Pozytywizm (późny wiersz poetki z 1908 roku, z lat Młodej Polski) · Pieśń patriotyczna
Rota to przysięga narodu, który nie odda ziemi, mowy ani wiary: Maria Konopnicka napisała ją w 1908 roku przeciw germanizacji w zaborze pruskim, a z muzyką Feliksa Nowowiejskiego stała się jedną z najważniejszych polskich pieśni patriotycznych. Na egzaminie ósmoklasisty jest „inną lekturą obowiązkową”. Znajdziesz tu pełny tekst z numeracją wersów, omówienie zwrotka po zwrotce, budowę, środki stylistyczne i znaczenie tytułu.
Na liście lektur
Rota to wiersz Marii Konopnickiej z 1908 roku, napisany w odpowiedzi na prześladowanie polskości w zaborze pruskim. Ma formę przysięgi: naród polski ślubuje, że nie porzuci ziemi przodków, nie pozwoli zniszczyć polskiej mowy, będzie bronił swojego ducha do ostatniej kropli krwi, nie da zniemczyć dzieci i doczeka chwili, gdy wnuk odzyska ziemię dziadów. Każda zwrotka kończy się formułą „Tak nam dopomóż Bóg!”.
W 1910 roku Feliks Nowowiejski napisał do Roty muzykę i pieśń zabrzmiała podczas uroczystości grunwaldzkich w Krakowie. Od tego czasu jest jedną z najważniejszych polskich pieśni patriotycznych.
Maria Konopnicka, Rota — tekst pochodzi z serwisu Wolne Lektury, na podstawie wydania: Piotr Maszyński, Śpiewnik narodowy na chór męski, Łódź 1917. Utwór w domenie publicznej. Ten utwór w Wolnych Lekturach
Mówi zbiorowy podmiot, „my”: naród polski, lud, „królewski szczep piastowy”. Mówi uroczyście, jak ktoś, kto składa przysięgę, i każdą zwrotkę kończy formułą przysięgi, wezwaniem Boga na świadka. Wróg jest nazwany wprost: to Niemiec, który chce zniemczyć dzieci, i „krzyżacka zawierucha” – zaborca pruski, którego poetka łączy z dawnymi Krzyżakami.
Okolicznością jest prześladowanie polskości w zaborze pruskim na początku XX wieku: odbieranie Polakom ziemi i walka z językiem polskim. Mówiący nie skarżą się jednak, tylko ślubują: nie oddadzą ziemi, mowy ani ducha, będą bronić każdego domu i doczekają się chwili, gdy wnukowie odzyskają ziemię przodków.
Pierwsza zwrotka to ślubowanie wierności ziemi i językowi. Naród przysięga, że nie porzuci ziemi, z której pochodzi, i nie pozwoli pogrzebać polskiej mowy. Przypomina, kim jest: polskim narodem, polskim ludem, potomkami Piastów, pierwszej dynastii królewskiej. Piąty wers ogłasza sprzeciw wobec ucisku, a dwa ostatnie powtarzają formułę przysięgi: Bóg ma być świadkiem i pomocnikiem.
Druga zwrotka mówi o gotowości do obrony aż do śmierci. Bronić trzeba przede wszystkim ducha, czyli tożsamości i wiary, dopóki „krzyżacka zawierucha” nie rozpadnie się w proch. Nazwa Krzyżaków łączy ówczesnego zaborcę z zakonem pokonanym pod Grunwaldem. Każdy próg domu stanie się twierdzą: obroną polskości jest codzienne życie rodzin.
Trzecia zwrotka jest najostrzejsza. Poetka nazywa wroga wprost i wyznacza granicę upokorzenia: Niemiec nie będzie nas poniżał ani zniemczał naszych dzieci. Mowa o germanizacji szkół była w 1908 roku bardzo aktualna. Zapowiedź „orężnego hufca” i złotego rogu, który zabrzmi jak sygnał, mówi o gotowości do walki zbrojnej, gdy nadejdzie czas. Duch narodu ma prowadzić ludzi jak hetman.
Ostatnia zwrotka mówi o imieniu Polski, które nie może zostać zgniecione, i o dumie narodu, który nie da się pogrzebać za życia. Zamyka ją obietnica na przyszłość: wnuk odzyska ziemię dziadów. Przysięga obejmuje więc trzy pokolenia – przodków, żyjących i potomnych – a refren po raz ostatni wzywa Boga na świadka.
anaforaw. 2
Nie damy pogrześć mowy
Powtarzane „Nie damy” (w. 2, 5, 22) brzmi jak kolejne punkty przysięgi i wzmacnia jej stanowczość.
epitetw. 4
Królewski szczep piastowy
Naród przypomina swoje królewskie pochodzenie od Piastów: ma prawo do tej ziemi od zawsze.
refren, formuła przysięgiw. 6
Tak nam dopomóż Bóg!
Słowa kończące przysięgę powtórzone po każdej zwrotce czynią z całego wiersza uroczyste ślubowanie przed Bogiem.
hiperbolaw. 8
Do krwi ostatniej kropli z żył
Przesadna miara poświęcenia mówi, że obrona polskości jest ważniejsza niż życie.
metafora, peryfrazaw. 11
Krzyżacka zawierucha
Zaborca pruski nazwany burzą i powiązany z Krzyżakami: wróg jest groźny, ale przemijający jak nawałnica.
metaforaw. 12
Twierdzą nam będzie każdy próg
Każdy dom staje się fortecą; obroną narodu jest polska rodzina, jej język i obyczaj.
personifikacjaw. 18
Duch będzie nam hetmanił
Duch narodu dowodzi jak hetman: siłą Polaków jest ich wspólna wola, a nie tylko broń.
symbolw. 19
złoty róg
Dźwięk rogu to sygnał do wspólnego działania, wezwanie do walki o wolność, które kiedyś zabrzmi.
metaforaw. 23
Nie pójdziem żywo w trumnę
Pogodzenie się z wynarodowieniem byłoby jak pogrzeb za życia; naród odmawia takiej śmierci.
Rota jest przysięgą, którą składa cały naród. Ślubuje on wierność czterem wartościom: ziemi przodków, polskiej mowie, duchowi narodu i jego imieniu. To odpowiedź na germanizację w zaborze pruskim, gdzie na początku XX wieku władze odbierały Polakom ziemię i zwalczały język polski w szkołach i na zebraniach. Konopnicka pokazuje, że tożsamość narodu opiera się właśnie na tym, czego zaborca chce go pozbawić.
Wiersz łączy przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Przeszłość to Piastowie i Krzyżacy pokonani pod Grunwaldem, teraźniejszość – ucisk, któremu trzeba się przeciwstawić, przyszłość – wnuk, który odzyska ziemię dziadów. Obrona polskości ma dwa wymiary: codzienny, gdy każdy próg domu staje się twierdzą, i zbrojny, gdy zabrzmi złoty róg i wstanie orężny hufiec. Dla czytelników z 1908 roku złoty róg mógł przywodzić na myśl róg z Wesela Wyspiańskiego, który miał wezwać do czynu.
Prosty język, krótkie wersy, powtórzenia i refren sprawiają, że tekst łatwo zapamiętać i śpiewać chórem. Dlatego Rota z muzyką Feliksa Nowowiejskiego szybko stała się pieśnią, którą śpiewano na uroczystościach patriotycznych; po odzyskaniu niepodległości rozważano nawet, czy nie uczynić jej hymnem państwowym.
Dla narodu pozbawionego państwa najważniejsze są ziemia przodków i język. Pierwsza zwrotka ślubuje wierność obu: „Nie rzucim ziemi”, „Nie damy pogrześć mowy”. Konopnicka odpowiada w ten sposób na pruską politykę odbierania Polakom ziemi i języka, pokazując, że to w nich przetrwa naród.
Cały wiersz jest przysięgą, a jej świadkiem jest Bóg, wzywany w refrenie po każdej zwrotce. Wiara religijna i patriotyzm są tu ze sobą połączone, tak jak w wielu polskich pieśniach z czasów zaborów: obrona narodu jest obowiązkiem moralnym, a nie tylko polityczną decyzją.
Przysięga łączy przodków (Piastów, dziadów), żyjących i potomnych: ostatnia zwrotka obiecuje, że wnuk odzyska ziemię dziadów. Wiersz uczy, że polskość przekazuje się z pokolenia na pokolenie, a obowiązek wobec ojczyzny nie kończy się na jednym życiu. Dlatego mówi „my”: przysięga wiąże całą wspólnotę, nie jednego człowieka.
Maria Konopnicka (1842–1910) była poetką i nowelistką epoki pozytywizmu, autorką wierszy i opowiadań o losie ludzi ubogich i o sprawie narodowej. Na początku XX wieku władze pruskie nasiliły germanizację Polaków: wprowadziły prawo pozwalające wywłaszczać polskich właścicieli ziemi i ograniczyły używanie języka polskiego na zgromadzeniach; w szkołach dzieci uczono po niemiecku. Rota powstała w 1908 roku jako odpowiedź na te prześladowania, choć dokładny czas i miejsce jej napisania nie są znane. W całości ukazała się w listopadzie 1908 roku w „Gwiazdce Cieszyńskiej”, z dedykacją dla ludu śląskiego.
W styczniu 1910 roku muzykę do wiersza skomponował Feliks Nowowiejski. Pieśń została po raz pierwszy wykonana publicznie przez kilkuset chórzystów 15 lipca 1910 roku w Krakowie, w czasie odsłonięcia pomnika Grunwaldzkiego w pięćsetną rocznicę zwycięstwa nad Krzyżakami. Wtedy nosiła tytuł Grunwald; dopiero później przyjęła się nazwa Rota.
Rota to słowo oznaczające tekst przysięgi, czyli ustaloną formułę, którą wypowiada się uroczyście, na przykład przy ślubowaniu. Tytuł mówi więc, czym jest cały wiersz: zbiorową przysięgą narodu. Potwierdza to refren, który kończy każdą zwrotkę formułą „Tak nam dopomóż Bóg”, czyli tymi samymi słowami, którymi kończy się przysięgę.
Zadanie 1. (0–1)
Zadanie 2. (0–1)
Zadanie 3. (0–1)
Zadanie 4. (0–1)
Zadanie 5. (0–1)
Zadanie 6. (0–1)
Zadanie 7. (0–1)
Odpowiedzi sprawdzone: 0/7
Zacznij od pierwszych zadań z darmowego arkusza (egzamin ósmoklasisty z języka polskiego): bez zegara, każde sprawdzisz od razu, z wyjaśnieniem. Potem możesz rozwiązać cały arkusz.
Tematy wypracowań z arkuszy CKE, do których ten utwór się nadaje, i co z niego wziąć. To nie gotowe wypracowania: argumentu i sytuacji z lektury szukaj sam.
Egzamin ósmoklasisty 2026, temat 1 · przemówienie
Napisz przemówienie skierowane do swoich rówieśników, w którym przekonasz ich, że każdy może kształtować swoją przyszłość. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.
W tym temacie ten utwór może być lekturą obowiązkową, której wymaga polecenie.
Co wziąć z lektury
Rota pokazuje, że przyszłość można kształtować nawet wtedy, gdy los wydaje się przesądzony. Naród pod zaborem pruskim nie godzi się na wynarodowienie: przysięga bronić ziemi, mowy i ducha, a ostatnia zwrotka zapowiada, że wnuk odzyska ziemię dziadów. W przemówieniu podaj tytuł i autorkę, Marię Konopnicką, przypomnij krótko, przeciw czemu powstał wiersz, i pokaż, że postawa ludzi zdecydowała o przyszłości kraju.Odp.:To przysięga narodu polskiego pod zaborem pruskim. Mówiący „my” ślubują, że nie porzucą ziemi przodków, nie pozwolą zniszczyć polskiej mowy, będą bronić ducha narodu do ostatniej kropli krwi, nie dadzą zniemczyć dzieci i doczekają chwili, gdy wnuk odzyska ziemię dziadów. Każda zwrotka kończy się formułą przysięgi „Tak nam dopomóż Bóg!”.
Odp.:Rota to tekst przysięgi, czyli uroczysta formuła, którą wypowiada się przy ślubowaniu. Tytuł mówi więc, że cały wiersz jest przysięgą, jaką składa naród. Potwierdza to refren: słowa „Tak nam dopomóż Bóg” zamykają zwykle przysięgę i powtarzają się po każdej z czterech zwrotek wiersza.
Odp.:Wiersz powstał w 1908 roku jako odpowiedź na germanizację w zaborze pruskim: władze odbierały Polakom ziemię i ograniczały używanie języka polskiego. Dokładny czas i miejsce napisania nie są znane. W całości wiersz ukazał się w listopadzie 1908 roku w „Gwiazdce Cieszyńskiej” z dedykacją dla ludu śląskiego. Pieśń z muzyką Feliksa Nowowiejskiego zabrzmiała po raz pierwszy 15 lipca 1910 roku w Krakowie.
Odp.:Najważniejsze to refren „Tak nam dopomóż Bóg!”, który zamienia wiersz w przysięgę, i anafora „Nie damy”. Są też hiperbola „Do krwi ostatniej kropli z żył”, metafory „Twierdzą nam będzie każdy próg” i „Nie pójdziem żywo w trumnę”, personifikacja „Duch będzie nam hetmanił”, peryfraza „krzyżacka zawierucha” i symbol złotego rogu. Wszystkie wzmacniają uroczysty, stanowczy ton.
Odp.:Wrogiem jest zaborca pruski, czyli Niemcy, którzy chcą zniemczyć Polaków. Poetka nazywa go wprost w trzeciej zwrotce i łączy z dawnymi Krzyżakami, mówiąc o „krzyżackiej zawierusze”. To odwołanie do zwycięstwa pod Grunwaldem w 1410 roku miało dodać otuchy: tak jak wtedy pokonano zakon, tak i teraz naród przetrwa ucisk.
Tę stronę napisaliśmy my, nie CKE. Stan na 21 października 2026.
21 października 2026Sprawdź się w arkuszu w formacie egzaminu ósmoklasisty: zadania do tekstów i wypracowanie z odwołaniem do lektury, ocenione według kryteriów CKE.