Style w sztuce i architekturze: od romańskiego do socrealizmu

• Styl rozpoznajesz po cechach widocznych na zdjęciu lub reprodukcji: kształcie łuków i okien, bryle, dekoracji, proporcjach, sylwecie wieży i dachu. Odpowiedź ma zawierać nazwę stylu i jedną widoczną cechę, więc ucz się par: styl i cecha, której nie można pomylić z żadnym innym.
• Romanizm jest stylem masywnym. Budowle romańskie miały grube mury, niewielkie, głęboko osadzone okna, półkoliste łuki i absydy, a w Polsce największy rozkwit tego stylu przypada na XII w. Gotyk jest jego przeciwieństwem: ostrołuk, strzelistość i smukłość, przypory na zewnątrz ścian, duże okna z maswerkami i sklepienie krzyżowo-żebrowe. W Polsce cechy gotyku zobaczysz m.in. w ceglanych kościołach z XIV i XV w.
• Renesans wraca do wzorów antyku: stosuje półkolisty łuk, symetrię, kolumny i pilastry, kopułę, attykę nad gzymsem i arkadowe dziedzińce. W Polsce zaczął się na dworze królewskim, a miasto idealne to renesansowa idea planowego, regularnego układu ulic i placów. Barok przeciwnie, dąży do efektu: monumentalność, bogactwo ornamentów, dynamizm, światłocień i iluzjonistyczne dekoracje wnętrz, a w rezydencjach inspirację dawał Wersal.
• Klasycyzm, czyli styl czasów Stanisława Augusta, wraca do antyku w sposób powściągliwy: symetria, portyk z kolumnami zwieńczony trójkątnym frontonem, pilastry i nieprzeładowana fasada. Król był mecenasem architektów i artystów, a Łazienki Królewskie są jednym z najbardziej znanych dzieł tego okresu. Pamiętaj o różnicy: renesans zdobi, klasycyzm zachowuje umiar i prostotę.
• W drugiej połowie XIX stulecia sztuka polska poszła w stronę realizmu, który przedstawiał zwykłe życie i pracę ludzi, bez idealizacji. Na przełomie wieków rozwinęła się Młoda Polska i secesja: falista linia, ozdobny ornament, motywy roślinne, asymetria i łączenie różnych dziedzin sztuki, które widać u Wyspiańskiego. Poszukiwano też stylu narodowego, który Stanisław Witkiewicz odnalazł na Podhalu.
• W XX w. kultura II Rzeczypospolitej szukała nowoczesności, a po 1945 r. władze komunistyczne narzuciły socrealizm: realistyczną formę, treść socjalistyczną, monumentalność, symetrię, kolumnady i wysokie partery. Najsłynniejszym przykładem w Warszawie jest Pałac Kultury i Nauki, a dekoracje pokazywały robotników, chłopów i „postępową inteligencję”. Nie myl go z realizmem XIX w.: socrealizm służył propagandzie.

Egzamin maturalny z historii na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut; za cały arkusz można uzyskać 60 punktów. Zadania zamknięte (m.in. wyboru wielokrotnego, prawda–fałsz, na dobieranie) i otwarte krótkiej odpowiedzi dają razem 45 punktów, wypowiedź argumentacyjna na jeden z trzech tematów — 15 punktów; musi liczyć co najmniej 300 słów. Zadania sprawdzają wymagania podstawy programowej z 2024 r.