Hymn do miłości ojczyzny Ignacego Krasickiego

Hymn do miłości ojczyzny to ośmiowersowy wiersz Ignacego Krasickiego z 1774 roku. Jest pochwałą miłości ojczyzny, którą poeta nazywa świętą. Czują ją tylko ludzie uczciwi, a dla niej trucizny smakują, więzy przestają hańbić, kalectwo z ran staje się chwalebne, a w umyśle rodzą się prawdziwe radości. Wiersz kończy się puentą, że byle można było pomóc ojczyźnie, nie żal żyć w nędzy ani umierać.

Utwór był pierwotnie strofą poematu heroikomicznego Myszeida, ale szybko zaczął żyć osobno i stał się hymnem Szkoły Rycerskiej.

Mówiący nie ujawnia się: nie ma tu „ja” ani „my”, jest tylko głos, który wysławia. Zwraca się nie do ojczyzny, lecz do samej miłości ojczyzny – mówi do niej jak do osoby („cię”, „Dla ciebie”, „Kształcisz”, „Gnieździsz”). To uroczysta pochwała, w której kolejne wersy wyliczają, co ta miłość robi z człowiekiem.

Wiersz powstał w 1774 roku, dwa lata po pierwszym rozbiorze Polski, gdy wielu ludzi oświecenia myślało o tym, jak odnowić państwo i obywateli. Krasicki przeczytał go na jednym z obiadów czwartkowych króla Stanisława Augusta. Pochwała miłości ojczyzny jest więc także pouczeniem: pokazuje, jaki powinien być prawdziwy obywatel.

Krasicki definiuje w ośmiu wersach patriotyzm, jakiego chciało oświecenie. Miłość ojczyzny jest święta, ale nie jest tylko uczuciem: to cnota ludzi uczciwych, którzy dla dobra wspólnego gotowi są zrezygnować z wygody, wolności, zdrowia, a nawet życia. Wiersz pokazuje paradoks tej miłości. To, co zwykle jest nieszczęściem – trucizna, więzienie, kalectwo, nędza, śmierć – staje się dla patrioty źródłem dumy i prawdziwej radości, bo ma sens: służy ojczyźnie.

Hymn powstał w 1774 roku, dwa lata po pierwszym rozbiorze Polski, i był w tym czasie wezwaniem do postawy obywatelskiej. Szybko stał się hymnem uczniów Szkoły Rycerskiej, szkoły kształcącej młodzież do służby wojskowej i publicznej. Ciekawe jest jego pochodzenie: to strofa z Myszeidy, żartobliwego poematu o wojnie myszy z kotami za czasów króla Popiela. Wśród żartów pojawia się nagle zupełnie poważna pochwała miłości ojczyzny – i właśnie ona przetrwała jako osobny utwór.

Siła wiersza leży w zwięzłości. Oktawa, strofa eposów, nadaje mu powagę; anafory, oksymorony i paralelizm układają się w wywód zakończony sentencją. Dlatego hymn tak łatwo zapamiętać i cytować, a jego ostatni wers stał się w polskiej kulturze wzorem gotowości do poświęcenia.

Ignacy Krasicki (1735–1801) był biskupem warmińskim, a później arcybiskupem gnieźnieńskim, i najwybitniejszym poetą polskiego oświecenia, autorem Bajek, Satyr i powieści Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki. Należał do kręgu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i bywał na jego obiadach czwartkowych, na których pisarze, uczeni i artyści rozmawiali o sztuce i sprawach państwa.

Na jednym z takich obiadów, w 1774 roku, Krasicki przeczytał strofę z pisanego wtedy poematu heroikomicznego Myszeida, który żartobliwie opowiadał o wojnie myszy z kotami za czasów króla Popiela. Ta jedna poważna oktawa, otwierająca pieśń IX, zachwyciła słuchaczy; jeszcze w 1774 roku ukazała się w piśmie „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, a cały poemat wyszedł w 1775 roku. Był to czas tuż po pierwszym rozbiorze Polski (1772), kiedy wychowanie obywateli stało się sprawą pilną. Hymn szybko przyjęli jako swoją pieśń uczniowie Szkoły Rycerskiej, założonej przez króla do kształcenia młodzieży na żołnierzy i obywateli.