Kopciuszek Charles’a Perraulta

Pewien szlachcic, wdowiec, żeni się po raz drugi – z kobietą wyjątkowo dumną i wyniosłą. Jego nowa żona ma dwie córki, podobne do niej we wszystkim. On sam ma z pierwszego małżeństwa córkę, łagodną i dobrą jak jej zmarła matka. Macocha od razu zaczyna jej nienawidzić, bo przy jej zaletach własne córki wypadają jeszcze gorzej.

Dziewczyna dostaje najgorsze prace w domu: zmywa naczynia, szoruje schody, sprząta pokoje macochy i przyrodnich sióstr. Śpi na poddaszu, na słomianym sienniku, podczas gdy siostry mają pokoje z modnymi łóżkami i wielkimi lustrami. Nie skarży się ojcu, bo ten całkowicie słucha nowej żony. Po pracy siada w kącie przy kominku, prosto w popiele – dlatego domownicy dają jej obraźliwe przezwisko, a młodsza, mniej złośliwa siostra nazywa ją Kopciuszkiem. Mimo łachmanów jest o wiele piękniejsza od sióstr w strojnych sukniach.

Syn króla wydaje bal i zaprasza na niego najznakomitsze osoby, także obie siostry. Panny zajmują się tylko strojami i fryzurami: starsza chce włożyć suknię z czerwonego aksamitu, młodsza płaszcz w złote kwiaty i diamentową ozdobę. Kopciuszek musi prasować im bieliznę i układać w drobne fałdki mankiety. Siostry radzą się jej, bo wiedzą, że ma dobry gust, i godzą się, by je uczesała.

Podczas czesania pytają ją drwiąco, czy nie chciałaby pójść na bal. Kopciuszek odpowiada, że wie, iż to nie dla niej, a siostry przyznają, że wszyscy by się z niej śmiali. Inna dziewczyna w odwecie uczesałaby je krzywo, ale Kopciuszek ma dobre serce i czesze je starannie. Siostry z przejęcia prawie nie jedzą przez dwa dni, każą tak mocno ściągać gorsety, że pęka ponad tuzin sznurówek, i bez przerwy przeglądają się w lustrze.

Gdy siostry odjeżdżają na bal, Kopciuszek odprowadza je wzrokiem i wybucha płaczem. Zjawia się jej matka chrzestna, która jest wróżką, i domyśla się, że dziewczyna marzy o balu. Obiecuje, że jeśli Kopciuszek będzie grzeczna, pojedzie na bal. Każe jej przynieść z ogrodu dynię, wydrąża ją i dotknięciem różdżki zamienia w złotą karocę.

Sześć myszy z pułapki zmienia w sześć koni o mysioszarej maści. Kopciuszek sama podsuwa pomysł, by stangreta zrobić ze szczura – wróżka wybiera z trzech szczurów w pułapce tego, który ma najokazalsze wąsy, i zamienia go w tęgiego woźnicę z pięknym wąsem. Sześć jaszczurek zza konewki w ogrodzie staje się lokajami w barwnych liberiach. Na końcu wróżka zmienia łachmany Kopciuszka w suknię ze złota i srebra wysadzaną klejnotami i daje jej szklane pantofelki. Ostrzega, że nie wolno jej zostać na balu po północy: wtedy karoca znów stanie się dynią, konie myszami, lokaje jaszczurkami, a suknia starym ubraniem.

Królewicz, uprzedzony, że przyjechała nieznana nikomu wielka księżniczka, wybiega ją powitać i prowadzi do sali. Na jej widok milkną skrzypce i ustają tańce, wszyscy podziwiają jej urodę, nawet stary król szepcze królowej, że dawno nie widział kogoś tak uroczego, a damy przyglądają się jej strojowi, by następnego dnia mieć podobny. Kopciuszek tańczy z tak wielkim wdziękiem, że zachwyt jest jeszcze większy, a zauroczony królewicz nawet nie dotyka podanego poczęstunku.

Kopciuszek siada przy siostrach, rozmawia z nimi bardzo uprzejmie i częstuje je pomarańczami i cytrynami, które dostała od królewicza. Siostry jej nie poznają i dziwią się takiej grzeczności. Gdy zegar wybija za kwadrans dwunastą, Kopciuszek kłania się zebranym i szybko wychodzi.

W domu Kopciuszek dziękuje matce chrzestnej i mówi jej, że chciałaby pójść na bal także następnego dnia, bo prosił ją o to królewicz. Gdy opowiada wróżce o balu, do drzwi pukają siostry. Kopciuszek otwiera im, ziewając i przecierając oczy, jakby właśnie się obudziła, choć wcale nie spała.

Siostry opowiadają, że na balu była najpiękniejsza księżniczka, jaką widziano, że była dla nich bardzo uprzejma i poczęstowała je pomarańczami i cytrynami. Nikt nie zna jej imienia, a królewicz oddałby wszystko, żeby się dowiedzieć, kim ona jest. Kopciuszek uśmiecha się i prosi jedną z sióstr, by pożyczyła jej swoją żółtą, codzienną suknię, bo też chciałaby zobaczyć księżniczkę. Siostra odmawia z pogardą, a Kopciuszek w duchu się cieszy – byłaby w kłopocie, gdyby siostra się zgodziła.

Następnego wieczoru Kopciuszek znów jedzie na bal, ubrana jeszcze piękniej niż poprzednio. Królewicz nie odstępuje jej ani na chwilę i prawi jej czułe słówka. Dziewczyna bawi się tak dobrze, że zapomina o przestrodze matki chrzestnej. Słyszy pierwsze uderzenie zegara wybijającego północ, choć myślała, że nie ma jeszcze jedenastej. Zrywa się i ucieka lekko jak łania. Królewicz biegnie za nią, ale nie może jej dogonić. W ucieczce Kopciuszek gubi jeden ze szklanych pantofelków, a królewicz starannie go podnosi.

Kopciuszek wraca do domu zdyszana, bez karocy i lokajów, w starym ubraniu. Z całej wspaniałości został jej tylko drugi pantofelek, para tego zgubionego. Strażnicy przy bramie pałacu, zapytani o księżniczkę, mówią, że widzieli tylko biednie ubraną dziewczynę, bardziej podobną do wieśniaczki niż do panny z dobrego domu. Siostry po powrocie opowiadają, że piękna nieznajoma uciekła o północy i zgubiła pantofelek, a królewicz przez resztę balu tylko się w niego wpatrywał – musi być w niej bardzo zakochany.

Kilka dni później królewicz każe ogłosić przy dźwięku trąb, że poślubi tę, na której stopę pasuje pantofelek. Przymierzają go księżniczki, potem księżne i wszystkie damy dworu, bez skutku. Pantofelek trafia też do domu sióstr; obie bardzo się starają wcisnąć w niego stopę, ale żadnej się to nie udaje. Kopciuszek, która od razu poznała swój pantofelek, ze śmiechem prosi, by i jej pozwolono spróbować. Siostry kpią z niej, ale szlachcic, który przymierza pantofelek, przygląda się dziewczynie, uznaje ją za bardzo piękną i mówi, że ma rozkaz przymierzyć go każdej pannie.

Pantofelek wsuwa się na stopę Kopciuszka bez trudu i pasuje idealnie. Siostry są zdumione, a jeszcze bardziej się dziwią, gdy Kopciuszek wyjmuje z kieszeni drugi pantofelek i wkłada go na drugą stopę. Wtedy zjawia się matka chrzestna i dotknięciem różdżki zmienia jej ubranie w strój piękniejszy od wszystkich poprzednich. Siostry poznają w niej piękną pannę z balu, padają jej do nóg i proszą o przebaczenie. Kopciuszek podnosi je, ściska i przebacza im z całego serca, prosząc tylko, by zawsze ją kochały. Zostaje zaprowadzona do królewicza, który kilka dni później ją poślubia. Dobra jak piękna, Kopciuszek przyjmuje siostry do pałacu i jeszcze tego samego dnia wydaje je za mąż za dwóch wielkich panów z dworu.

Baśń kończą dwa morały napisane wierszem. Pierwszy mówi, że uroda jest rzadkim skarbem, którego nikt nie ma dość, ale jeszcze cenniejszy jest wdzięk – to, jak ktoś się zachowuje wobec innych. Właśnie ten dar, a nie suknie i fryzury, dała Kopciuszkowi matka chrzestna, ucząc ją i wychowując, i dzięki niemu dziewczyna została królową. Pierwszy morał zwraca się wprost do pięknych pań: serca zdobywa się wdziękiem, nie strojem.

Drugi morał jest bardziej przewrotny. Mówi, że rozum, odwaga, dobre urodzenie, rozsądek i talenty to wielkie zalety, ale same nie wystarczą, by ktoś odniósł sukces w świecie: potrzebni są jeszcze ojcowie i matki chrzestni, którzy pomogą mu radą i opieką. Perrault, przez lata urzędnik w służbie Ludwika XIV, z przymrużeniem oka przypomina, że w życiu liczą się także życzliwi protektorzy.