytaj, czy zdanie mówi coś przeciwnego. Spójniki but i although albo zdanie wcześniej zdradzają, że może być potrzebne przeczenie z un-, im-, dis-.
  5. Sprawdź liczbę: po a stoi rzeczownik w liczbie pojedynczej, po many – w mnogiej (leaf → leaves).
  6. W zadaniu z ramką wykreśl wyrazy, które pasują do innych luk; jeden albo dwa wyrazy zostają niewykorzystane.
  7. Wpisz jeden wyraz, bez nawiasu i bez dodatkowych słów, i jeszcze raz przeczytaj zdanie. Jedna literówka oznacza brak punktu.

Przykłady

z tłumaczeniem

Rzeczownik po przedimku lub przymiotniku

  • The friendliness of the staff made every guest feel welcome.

    Życzliwość personelu sprawiła, że każdy gość czuł się mile widziany.

    Po The stoi rzeczownik: friendly + -ness.

  • Her kindness surprised everybody at the party.

    Jej dobroć zaskoczyła wszystkich na przyjęciu.

    Po zaimku dzierżawczym Her – rzeczownik: kind + -ness.

  • We need a clear agreement before the match starts.

    Potrzebujemy jasnego porozumienia przed początkiem meczu.

    Po a clear brakuje rzeczownika: agree + -ment.

Przymiotnik przed rzeczownikiem

  • It was a dangerous road, so we drove slowly.

    To była niebezpieczna droga, więc jechaliśmy powoli.

    Przed road – przymiotnik: danger + -ous.

  • He wore a colourful scarf to the concert.

    Na koncert włożył kolorowy szalik.

    colour + -ful: „pełen koloru”. Pisownia brytyjska: colour.

  • The old bridge is no longer safe for cars.

    Stary most nie jest już bezpieczny dla samochodów.

    Przymiotnik safe nie wymaga zmiany, więc nie każda luka potrzebuje końcówki.

Przysłówek przy czasowniku

  • She answered the question politely.

    Odpowiedziała na pytanie uprzejmie.

    Po czasowniku answered – przysłówek: polite + -ly.

  • The children are happily building a sandcastle.

    Dzieci radośnie budują zamek z piasku.

    happy zmienia się w happily: y → i.

  • Unfortunately, the museum was closed on Monday.

    Niestety, muzeum było w poniedziałek zamknięte.

    Unfortunately to przysłówek na początku zdania, od unfortunate.

Czasownik utworzony od przymiotnika

  • Heavy rain can weaken old bridges.

    Silny deszcz może osłabić stare mosty.

    weak + -en: „osłabić”.

  • They want to modernise the old station.

    Chcą zmodernizować starą stację.

    Po to – czasownik: modern + -ise; dopuszczalne też modernize.

  • A short break will brighten your mood.

    Krótka przerwa poprawi ci nastrój.

    bright + -en: „rozjaśnić, poprawić”.

Przeczenie utworzone przedrostkiem

  • It is impossible to open the window.

    Nie da się otworzyć okna.

    Przed p przedrostek in- zmienia się w im-.

  • She was dissatisfied with the service.

    Była niezadowolona z obsługi.

    dis- + satisfied.

  • I misunderstood the instructions, so I took the wrong bus.

    Źle zrozumiałem instrukcję, więc wsiadłem do złego autobusu.

    mis- znaczy „źle”.

Rzeczowniki złożone

  • We waited at the bus stop for twenty minutes.

    Czekaliśmy na przystanku dwadzieścia minut.

    Dwa wyrazy, pisane osobno.

  • My sisters-in-law live in Canada.

    Moje szwagierki mieszkają w Kanadzie.

    Liczba mnoga dotyczy pierwszego członu: sisters-in-law.

  • There is a swimming pool near the school.

    Koło szkoły jest basen.

    Rzeczownik złożony z formy -ing i rzeczownika.

Nie myl z…

  • She is a quick learner.
  • She learns quickly.

W pierwszym zdaniu przymiotnik quick opisuje rzeczownik learner. W drugim przysłówek quickly opisuje czasownik learns. Końcówka -ly robi z przymiotnika przysłówek, ale nie każdy wyraz na -ly nim jest.

Zobacz stronę: Stopniowanie przymiotników

Zadanie z matury

źródło: CKE
Prawdziwe zadanie z arkusza CKE, słowo w słowo, z tekstem, który czyta. Rozwiąż je, zanim zajrzysz do wyjaśnienia.
Zadanie z arkusza CKEmatura, poziom rozszerzony

Matura 2025, poziom rozszerzony, zadanie 8.3

Zadanie 8.3. (0–1)

Przeczytaj tekst. Uzupełnij każdą lukę (8.1.–8.4.) jednym wyrazem z ramki, przekształcając go w taki sposób, aby powstał spójny i logiczny tekst. Wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna wpisywanych wyrazów. Uwaga: dwa wyrazy zostały podane dodatkowo i nie pasują do żadnej luki.
clearconcernfollowharmimportantprepare
Pozostałe luki uzupełniono według klucza CKE.
WHY DO POLAR BEARS HAVE BLACK SKIN? Pictures of polar bears often show white bears in white surroundings. In some languages, they are even known as ‘ice bears’ or ‘white bears’. However, the truth 8.1. [concerning] the colours of a polar bear is more complex than most people think. New-born polar bear cubs fit within the palm of your hand; they are blind and toothless, with pink skin showing through a short white fuzz. Even their little noses and foot pads are pink! But at the age of 3–4 months, their pink skin turns black. Because of their thickening coat of fur, the now black skin is 8.2. [clearly] seen only on their nose, lips, and foot pads. Having black skin is of great 8.3. to the bears. First, darker colours are better at absorbing heat from the sun, which is an advantage to a polar bear trying to stay warm in the Arctic. Second, dark colours give better protection against 8.4. [harmful] UV radiation from the sun. The sunlight polar bears are exposed to is intensified when it is reflected off the snow, ice and water that make up the bears’ environment. Na podstawie: polarbearsinternational.org

Źródło: CKE, matura 2025, język angielski, poziom rozszerzony, arkusz MJAP-⁠R0-⁠100-⁠2505, zadanie 8.3 · Arkusz na stronie CKE

Zadanie z arkusza CKEmatura, poziom podstawowy

Matura 2024, poziom podstawowy, zadanie 10.2

Zadanie 10.2. (0–1)

Przeczytaj tekst. Uzupełnij go, wpisując w każdą lukę (10.1.–10.3.) jeden wyraz z ramki w odpowiedniej formie, tak aby powstał spójny i logiczny tekst. Wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna wpisywanych wyrazów. Uwaga: jeden wyraz został podany dodatkowo i nie pasuje do żadnej luki.
attractcallinvitejump
Pozostałe luki uzupełniono według klucza CKE.
A PUB WITH CATS The Bag of Nails in Bristol, England, is not a typical pub. There are cats everywhere and there is a big sign warning visitors that dogs aren’t allowed inside. The Bag of Nails is often 10.1. [called] Bristol’s ‘cat pub’. The owner, Luke Daniels, says: “My pub is not a trendy cat café. The cats just happen to live here and they seem to be quite happy. The main 10.2. in my pub is not the cats, but the room where guests can play lots of different board games.” But how did the cats get there? Luke explains that the first one, Molly, was adopted by him when he became the owner of the pub 10 years ago. All the other cats were born in the pub. Now, fifteen cats are living there. Some of them surprise guests by suddenly 10.3. [jumping] onto the chairs. Others are shy and run upstairs to where Luke lives. There’s no doubt that the pub is very popular with cat lovers. Why not drop by when you’re in town? Na podstawie: www.atlasobscura.com

Źródło: CKE, matura 2024, język angielski, poziom podstawowy, arkusz MJAP-⁠P0-⁠100-⁠2405, zadanie 10.2 · Arkusz na stronie CKE

Sprawdź się

sprawdzisz od razu
Zaznacz lub wpisz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod zadaniem zobaczysz wyjaśnienie. Jak ocenia CKE: za każdą poprawną odpowiedź – 1 punkt. W zadaniach otwartych liczy się pełna poprawność ortograficzna i gramatyczna, a forma skrócona (np. don’t) to jeden wyraz.
matura, poziom rozszerzony

Zadanie 8.2. (0–1)

Przeczytaj tekst. Uzupełnij każdą lukę (8.1.–8.4.) jednym wyrazem. Przekształć wyraz podany w nawiasie w taki sposób, aby powstał spójny i logiczny tekst. Wymagana jest pełna poprawność gramatyczna i ortograficzna wpisywanych wyrazów. Pozostałe luki uzupełniono według klucza CKE.
THE WOODEN CITY OF THE FUTURE A Swedish company is building a new estate in an old 8.1. (INDUSTRY) [industrial] zone in Stockholm, which is currently filled with former factory buildings and car parks. This isn’t an uncommon enterprise. There’s one peculiarity, though. Everything’s built out of a special kind of wood, called “mass timber”. Mass timber is made of compressed wooden layers stacked together, which gives this building material extra 8.2. (STRONG) . It also avoids the massive carbon footprint of standard construction materials like concrete and steel. The new estate will include 7,000 new offices and 2,000 housing units, along with restaurants, shops and fitness centres. By adding more facilities to the immediate 8.3. (NEIGHBOUR) [neighbourhood], the project aims to support the idea of the 15-minute city, where it’s possible to get everywhere you need to go on a typical day on foot or by bicycle. Building with wood has more advantages than just environmental ones, including the fact that the construction process itself can be both faster and quieter. And there’s evidence that living and working in wooden buildings contributes to well-being – studies have found that it 8.4. (GRADUAL) [gradually] reduces stress and improves focus. Will the project be a success? We’re soon going to find out because the first buildings are to be completed in 2027. Na podstawie: www.fastcompany.com

Zadanie 8.2 z arkusza CKE MJAP-⁠R0-⁠100-⁠2605 (matura, poziom rozszerzony 2026) — wyjaśnienie Kleksy

zadanie Kleksy

Zadanie 1. (0–1)

Wybierz poprawne uzupełnienie luki. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C. The …… of the new bridge took almost two years.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 2. (0–1)

Uzupełnij zdanie. Wykorzystaj w odpowiedniej formie wyraz podany w nawiasie. Jeśli to konieczne, dodaj inne wyrazy, tak aby otrzymać zdanie logiczne i gramatycznie poprawne. W lukę możesz wpisać maksymalnie jeden wyraz, wliczając w to wyraz już podany. Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna.
The tourists listened (careful) to the guide’s story about the old castle.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

zadanie Kleksy

Zadanie 3. (0–1)

Wybierz poprawne uzupełnienie luki. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C. I’m afraid your answer is ……; the correct date is 1410.

Zadanie przygotowane do tej strony – wyjaśnienie Kleksy.

Więcej zadań: rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z maja 2026 roku

Częste pomyłki

tu najłatwiej stracić punkt
  • Wstawiasz przymiotnik tam, gdzie potrzebny jest przysłówek: She answered very polite. Po czasowniku opisującym sposób działania stoi przysłówek: politely. Przymiotnik opisuje rzeczownik, a nie czasownik.
  • Piszesz wyraz tak, jak brzmi, i gubisz zmianę pisowni: happyness, easyly. Końcówka -y przechodzi w -i-: happiness, easily. Jedna błędna litera oznacza zero punktów w zadaniu otwartym.
  • Dobierasz przedrostek na słuch: unpossible, inlegal, disregular zamiast impossible, illegal i irregular. Przedrostka przeczenia nie wybierzesz jedną regułą, więc zapamiętuj go razem z wyrazem.
  • Nie zauważasz, że zdanie mówi coś przeciwnego niż się spodziewasz. Po but albo although luka może wymagać przeczenia, na przykład unhappy albo disagree, i wtedy wyraz bez przedrostka psuje sens.
  • Wpisujesz liczbę mnogą rzeczownika złożonego na końcu także w złożeniach z -in-law: sister-in-laws. Poprawnie jest sisters-in-law, bo liczbę oznacza pierwszy człon.

Zapamiętaj

  • Najpierw ustal część mowy luki, dopiero potem dobieraj przyrostek.
  • -ly robi przysłówek; po -y pojawia się -ily, po -ic – -ically.
  • Przeczenie: un-, dis- albo in-, które przed p zmienia się w im-, przed l w il-, a przed r w ir-.
  • W zadaniu otwartym wpisujesz jeden wyraz, a liczy się pełna ortografia.
  • Rzeczowniki złożone: osobno, razem albo z łącznikiem; w liczbie mnogiej zmienia się ostatni człon, ale sisters-in-law.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Jak rozpoznać, jakiej części mowy brakuje w luce?+
    Odp.:Spójrz na wyrazy wokół luki. Po przedimku, zaimku dzierżawczym albo słowie great stoi rzeczownik, przed rzeczownikiem – przymiotnik, a przy czasowniku, przymiotniku lub imiesłowie – przysłówek. Po to stoi czasownik. Gdy już wiesz, jakiej części mowy szukasz, wybierasz przyrostek, który ją tworzy.
  2. 2.Kiedy dodać -ly, a kiedy zostawić przymiotnik?+
    Odp.:Przysłówek opisuje czynność albo przymiotnik: spoke slowly, very quickly. Przymiotnik opisuje rzeczownik: a slow train. Pamiętaj, że nie każdy wyraz na -ly jest przysłówkiem – friendly i lovely to przymiotniki, a niektóre przysłówki wcale nie mają -ly, jak fast.
  3. 3.Jak wybrać przedrostek tworzący przeczenie?+
    Odp.:Nie ma jednej reguły, więc uczysz się go razem z wyrazem. Pomaga jedna wskazówka: przedrostek in- zmienia się w im- przed p, b i m (impossible), w il- przed l (illegal), a w ir- przed r (irregular). Przed tymi literami stoi jednak także un- (unpopular, unreal), więc un-, dis- i in- trzeba znać z wyrazu: unusual, disagree.
  4. 4.Czy w zadaniu wpisuję cały wyraz czy samą końcówkę?+
    Odp.:Cały wyraz, w jednym polu. Polecenie mówi, że wpisujesz jeden wyraz, a zasady oceniania wymagają pełnej poprawności ortograficznej. Liczy się więc każda litera: politly zamiast politely nie dostanie punktu, mimo że wiadomo, o jaki wyraz chodziło.
  5. 5.Czy brytyjska i amerykańska pisownia mają znaczenie?+
    Odp.:Zasady oceniania przyjmują obie pisownie, gdy obie są standardowe, na przykład organise i organize. W swoich zdaniach trzymaj się jednej – na tej stronie brytyjskiej – i nie mieszaj jej z amerykańską w jednym wyrazie.
  6. 6.Czym są rzeczowniki złożone i jak tworzą liczbę mnogą?+
    Odp.:To rzeczowniki z dwóch wyrazów, na przykład bus stop albo bookshop. Pisze się je osobno, razem lub z łącznikiem, a w słowniku sprawdzasz, jak właściwie. Liczbę mnogą tworzy ostatni człon (bus stops), a przy złożeniach z -in-law pierwszy (sisters-in-law).

Zobacz też

Cała gramatyka angielska tego poziomu

Źródła

Serwis nie jest związany z Centralną Komisją Egzaminacyjną. Zadania oznaczone „CKE” pochodzą z arkuszy CKE; objaśnienia do nich i pozostałe zadania na stronie napisaliśmy sami.

Strona sprawdzona 31 października 2026.

Zadanie ostatnie.

Rozwiąż za darmo cały arkusz CKE z matury z angielskiego (poziom rozszerzony) z maja 2026 roku – 150 minut, jak na egzaminie, z oryginalnymi nagraniami. Po oddaniu zobaczysz wynik i to, w której części tracisz punkty.