Oświecenie · Pieśń, hymn
Hymn Polski to pieśń, którą Józef Wybicki napisał w 1797 roku dla Legionów Polskich we Włoszech, dwa lata po trzecim rozbiorze. Na egzaminie ósmoklasisty Mazurek Dąbrowskiego jest „inną lekturą obowiązkową”: możesz się do niego odwołać w krótkiej odpowiedzi i w wypracowaniu. Znajdziesz tu tekst hymnu w brzmieniu ustawy, z numeracją wersów, omówienie zwrotka po zwrotce, środki stylistyczne i to, czym hymn różni się od pierwotnej pieśni.
Na liście lektur
Mazurek Dąbrowskiego to hymn państwowy Polski. Napisał go Józef Wybicki w lipcu 1797 roku we włoskim Reggio nell’Emilia jako pieśń dla Legionów Polskich, które generał Jan Henryk Dąbrowski utworzył we Włoszech po trzecim rozbiorze. Legioniści walczyli u boku Francji w nadziei, że jej zwycięstwa przywrócą Polsce niepodległość.
Pieśń mówi, że Polska żyje, dopóki żyją Polacy, i że to, co zabrał wróg, można odzyskać walką. Refren wzywa Dąbrowskiego, by poprowadził żołnierzy z Włoch do kraju, a zwrotki przywołują drogę przez Wisłę i Wartę, przykład Bonapartego i hetmana Czarnieckiego oraz ojca, który w kraju słyszy bębny nadchodzącego wojska. Hymnem państwowym pieśń jest od 1927 roku; jej tekst określa ustawa z 1980 roku.
Tekst urzędowy: Załącznik nr 4 do ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 299) · źródło
Mówią żołnierze Legionów Polskich, które w 1797 roku powstały we Włoszech, i mówią zbiorowo: „my”. Polska od dwóch lat nie istnieje na mapie, rozdzielona między trzech zaborców, a legioniści walczą u boku Francji daleko od kraju. Pieśń to ich wyznanie wiary i marsz: dopóki żyją Polacy, żyje Polska, a to, co zabrał wróg, można odzyskać walką.
W refrenie legioniści zwracają się do swojego dowódcy, generała Jana Henryka Dąbrowskiego, i wzywają go, by poprowadził ich z Włoch do Polski. Kolejne zwrotki mówią o drodze do kraju, o przykładzie Bonapartego i Czarnieckiego, a ostatnia przenosi nas do Polski, gdzie ojciec słyszy bębny nadchodzącego wojska.
Pierwsza zwrotka zawiera najważniejszą myśl pieśni: Polska nie zginęła, choć nie ma państwa, bo żyją ludzie, którzy ją tworzą. Ojczyzna to nie tylko granice i rząd, ale wspólnota ludzi. Drugie zdanie zapowiada działanie: to, co obca przemoc zabrała, legioniści odbiorą szablą, czyli walką zbrojną. Słowo „jeszcze” brzmi jak sprzeciw wobec tych, którzy uznali Polskę za skończoną.
Refren to wezwanie do dowódcy, generała Dąbrowskiego: niech prowadzi legiony z Włoch do Polski, a pod jego dowództwem żołnierze połączą się z narodem. Krótkie wersy i powtórzone „marsz, marsz” mają rytm kroków maszerującego wojska. Połączenie z narodem to cel całej drogi: legioniści są na obczyźnie, ale walczą dla ludzi, którzy zostali w kraju.
Druga zwrotka hymnu wymienia dwie wielkie polskie rzeki: przejście przez Wisłę i Wartę to powrót do ojczyzny i odzyskanie jej ziem. Wzorem jest Bonaparte, wówczas zwycięski francuski wódz we Włoszech, który pokazał, jak się wygrywa. Legioniści wiązali z nim nadzieję, że zwycięstwa Francji nad zaborcami przyniosą Polsce wolność. Zwrotkę zamyka skrócony zapis refrenu.
Trzecia zwrotka przywołuje hetmana Stefana Czarnieckiego, bohatera wojen ze Szwedami w XVII wieku, czyli czasów potopu. Jak on po szwedzkim najeździe wrócił do Poznania, tak legioniści wrócą do kraju – w pieśni „przez morze” – by ratować ojczyznę teraz. Przykład z przeszłości dodaje otuchy: Polska już raz podniosła się z klęski, więc może podnieść się znowu.
Ostatnia zwrotka jest obrazkiem z kraju. Ojciec mówi do Basi, że chyba słychać bębny – to nadchodzą polskie wojska. Wzruszenie, łzy i nadzieja zwykłych ludzi pokazują, na kogo czekają legioniści i komu niosą wolność. Badacz Roman Kaleta zwracał uwagę, że w gwarach końcówkę „-ej” wymawiano i zapisywano jak „-y”, więc „zapłakany” może znaczyć „zapłakanej” – płakałaby wtedy Basia, a nie ojciec. Pieśń kończy się refrenem.
personifikacjaw. 1
Jeszcze Polska nie zginęła
Ojczyzna jest jak żywa istota, która może zginąć albo trwać; trwa, dopóki żyją ludzie, którzy ją tworzą.
metonimiaw. 4
Szablą odbierzemy
Szabla oznacza walkę zbrojną; jedno słowo mówi, że wolności nie odzyska się prośbą, tylko walką.
apostrofa, powtórzeniew. 5
Marsz, marsz Dąbrowski
Bezpośredni zwrot do dowódcy, wzmocniony podwójnym wezwaniem, oddaje gotowość żołnierzy i rytm marszu.
anaforaw. 9
Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę
Powtórzone „przejdziem” brzmi jak obietnica i odliczanie kolejnych etapów drogi do kraju.
przykład historycznyw. 14
Jak Czarniecki do Poznania
Odwołanie do bohatera wojen ze Szwedami pokazuje, że ojczyzna już kiedyś podniosła się z klęski.
archaizmy fleksyjnew. 8
Złączym się z narodem
Dawne krótsze formy, jak „złączym”, „przejdziem”, „będziem”, „wrócim”, nadają pieśni podniosły, dawny ton i pasują do rytmu.
scenka rodzajowa, mowa niezależnaw. 21
Słuchaj jeno, pono nasi
Słowa ojca przenoszą nas do Polski i pokazują nadzieję zwykłych ludzi czekających na wojsko.
Mazurek Dąbrowskiego powstał w chwili, gdy Polska jako państwo przestała istnieć. Jego najważniejsza myśl jest prosta i odważna: naród żyje, dopóki żyją ludzie, którzy czują się Polakami, a utracone państwo można odzyskać. Ojczyzna nie jest więc tylko terytorium i władzą, ale wspólnotą ludzi, języka i pamięci.
Pieśń łączy trzy czasy. Teraźniejszość to legioniści na obczyźnie, którzy maszerują pod dowództwem Dąbrowskiego. Przeszłość to przykład Czarnieckiego, który już raz uratował kraj po najeździe. Przyszłość to powrót przez Wisłę i Wartę oraz radość ludzi w kraju, którzy słyszą bębny nadchodzącego wojska. Dzięki temu hymn nie jest skargą na utratę wolności, tylko wezwaniem do działania i wyrazem nadziei.
Ważne jest też to, że mówi tu „my”: wspólnota żołnierzy, a przez nich cały naród. Prosty język, krótkie wersy, refren i rytm ludowego mazurka sprawiły, że pieśń łatwo było zapamiętać i śpiewać. Właśnie dlatego przez cały okres zaborów, w powstaniach i na emigracji stała się pieśnią wszystkich Polaków, a od 1927 roku jest hymnem państwowym. Jako symbol Rzeczypospolitej jest chroniona prawem i wykonuje się ją w postawie wyrażającej szacunek.
Najważniejsza myśl hymnu brzmi: Polska istnieje, dopóki żyją Polacy. Państwo zostało zniszczone, ale naród trwa w ludziach, ich języku, pamięci i woli walki. To myśl, która przez cały okres zaborów dawała Polakom nadzieję i do dziś wyjaśnia, dlaczego wspólnota narodu jest ważniejsza niż chwilowy kształt granic.
Pieśń nie płacze nad klęską, tylko wzywa do działania: odebrać szablą, przejść Wisłę i Wartę, wrócić jak Czarniecki. Wzorem jest zwycięski Bonaparte. Hymn łączy odwagę żołnierzy z nadzieją ludzi w kraju, którzy czekają na swoje wojsko – nawet ojciec, który płacze ze wzruszenia, słysząc bębny.
Tekst, który dziś śpiewamy, różni się od pierwotnej pieśni. W wersji, którą Wolne Lektury podają za śpiewnikiem z początku XX wieku, pierwszy wers brzmi „Jeszcze Polska nie umarła”, zwrotka o Czarnieckim stoi przed zwrotką o Wiśle, a są też zwrotki o zgodzie przeciw Niemcom i Moskalom oraz o racławickich kosach Kościuszki. Hymn ma cztery zwrotki w brzmieniu ustalonym ustawą.
W 1795 roku trzeci rozbiór zakończył istnienie Rzeczypospolitej: jej ziemie podzieliły Rosja, Prusy i Austria. Część polskich żołnierzy i polityków wyjechała na emigrację, do Francji i Włoch, i szukała sposobu, by dalej walczyć. Francja była w wojnie z zaborcami, a jej armią we Włoszech dowodził zwycięski generał Napoleon Bonaparte. W styczniu 1797 roku generał Jan Henryk Dąbrowski zawarł umowę o utworzeniu Legionów Polskich we Włoszech.
Józef Wybicki (1747–1822), działacz polityczny i pisarz, współtwórca legionów, napisał dla nich w lipcu 1797 roku w Reggio nell’Emilia pieśń zaczynającą się od słów „Jeszcze Polska nie umarła”. Rękopis miał sześć zwrotek. Melodia opiera się na motywach ludowego mazurka, a jej autor nie jest znany. Pieśń szybko rozeszła się po wszystkich zaborach i towarzyszyła Polakom w powstaniach i na emigracji.
Hymnem państwowym Mazurek Dąbrowskiego jest od 26 lutego 1927 roku. Dziś jego tekst ma cztery zwrotki, a ustala go załącznik do ustawy z 31 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie; Konstytucja w art. 28 mówi, że hymnem Rzeczypospolitej jest Mazurek Dąbrowskiego.
Mazurek to polski taniec ludowy w szybkim, trzymiarowym rytmie; melodia pieśni opiera się na jego motywach. Dąbrowski to generał Jan Henryk Dąbrowski, dowódca legionów, do którego zwraca się refren. Pierwotnie pieśń nazywała się Pieśń Legionów Polskich we Włoszech; nazwa Mazurek Dąbrowskiego łączy więc muzykę z bohaterem, a ustawa z 1980 roku używa jej jako nazwy hymnu państwowego.
Zadanie 1. (0–1)
Zadanie 2. (0–1)
Zadanie 3. (0–1)
Zadanie 4. (0–1)
Zadanie 5. (0–1)
Zadanie 6. (0–1)
Zadanie 7. (0–1)
Odpowiedzi sprawdzone: 0/7
Zacznij od pierwszych zadań z darmowego arkusza (egzamin ósmoklasisty z języka polskiego): bez zegara, każde sprawdzisz od razu, z wyjaśnieniem. Potem możesz rozwiązać cały arkusz.
Tematy wypracowań z arkuszy CKE, do których ten utwór się nadaje, i co z niego wziąć. To nie gotowe wypracowania: argumentu i sytuacji z lektury szukaj sam.
Egzamin ósmoklasisty 2026, temat 1 · przemówienie
Napisz przemówienie skierowane do swoich rówieśników, w którym przekonasz ich, że każdy może kształtować swoją przyszłość. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.
W tym temacie ten utwór może być lekturą obowiązkową, której wymaga polecenie.
Co wziąć z lektury
Hymn to dobry argument, że ludzie mogą kształtować swoją przyszłość nawet w najtrudniejszym położeniu. Legioniści w 1797 roku nie mieli państwa, a mimo to postanowili walczyć: „Co nam obca przemoc wzięła, / Szablą odbierzemy”. Pokaż, że los Polski zależał od ich decyzji i działania, a nie od pogodzenia się z klęską. Jako lekturę obowiązkową podaj tytuł i autora – Józefa Wybickiego – i krótko przypomnij okoliczności powstania pieśni.Egzamin ósmoklasisty 2023, temat 1 · rozprawka
Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy od nas samych? Napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoje stanowisko. W uzasadnieniu odwołaj się do lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.
W tym temacie ten utwór może być lekturą obowiązkową, której wymaga polecenie.
Co wziąć z lektury
Do tezy, że to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy od nas samych, hymn wnosi przykład wspólnoty: żołnierze na obczyźnie sami decydują, że pozostaną Polakami i będą walczyć o ojczyznę. Przywołaj ich słowa „Będziem Polakami” i przykład Czarnieckiego, który wrócił, by ratować kraj. Pamiętaj, że w rozprawce potrzebny jest jeszcze drugi utwór literacki, a argument z hymnu warto połączyć z inną lekturą, w której bohater wybiera odwagę.Odp.:Słowa napisał Józef Wybicki, polityk i pisarz, w lipcu 1797 roku w Reggio nell’Emilia we Włoszech. Pieśń była przeznaczona dla Legionów Polskich, które generał Jan Henryk Dąbrowski utworzył tam po trzecim rozbiorze. Autor melodii, opartej na motywach ludowego mazurka, nie jest znany. Pierwotnie utwór nazywał się Pieśń Legionów Polskich we Włoszech.
Odp.:Oficjalnie od 26 lutego 1927 roku. Wcześniej, przez cały okres zaborów, był jedną z najważniejszych polskich pieśni patriotycznych. Dziś jego tekst ustala załącznik nr 4 do ustawy z 31 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej, a Konstytucja w art. 28 mówi, że hymnem Rzeczypospolitej jest Mazurek Dąbrowskiego.
Odp.:Hymn ma cztery zwrotki i refren. Zwrotki zaczynają się od słów: „Jeszcze Polska nie zginęła”, „Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę”, „Jak Czarniecki do Poznania” i „Już tam ojciec do swej Basi”. Refren „Marsz, marsz Dąbrowski” ustawa drukuje w całości po pierwszej zwrotce, a po pozostałych w skrócie. Rękopis Wybickiego miał sześć zwrotek.
Odp.:Pierwotna pieśń zaczynała się od słów „Jeszcze Polska nie umarła”, miała sześć zwrotek, a zwrotka o Czarnieckim stała przed zwrotką o Wiśle i Warcie. W hymnie nie ma zwrotki wzywającej do zgody przeciw zaborcom ani zwrotki o kosach Kościuszki spod Racławic. Ustawa ustaliła tekst czterech zwrotek, który śpiewamy dziś.
Odp.:Stefan Czarniecki był hetmanem w XVII wieku, bohaterem wojen ze Szwedami w czasie potopu. W hymnie jest przykładem z przeszłości: jak on po szwedzkim najeździe wrócił do Poznania, tak legioniści wrócą z Włoch – w pieśni „przez morze” – by ratować ojczyznę teraz. Ta zwrotka dodaje otuchy, bo przypomina, że Polska już raz wyszła z wielkiej klęski.
Odp.:Ustawa o godle, barwach i hymnie mówi, że podczas wykonywania hymnu obowiązuje zachowanie powagi i spokoju. Osoby obecne stoją w postawie wyrażającej szacunek, mężczyźni w ubraniach cywilnych zdejmują nakrycia głowy, a osoby w mundurach z nakryciem głowy, które nie są w zorganizowanej grupie, oddają honory przez salutowanie. Poczty sztandarowe pochylają sztandary. Hymn wykonuje się publicznie zwłaszcza w czasie uroczystości, świąt i rocznic państwowych.
Tę stronę napisaliśmy my, nie CKE. Stan na 21 października 2026.
21 października 2026Sprawdź się w arkuszu w formacie egzaminu ósmoklasisty: zadania do tekstów i wypracowanie z odwołaniem do lektury, ocenione według kryteriów CKE.