Balladyna Juliusza Słowackiego

Młody rycerz Kirkor, pan zamku o czterech wieżach, przychodzi w bogatej zbroi z orlimi skrzydłami do chaty leśnego Pustelnika po radę: chce się ożenić i nie wie, gdzie szukać żony. Starzec, gdy słyszy o królewnach, wybucha przekleństwami na ród panujący i wyznaje, kim jest. Był kiedyś władcą, brat wygnał go z tronu, a nocą zbójcy brata wymordowali jego troje dzieci w kołyskach. Pustelnik to wygnany król Popiel III.

Kirkor przyklęka i chce zbroić chłopów, by ruszyć na Gniezno. Opowiada, jak okrutnie rządzi Popiel, brat Pustelnika: karmi karpie ciałami niewolników, a kraj nękają susza, głód i zaraza. Pustelnik obwinia o to siebie. Uciekając, zabrał prawdziwą koronę Lecha, w której zamknięte było szczęście ludu, i zakopał ją w lesie pod spróchniałymi pniami; korona uzurpatora jest fałszywa. Opowiada legendę o jej pochodzeniu: jeden z Trzech Króli, król Scytów, wracając z Betlejem zabłądził w zbożu Lecha, przyjął od niego gościnę, zamiast połowy kraju wymienił się z nim obrączkami i podarował mu koronę, do której wyciągało rączki Dzieciątko.

Kirkor przysięga, że korona wróci, ale najpierw prosi o radę w sprawie małżeństwa. Pustelnik każe mu iść za pierwszą jaskółką i wziąć za żonę ubogą, niewinną dziewczynę spod słomianego dachu. Kirkor odchodzi. Zaraz potem zjawia się pasterz Filon, przybrany wstążkami i kwiatami, i skarży się, że nigdzie nie znalazł wymarzonej bogini miłości. Pustelnik nazywa go szaleńcem, pokazuje mu czerwony ślad korony na swoim czole, który nie zagoił się przez dwadzieścia lat, a Filon odchodzi w las, by marzyć o ukochanej, której nie zna.

Duszki Skierka i Chochlik czekają, aż ich królowa, nimfa Goplana, obudzi się w jeziorze. Leniwy Chochlik narzeka na prace, którymi obarcza ich władczyni, a zwinny Skierka zachwyca się Goplaną wychodzącą z wody. Nimfa wyznaje mu, że kocha człowieka: zimą, gdy spała pod lodem, przez przerębel wyrąbany przez rybaków wpadł do jeziora człowiek, a ona, choć chciała go zatrzymać, wyniosła go na wpół martwego z powrotem przez otwór w lodzie.

Do lasu przychodzi ukochany Goplany, rumiany wieśniak Grabiec, syn zakrystiana, lubiący miód i gorzałkę. Kpi z panny, która wydaje mu się „jakby szklanna”, opowiada zabawnie o swoim ojcu i prosi o całusa, ale pocałunek mu nie smakuje. Nie zamierza spotykać się z nimfą co wieczór, bo za lasem czeka na niego Balladyna, córka wdowy. Goplana ostrzega, że Balladyna ma złe serce, zaklina go, żeby nie szedł, a gdy przedstawia się jako królowa fal, Grabiec ucieka przerażony, przekonany, że chce go poślubić żona szatana.

Zazdrosna Goplana postanawia użyć swojej czarodziejskiej mocy, by zdobyć serce Grabca. Chochlikowi każe błąkać chłopca przez całą noc, tak by nie trafił do chaty wdowy, a o świcie przyprowadzić go z powrotem. Skierce każe na spróchniałym mostku wywrócić złotą karetę bogatego pana jadącego jak do ślubu, nikogo nie krzywdząc, i zaprowadzić go do chaty ubogiej wdowy, by wziął tam za żonę jedną z jej córek. Chce w ten sposób usunąć rywalkę.

Uboga Wdowa wraca ze żniw z córkami, Balladyną i Aliną. Starsza, Balladyna, jest jej ulubienicą: matka oszczędza jej pracy i marzy, że kiedyś zajedzie przed chatę królewicz i weźmie ją za żonę. Młodsza, Alina, troskliwa i pracowita, chce, by matka odpoczęła. Nagle na mostku zatrzymuje się złota kareta, a do chaty puka Kirkor: koło jego powozu się złamało i szuka schronienia.

Niewidzialny Skierka wkłada obu dziewczętom czarodziejskie wianki i sprawia, że rozbrzmiewa muzyka, a ponieważ Goplana nie powiedziała, którą z sióstr wybrać, Kirkor zakochuje się w obu naraz. Przypomina sobie radę Pustelnika o słomianym dachu i prosi Wdowę o rękę jednej z córek. Obie wyznają mu miłość: Balladyna obiecuje na jego rozkaz skoczyć w ogień i wziąć na siebie jego grzechy, Alina – kochać go wiernie, ale prosi, by zabrał do zamku także matkę i siostrę. Kirkor nie umie wybrać.

Skierka podsuwa Wdowie myśl o próbie: rano obie córki pójdą do lasu z dzbankami, a żoną Kirkora zostanie ta, która pierwsza wróci z dzbanem pełnym malin. Kirkor przyjmuje tę radę i zostaje na noc w chacie. Gdy siostry zostają same, Alina cieszy się szczęściem rodziny i przypomina siostrze, że zawsze zbiera maliny szybciej. Daje też do zrozumienia, że wie o jej ukochanym. Na klaśnięcie dobiegające z lasu Balladyna wymyka się ze świecą na spotkanie z Grabcem. Alina modli się o pełny dzbanek i zasypia, mówiąc przez sen o malinach.

Chochlik przez całą noc wodził Grabca po bagnach i rano przyprowadza go, pijanego i umazanego czerwonym błotem, nad jezioro. Grabiec zasypia. Skierka donosi Goplanie, że Kirkor kocha obie siostry, a w nocy Balladyna wymknęła się ze świecą na schadzkę – z Grabcem. Rozgniewana Goplana zamyka Chochlika za karę w muszli i puszcza go na jezioro, a Grabca, który nie umie odpowiedzieć na jej czułe słowa, zamienia w płaczącą wierzbę.

Do lasu przychodzą siostry z dzbankami. Alina szybko napełnia dzban malinami, Balladyna ma ich niewiele. Gdy Alina mówi, że jako pani znajdzie siostrze męża, Balladyna dobywa noża. Alina opowiada o swojej miłości do Kirkora i droczy się z siostrą: może odda jej dzbanek, jeśli ta poprosi i ją pocałuje, a i tak prędzej dobiegnie do chaty. Balladyna każe siostrze położyć się na ziemi i zabija ją. Z wierzby odzywa się głos: „Jezus Maryja”. Przerażona zabójczyni znaczy sobie czoło krwią i ucieka w las, postanawiając żyć tak, jakby Boga nie było.

Goplana posyła Skierkę po Pustelnika, bo może jego zioła uratują Alinę. Tymczasem zwłoki znajduje Filon i od razu zakochuje się w martwej dziewczynie; chce się zabić leżącym przy niej nożem, ale powstrzymuje go nadbiegający Pustelnik. Gdy Filon odłamuje gałązkę z wierzby, drzewo mówi głosem Grabca, że jest pijane. Obaj zanoszą ciało do celi Pustelnika.

Na to samo miejsce wraca obłąkana Balladyna. Goplana, z zakrytą twarzą, przemawia do niej głosem siostry i próbuje ją przekonać, że wszystko było snem. Balladyna przez chwilę w to wierzy, ale gdy słyszy, że siostra żyje, życzy jej śmierci. Wtedy nimfa odsłania twarz, wręcza jej dzbanek Aliny i zapowiada, że nie wyda tajemnicy, lecz natura zbrodnią pogwałcona będzie się mścić. Balladyna odchodzi z cudzym dzbankiem do chaty, a Goplana mówi już sama do siebie, że krwawa plama nie zejdzie z jej czoła.

Kirkor i Wdowa czekają na ganku na powrót dziewcząt. Matka z dumą przewiduje, że pierwsza wróci jej ulubiona Balladyna, a Kirkor zachwala proste wiejskie życie. Balladyna przychodzi ze spuszczoną głową i dzbankiem pełnym malin. Kirkor bierze od niej dzban, wkłada jej na palec pierścionek z brylantami i odjeżdża karetą po księdza, by za godzinę wziąć ślub.

Zostawszy sama z matką, Balladyna kłamie, że Alina uciekła z jakimś obdartym młokosem, który od dawna za nią chodził, i zrzuca winę na matkę, która rozpieszczała młodszą córkę. Wdowa przeklina Alinę, płacze i zaraz potem łudzi się, że córka jeszcze wróci. Gdy chce pocałować Balladynę w czoło, dostrzega czerwoną plamę, podobną do krwi. Balladyna próbuje ją zetrzeć, ale plama nie znika; wzbrania się, by matka jej dotykała, a Wdowa idzie po wodę.

Przychodzą swaty i druhny z muzyką i weselną pieśnią. Dziewczęta podają pannie młodej kosze kwiatów, ale Balladyna widzi na białych różach czerwone plamy, odpycha kosze i ucieka do chaty. Druhna obraża się, że dawna przyjaciółka wzgardziła jej kwiatami, a z oddali nadjeżdża już złota kareta Kirkora z księdzem.

Przed pogorzeliskiem chaty Wdowy zbierają się wieśniacy. Kobiety zazdroszczą biedaczce, która jeździ teraz złotą karetą, a stary wieśniak broni jej, bo leczyła ubogich. Chatę, jak się domyślają, spalono, bo nowi państwo wstydzą się słomianego dachu i chłopskiej przeszłości. Jedna z dziewcząt opowiada o wczorajszym ślubie: panna młoda była blada jak upiór, nosiła na czole czarną wstążkę zamiast wianka i hardo się uśmiechała. Wieś wie też, że Balladyna miała wyjść za Grabca, którego nie było na weselu.

Wtem z lasu wpada Grabiec, otoczony dziećmi. Jest ponury i opowiada, że był wierzbą. Starzec śmieje się, że to pijacki sen, bo Grabiec przyznaje, że wcześniej był w karczmie. Grabiec nie może zrozumieć, gdzie się podziała chata wdowy, a dziewczęta drwią z niego, że jego Balladyna „smyknęła” w złotej karecie, i wkładają mu na głowę wianek z grochu, czyli znak odrzuconego kochanka. Starzec zabiera wyśmiewanego chłopaka do karczmy, by przy miodzie wszystko mu opowiedzieć.

Balladyna, bogato ubrana, z czarną wstążką na czole, ma już wszystko, czego chciała, ale sumienie dręczy ją rano, wieczorem i nocą. Kirkor nazajutrz po ślubie wyrusza zbrojnie z rycerzami na wyprawę, której celu przysiągł nie zdradzać, i obiecuje wrócić za trzy dni. Na pożegnanie każe żonie zdjąć po powrocie czarną wstążkę, bo czoło należy do niego. Balladyna mówi, że złożyła ślub, a Kirkor dopowiada: „Ślub po siostrze”. Balladyna drży, czy mąż nie pojechał szukać Aliny i nie znajdzie jej grobu.

Dowódca straży zamkowej, Fon Kostryn, wygnaniec, który mówi o sobie, że pochodzi z niemieckich książąt, od pierwszego spojrzenia schlebia nowej pani, a Balladyna czuje, że znalazła w nim bratnią duszę. Wchodzi Wdowa, ciekawa, czemu zięć odjechał, i chce opowiedzieć sen o Alinie, ale córka ją ucisza. Każe odprawić od bramy wóz wiejskiej kumy matki, Barbary, i zbywa prośbę Wdowy o nową suknię. Gdy matka znów pyta o krwawą plamę na czole, Balladyna odsyła ją do komnaty w wieży i boi się, że kiedyś zdradzi się przed matką lub mężem.

Kostryn szykuje ucztę na cześć ślubu i zapala ognie nad Gopłem. Balladyna każe zamknąć wieżę, w której mieszka matka, i przedstawia ją jako chorą mamkę. Kostryn opowiada też, że poszczuł psami jakiegoś prostaka, który twierdził, że zna panią: to Grabiec. Balladyna obiecuje Kostrynowi, że może być pierwszym z tysięcy, jeśli umie dochować tajemnicy, a on przyklęka i całuje skraj jej szaty. Razem idą do skarbca po złoto dla gości.

Pustelnik pokazuje Kirkorowi wykopaną koronę Lecha, która za jego pomocą ma kiedyś wrócić do Gniezna, i radzi mu wypróbować młodą żonę: niech pośle jej zapieczętowaną żelazną skrzynię i zagrozi gniewem, jeśli pieczęć zostanie złamana. Kirkor przystaje na to, oddaje słudze skrzynkę ze swoją pieczęcią (dwa złote żołędzie w paszczy dzika) i odjeżdża z rycerzami. Przychodzi Filon i pyta o grób ukochanej, która nie ożyła. Pustelnik namawia go, by zamiast płakać, ruszył z Kirkorem do walki, ale Filon woli wróżyć z jaszczurki, czy umarli śnią.

Wtedy do chaty wbiega Balladyna i prosi Pustelnika, by uleczył ranę na jej czole. Starzec bada jej serce, wypytuje o maliny i wierzbę, aż poznaje prawdę: zabiła siostrę. Balladyna nie przyznaje się, rzuca mu złoto i grozi. Pustelnik szyderczo proponuje, że obudzi zmarłą siostrę, aby to ona zmazała plamę, ale Balladyna woli nosić trzy razy straszniejsze plamy niż ujrzeć Alinę żywą. Starzec przeklina zbrodniarkę i zapowiada, że jutro rano na murach zamku zobaczy „Boga palec”. Balladyna, wstrząśnięta, ucieka z groźbą „Biada ci!”.

Pustelnik zostaje sam. Słyszy w lesie śmiech duchów, odgłosy upiornych łowów i podziemne dzwony zatopionego w Gople miasta, więc idzie je przeżegnać.

Skierka znajduje na kamieniu koronę, którą Pustelnik zostawił, gdy pobiegł żegnać zatopione miasto. Przychodzi Goplana z Grabcem. Grabiec grzecznie, ale stanowczo odmawia jej miłości: jest człowiekiem z mięsa i kości, a pod zamkiem Kirkora właśnie go obito, więc chce się nająć do zamkowej kuchni, gdzie dobrze karmią. Goplana, zrozpaczona, że ukochany wciąż myśli o Balladynie, obiecuje mu, czego tylko zapragnie. Grabiec żąda, by mógł wyglądać jak „król dzwonkowy” z talii kart: w koronie, z jabłkiem i berłem.

Nimfa zakreśla wokół niego czarodziejskie koło, a gdy Grabiec zasypia, duszki ubierają go w złoty płaszcz. Budzi się z siwą brodą, w królewskim stroju i z prawdziwą koroną Popielów na głowie. Berłem jest gałąź wierzby, którą odłamał Filon, a jabłkiem – jabłko przyniesione przez Chochlika. Grabiec od razu „króluje”: nakłada podatki na kwiaty, ptaki i rosę, a pomysły ma jak z karczmy. Goplana żegna go do wieczora i zostawia mu duszki do posług. Grabiec mianuje Chochlika ministrem, a Skierkę błaznem, wsiada do piekielnego powozu, który pożyczył Chochlik, i jedzie na ucztę weselną do zamku Kirkora.

Kostryn zdradza w monologu, że ukryty za celą Pustelnika podsłuchał rozmowę Balladyny ze starcem. Zna więc jej tajemnicę i myśli, jak ją wykorzystać: może przez nią zdobyć panią zamku i jej skarby. Balladyna wraca zamyślona i dręczy się myślą, że starzec wie o zbrodni i rozpowie o niej, oraz wyrzuca sobie, że w ogóle do niego poszła.

Rycerz Kirkora, Gralon, przynosi od pana dar: okutą skrzynię z czerwoną pieczęcią, której pani zamku nie wolno otwierać aż do powrotu męża. Balladyna oburza się, że mąż jej nie ufa, obraża posłańca, a potem udaje pokorną żonę i daje mu złotówkę. Wypytuje, gdzie Kirkor się zatrzymywał. Gralon opowiada, że pan był u Pustelnika, a potem w lesie, pod wierzbą nad strumieniem, koń spłoszył się przed trupem. Kirkor uznał, że to ścierwo zabitego tura, i wziął je za dobrą wróżbę dla wyprawy. Kostryn rozumie, że pod wierzbą nie leżał tur.

Kostryn dobywa miecza i oświadcza, że tego człowieka trzeba zabić, a Balladyna przytakuje. Gdy obaj mężczyźni walczą, ona zdejmuje ze ściany miecz i zabija Gralona od tyłu. Kostryn przypomina jej, że teraz są wspólnikami: weźmie połowę jej strachu i tajemnic. Na pytanie, co robić, odpowiada krótko, że trzeba „mieć głowę”.

W czasie burzy w zamku trwa uczta. Na pierwszym miejscu siedzi Grabiec przebrany za króla, za nim stoją Chochlik i Skierka. Grabiec rozdaje złoto z tacy i pakuje je do kieszeni. Balladyna ucisza Kostryna, który przy gościach ściska ją za rękę, a gdy szlachta rozmawia o herbach, podchwytuje wymysł Kostryna, że jest księżniczką z Trebizondy, i dodaje, że okrutny wuj wygnał ją z państwa, przez niego zginęli jej bracia, a matkę zamurowano.

Do sali wdziera się głodna Wdowa, zamknięta w wieży bez jedzenia. Balladyna udaje, że jej nie zna, nazywa ją szaloną żebraczką i wiedźmą i każe wyrzucić matkę z zamku w burzową noc. Wdowa przeklina córkę i odchodzi wypchnięta przez służbę.

Przybywa goniec Kirkora z nowinami. Burza zatrzymała pana w celi Pustelnika, ale wyprawa się udała: Kirkor z dwoma rycerzami zabił w Gnieźnie okrutnego Popiela i pokazał jego trupa ludowi. Lud chciał go obwołać królem, lecz Kirkor odmówił, bo nie jest godzien, a jego żona to chłopka z dzbanem malin w herbie. Kazał ogłosić bezkrólewie: królem zostanie ten, kto zjawi się w prawdziwej koronie Popielów z brylantem zwanym „żmije-oko”. Szlachta pada na kolana przed Grabcem, który właśnie nosi tę koronę.

Grabiec chce zabawy i każe Chochlikowi grać na wierzbowym berle jak na fujarce. Duchy śpiewają do tej muzyki piosenki o dwóch siostrach, malinach, nożu i krwawej plamie na czole. Balladyna w transie każe grać dalej, a potem, gdy Grabiec zażyczy sobie malin, widzi zjawę Aliny z dzbankiem na głowie. Goście czują zapach malin, a Balladyna mdleje. Kostryn każe ją wynieść, kończy ucztę i każe odprowadzić „króla” do przygotowanej dla niego komnaty w bocznej wieży.

Burza trwa. Kirkor, choć ma zamek niedaleko, nie jedzie do żony: dowiedział się, że korona Lecha została skradziona, i przysięga Pustelnikowi, że zginie albo ją odzyska. Postanawia nocą wrócić do Gniezna, ogłosić ludowi, że prawowitym dziedzicem jest wygnany starzec, i każdego, kto zjawi się w koronie Popielów, nazwać złodziejem. Marzy, że gdy Pustelnik zasiądzie na tronie, on sam zamieszka spokojnie w zamku z żoną i dzieckiem. Gdy odjeżdża, Pustelnik, który zna zbrodnię Balladyny, życzy mu, by Bóg uczynił go raczej wdowcem niż ojcem jej dzieci.

W lesie błąka się Wdowa wygnana z zamku. Piorun pozbawił ją wzroku, próbowała się powiesić na sośnie, ale gałąź się złamała. Skarży się, że córka, wielka pani, wygnała ją w burzę, a mimo to wciąż ma nadzieję, że Balladyna sobie o niej przypomni. Pustelnik zaprasza ją do chaty i obiecuje zaprowadzić rano do nowego króla, by błagała go o litość, lecz ślepa staruszka odchodzi w las, nucąc piosenkę o matce, która miała dwie córki. Pustelnik postanawia kazać jej szukać po całym kraju i wydać na wyrodne dziecko okrutny wyrok.

Skierka i Chochlik wychodzą z wieży, w której po uczcie zasnął Grabiec, i rozlatują się po swoich sprawach, a ich pan zostaje bez opieki. Do ciemnej sali wchodzi Balladyna w nocnej koszuli, z nożem w ręku. Boi się każdego szmeru i każdej błyskawicy, ale wie, że jeśli dziś nie zrobi tego, co zamierza, jutro będzie żałować, więc idzie na wieżę.

Tymczasem z mieczem przychodzi Kostryn. W monologu zdradza, że sam chciał zabrać koronę, uciec nocą i zostawić „cudzołożną” panią. W drzwiach spotyka Balladynę wracającą z wieży: zabiła śpiącego Grabca, ma ręce we krwi, ale w ciemności nie znalazła korony. Po koronę idzie więc Kostryn. Gdy wraca z nią ponury, Balladyna wyczuwa, że chciał zabić także ją, i każe mu stać z daleka, a on się wypiera.

O świcie wspólnicy naradzają się. Kostryn donosi, że Kirkor wrócił do Gniezna i grozi każdemu, kto upomni się o tron z koroną. Balladyna zamierza przekupić ludzi złotem ze skarbca i zebrać wojsko. Każe Kostrynowi zabić Pustelnika, aby o zbrodniach wiedzieli tylko oni dwoje. Kostryn odpowiada, że troje, bo Balladyna nosi dziecko, a ją przeraża myśl, że dziecko miałoby nosić w sobie taką tajemnicę.

Rankiem po burzy Skierka i Chochlik spotykają się na łące. Z tęczy wychodzi do nich Goplana, by się pożegnać: za karę zostaje wygnana na północ, do krainy śniegów i sosen. Przyznaje, że tak poplątała ludzkie czyny, iż teraz sam Bóg musi wziąć grom i ukarać winnych. Chwyta się klucza żurawi lecących na północ, a duszki biegną za nią.

Pod murami Gniezna Kirkor, ze skrzydłami orlimi na zbroi, prowadzi wojsko. Samozwaniec, który upomina się o tron w koronie Popielów, nie stanął z nim w szranki, lecz przekupił złotem wielu rycerzy i chce zdobyć władzę w bitwie. Kirkor rozkazuje bronić murów i tęskni do żony, nie wiedząc, że właśnie z nią przyjdzie mu walczyć. Goniec przynosi straszną wiadomość: posłani do lasu rycerze nie przyprowadzą Pustelnika, bo starzec wisi martwy na gałęzi przed swoją chatą. Kirkor, wstrząśnięty, daje hasło do boju.

Samozwańcem, z którym walczy Kirkor, jest Balladyna. W zbroi, z zasłoniętą twarzą, czeka w namiocie, a do bitwy idzie Kostryn. Balladyna zastanawia się, czym wynagrodzi go za zwycięstwo, a na wypadek klęski postanawia się zabić, by nie wpaść żywa w ręce męża. Stara kobieta w łachmanach przynosi jej róg z jadem wężowym. Balladyna zatruwa nim nóż, ale tylko po jednej stronie ostrza.

Żołnierze donoszą o przebiegu walki: przekupieni łucznicy przechodzą na stronę Balladyny, a Kirkor broni się na wzgórzu za wałem z ciał zabitych. Balladyna każe zaatakować go od tyłu i zabić. Wreszcie wraca zakrwawiony Kostryn z wiadomością, że Kirkor zginął. Wojsko wiwatuje na cześć Kostryna, a Balladyna w duchu postanawia się go pozbyć.

Przychodzi poselstwo z Gniezna z chlebem i solą i błaga zwycięzcę o łaskę. Balladyna każe powiesić dwóch burmistrzów, którzy namawiali lud do walki, a potem „ułaskawia” ich, każąc wybić im zęby. Przerażonym posłom wyjawia, że jest kobietą, i oznajmia, że będzie panować bez woli ludu. Kostrynowi obiecuje połowę miasta, kraju i chleba, po czym przecina bochenek zatrutym nożem i podaje mu zatrutą połowę. Oboje jedzą, każde swoją część, i wśród trąb ruszają do zdobytej stolicy.

Kanclerz i dwór czekają na nowego władcę. Gońcy oznajmiają, że królem jest kobieta. Kronikarz Wawel i paź opowiadają o „cudzie”: widziano mglistą niewiastę lecącą na sznurze żurawi. Nad zamkiem zbierają się czarne chmury, a strażnik twierdzi, że widział w nich jędzę na wozie ciągniętym przez żurawie. Wchodzi Balladyna w koronie, z Kostrynem. Kanclerz przypomina, że według prawa nowy władca, zanim zasiądzie do stołu, musi rozsądzić sprawy kryminalne. Wtedy Kostryn pada otruty, woła do królowej: „Precz! jędzo trująca!” i umiera. Balladyna mówi do siebie, że przeszłość jest już zamknięta w grobach i tylko ona zna tajemnicę. Ogłasza dobroczynne rozkazy, każe przynieść ciało Kirkora, który był jej mężem, i przysięga być sprawiedliwą sędzią.

Pierwszy oskarżyciel, lekarz, zgłasza otrucie Kostryna przez nieznanego sprawcę. Na żądanie kanclerza Balladyna orzeka, że truciciel zasługuje na śmierć. Drugi, obłąkany Filon, przynosi dzbanek i nóż znalezione przy zabitej dziewczynie pod płaczącą wierzbą. Królowa i tym razem wydaje wyrok śmierci na nieznanego zabójcę.

Trzecim oskarżycielem jest ślepa Wdowa, która nie wie, że stoi przed własną córką. Skarży się na córkę, która poślubiła grafa, a potem wygnała ją w burzową noc. Prawo karze niewdzięczne dzieci śmiercią, więc Wdowa nie chce wyjawić imienia córki i woli odejść. Kanclerz każe ją wziąć na tortury, a Balladyna milczy, choć matka błaga ją o litość. Staruszka umiera, nic nie wydawszy. Gdy dwór żąda wyroku, królowa po długim milczeniu mówi: „Winna śmierci!”. W tej chwili spada piorun i ją zabija. Kanclerz każe zamiast w koronacyjne bić w dzwony pogrzebowe.

Publiczność wywołuje na scenę kronikarza Wawela i pyta, jak opisze w kronice to, co się stało. Wawel nie widział wydarzeń, bo w tym czasie układał treny na śmierć Popiela, a mimo to wydaje pewne siebie sądy. Twierdzi, że królowa rządziła mądrze jak Salomon, więc musiała być cnotliwa, wywodzi jej ród z plemienia Obotrytów i zapowiada, że rozprawi się piórem z uczonym, który twierdzi inaczej. O piorunie mówi, że podczas burzy trzeba bić w dzwony i że gałązka lauru chroni przed piorunem lepiej niż korona. Na dowód podaje autora sztuki, który nosi wieniec laurowy i w którego piorun dotąd nie uderzył. Publiczność zarzuca mu, że pochlebia królom i poetom, i przegania go za kulisy. Epilog wyśmiewa kronikarzy, którzy piszą historię bez znajomości faktów.