Kleksa

Romantyzm · Cykl sonetów

Sonety krymskie Adama Mickiewicza

Sonety krymskie to cykl osiemnastu sonetów o podróży po stepach, morzu i górach Krymu, którą Mickiewicz odbył jako zesłaniec w Rosji. Zachwyt nad egzotyczną przyrodą miesza się w nich z samotnością i tęsknotą za Litwą. Na egzaminie ósmoklasisty „wybrany utwór z cyklu” jest na liście lektur wykreślonych w 2024 roku, do których można się odwołać w krótkich odpowiedziach i w wypracowaniu. Znajdziesz tu dziewięć sonetów z tekstem i numeracją wersów – w tym Stepy akermańskie, Burzę i Pielgrzyma – z omówieniem i środkami stylistycznymi.

Autor
Adam Mickiewicz (1798-1855)
Wydanie
1826 (Moskwa, w tomie Sonety)
Epoka
Romantyzm
Gatunek
Cykl sonetów

Na liście lektur

W skrócie

zacznij tutaj

Sonety krymskie opowiadają o podróży Pielgrzyma – wędrowca, w którym łatwo rozpoznać samego poetę. Cykl zaczyna się na stepie nad Dniestrem, gdzie wóz płynie przez trawy jak łódź po oceanie, a w nocnej ciszy wędrowiec nasłuchuje głosu z Litwy. Potem przychodzą sonety morskie: cisza na morzu i burza, w której jeden podróżny nie ma nawet z kim się pożegnać.

Na lądzie Pielgrzym ogląda opuszczony pałac chanów w Bakczysaraju, gdzie przyroda zarasta dzieło ludzi, i grób młodej Polki, która umarła z tęsknoty daleko od kraju. Wędruje po górach z Mirzą, miejscowym przewodnikiem: podziwia szczyt Czatyrdah, przejeżdża nad przepaścią w Czufut-Kale, a z nadmorskiej skały patrzy na fale. Krajobrazy Krymu są piękne i egzotyczne, ale wędrowcowi wciąż wraca myśl o domu, o ukochanej z młodości i o tym, czy ktoś go jeszcze pamięta. W ostatnim sonecie cyklu podmiot liryczny mówi, że z namiętności, które burzą serce poety, rodzą się nieśmiertelne pieśni – i to one zostaną po wędrowcu.

Kompozycja cyklu

Cykl składa się z osiemnastu sonetów. Poprzedza je motto z Goethego („Wer den Dichter will verstehen, / Muss in Dichter's Lande gehen”, czyli kto chce zrozumieć poetę, musi pojechać do jego kraju) i dedykacja „Towarzyszom podróży krymskiej”. Sonety układają się w drogę: od stepów akermańskich i morza (cztery sonety morskie, I–IV) do lądu – Bakczysaraju z jego ruinami i grobami (VI–IX), dolin, gór i nadmorskich skał. Wędrują po nich dwaj bohaterowie liryczni: Pielgrzym, przybysz z dalekiego kraju, i Mirza, muzułmański przewodnik. Każdy sonet zaczyna się zwykle opisem krajobrazu w czterowierszach, a w tercetach przechodzi w refleksję.

Lista lektur egzaminu ósmoklasisty wymienia „wybrany utwór z cyklu”, więc na egzamin wystarczy dobrze znać jeden sonet. Wybór dziewięciu sonetów na tej stronie jest nasz: wzięliśmy sonety morskie (Stepy akermańskie, Ciszę morską, Burzę), dwa z Bakczysaraju (Bakczysaraj, Grób Potockiéj) i sonety gór, w których mówią obaj bohaterowie (Czatyrdah, Pielgrzym, Drogę nad przepaścią w Czufut-Kale, Ajudah). Pozostałe to Żegluga, Widok gór ze stepów Kozłowa, Bakczysaraj w nocy, Mogiły haremu, Bajdary, Ałuszta w dzień, Ałuszta w nocy, Góra Kikineis i Ruiny zamku w Bałakławie.

Utwory

utwór po utworze
Każdy utwór osobno: jego sytuacja, odczytanie i budowa. Tekst z numeracją wersów rozwiniesz przyciskiem.

Stepy akermańskie

Sytuacja

Sonet I, otwierający cykl. Mówi podróżny – utożsamiany z podmiotem lirycznym wędrowiec, który jedzie wozem przez step w drodze do Akermanu nad Dniestrem. Opowiada w pierwszej osobie i w czasie teraźniejszym: od dnia przez zmierzch do nocnej ciszy. Pod koniec zwraca się do towarzyszy podróży („Stójmy!”, „Jedźmy”).

Odczytanie

Najbardziej znany sonet cyklu. Cały opis stepu zbudowany jest na metaforze morza: wóz płynie przez trawy jak łódka, łąki falują, kwiaty tworzą powódź, a krzaki burzanu wyglądają jak koralowe wyspy. Zmrok odbiera wędrowcowi orientację – nie ma drogi ani kurhanu, zostają tylko gwiazdy i światła na horyzoncie.

W tercetach opis zamienia się w przeżycie. W ciszy wędrowiec słyszy żurawie, motyla i węża w trawie – i tak wytęża słuch, że usłyszałby głos z Litwy. Ostatnie słowa, „Jedźmy, nikt nie woła!”, są puentą: nikt z ojczyzny go nie woła. Zachwyt nad przestrzenią kończy się uczuciem samotności wygnańca.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Step jak ocean

    Wędrowiec „wpływa” na suchy ocean stepu: wóz zanurza się w zieleni i brodzi jak łódka wśród szumiących fal łąk i powodzi kwiatów, omijając koralowe wyspy burzanu. Zapada mrok, nie widać drogi ani kurhanu, więc patrzy w niebo i szuka gwiazd, które prowadzą łodzie. Na horyzoncie coś błyszczy – obłok? jutrzenka? To Dniestr i światło Akermanu.

  2. w. 9–14

    Cisza i głos z Litwy

    Okrzyk „Stójmy!” zatrzymuje podróż. W ciszy wędrowiec słyszy żurawie, których nie dojrzałby nawet sokół, motyla na trawie i węża ocierającego się o zioła. Wytęża słuch tak bardzo, że usłyszałby głos z Litwy – ale nikt nie woła, więc trzeba jechać dalej.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec ze średniówką po siódmej sylabie; rymy abba abba cdc dcd.

Środki stylistyczne

  • metaforaw. 1

    suchego przestwór oceanu

    Step to suchy ocean: od pierwszego wersu przestrzeń stepu opisana jest jak morze.

  • porównaniew. 2

    jak łódka brodzi

    Wóz porusza się w trawach jak łódka w wodzie – metafora morza trwa przez cały czterowiersz.

  • pytanie retorycznew. 7

    Tam z dala błyszczy obłok? tam jutrzenka wschodzi?

    Pytania oddają niepewność wędrowca, który w ciemności nie rozpoznaje świateł na horyzoncie.

  • wykrzyknieniew. 9

    Stójmy! — Jak cicho!

    Okrzyki zatrzymują opis i wprowadzają ciszę, w której zaczyna się refleksja.

  • hiperbolaw. 14

    Że słyszałbym głos z Litwy

    Przesada pokazuje siłę tęsknoty: wędrowiec nasłuchuje ojczyzny oddalonej o setki kilometrów.

Słowniczek

przestwór
przestrzeń, rozległy obszar
ostrowy
wyspy (dawna forma)
burzanu
wysokiego zielska stepowego, latem okrytego kwiatami
kurhanu
kopca, dawnej mogiły usypanej na stepie
Akermanu
miasta nad Dniestrem, dziś Białogród nad Dniestrem
źrenice
oczy, wzrok
natężam
wytężam, napinam

Cisza morska (Na wysokości Tarkankut)

Sytuacja

Sonet II, drugi z czterech sonetów morskich (I–IV). Podtytuł mówi, gdzie jest statek: „Na wysokości Tarkankut”. Podmiot liryczny płynie statkiem w czasie ciszy na morzu, gdy wiatr ledwo porusza flagą. W czterowierszach opisuje spokój, a w tercetach zwraca się do morza i do własnej myśli.

Odczytanie

Sonet zbudowany jest na porównaniu dwóch obrazów. W czterowierszach panuje spokój: woda faluje leciutko jak pierś śpiącej narzeczonej, żagle zwisają jak chorągwie po skończonej wojnie, okręt kołysze się w miejscu, a marynarz i podróżni odpoczywają i śmieją się.

W tercetach przychodzi refleksja. Na dnie morza żyje polip, który śpi, gdy niebo się chmurzy, a w ciszy wysuwa długie ramiona. Tak samo w głębi myśli człowieka śpi „hydra pamiątek”: w czasie trudnych losów i burzliwych przeżyć się nie odzywa, a gdy serce się uspokoi, zatapia w nim szpony. Spokój nie przynosi więc ukojenia – właśnie wtedy wracają bolesne wspomnienia.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Spokój na morzu

    Wiatr ledwo muska wstążkę flagi, a rozjaśniona woda faluje cicho jak pierś młodej narzeczonej, która marzy o szczęściu, budzi się na westchnienie i znów zasypia. Żagle drzemią na masztach jak chorągwie po wojnie, okręt kołysze się, jakby był przykuty łańcuchem, marynarz odpoczywa, a podróżni się śmieją.

  2. w. 9–14

    Polip i hydra pamiątek

    Podmiot liryczny zwraca się do morza: wśród jego wesołych stworzeń jest polip, który śpi na dnie, gdy niebo się chmurzy, a w ciszy wywija długimi ramionami. Potem zwraca się do myśli: w jej głębi jest hydra wspomnień, która śpi wśród nieszczęść i burz uczuć, a gdy serce jest spokojne, wbija w nie szpony.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba cddc efg efg (drugi czterowiersz ma nowe rymy).

Środki stylistyczne

  • porównaniew. 3

    Jak marząca o szczęściu narzeczona młoda

    Spokojne morze przypomina śpiącą narzeczoną: obraz jest delikatny i pełen łagodności.

  • porównaniew. 5

    na kształt chorągwi gdy wojnę skończono

    Opuszczone żagle wyglądają jak chorągwie po wojnie – znak, że walka z żywiołem na razie ustała.

  • uosobieniew. 6

    Drzémią na masztach nagich

    Żagle „drzemią” jak zmęczeni ludzie: cała przyroda i statek odpoczywają po trudach drogi.

  • apostrofaw. 9

    O morze!

    Zwrot do morza otwiera tercety i przenosi opis w stronę refleksji.

  • metaforaw. 12

    hydra pamiątek

    Wspomnienia są jak potwór, który czeka w głębi myśli i atakuje, gdy człowiek się uspokoi.

Słowniczek

pawilonu
tu: flagi, bandery na statku
Majtek
marynarz, prosty żeglarz
grono
grupa, gromada ludzi
polip
tu: morskie zwierzę z długimi ramionami, jak ośmiornica
pamiątek
wspomnień (dawne znaczenie)

Burza

Sytuacja

Sonet IV, ostatni z morskich. Podmiot liryczny opisuje burzę na morzu: statek tonie, a ludzie na pokładzie żegnają się z życiem. Mówi z boku, jak świadek, a w ostatnim tercecie pokazuje jednego, samotnego podróżnego i jego myśl – w którym można rozpoznać Pielgrzyma.

Odczytanie

Pierwszy czterowiersz to wyliczenie nieszczęść: zerwane żagle, złamany ster, ryk wód, krzyki ludzi, jęki pomp, liny wyrwane marynarzom z rąk, krwawy zachód słońca i koniec nadziei. Krótkie, urywane zdania oddają chaos. W drugim czterowierszu wicher triumfuje, a po falach jak po górach wchodzi na statek „geniusz śmierci”, podobny do żołnierza szturmującego mury.

Tercety pokazują ludzi wobec śmierci: jedni leżą półżywi, ktoś załamuje ręce, inny pada w objęcia przyjaciół, inni modlą się, żeby odegnać śmierć. Tylko jeden podróżny siedzi w milczeniu na uboczu i myśli, że szczęśliwy jest ten, kto straci siły, umie się modlić albo ma się z kim pożegnać. Wynika z tego, że on sam nie ma żadnej z tych pociech – to obraz samotności wygnańca, większej niż strach przed śmiercią.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Statek w burzy

    Żagle zdarte, ster pęknięty, ryczą wody i wichura, słychać trwożne głosy ludzi i złowieszcze jęki pomp. Marynarzom wyrywają się z rąk ostatnie liny, słońce zachodzi krwawo, a z nim reszta nadziei. Wicher wyje triumfalnie, a po mokrych górach fal, wznoszących się piętrami, idzie do okrętu geniusz śmierci, jak żołnierz na szturm połamanych murów.

  2. w. 9–14

    Samotny podróżny

    Ludzie na pokładzie reagują różnie: jedni leżą na pół martwi, ktoś załamuje ręce, inny żegna się z przyjaciółmi i pada w ich objęcia, inni modlą się przed śmiercią. Jeden podróżny siedzi w milczeniu na stronie i myśli, że szczęśliwy jest ten, kto traci siły, umie się modlić albo ma z kim się pożegnać.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba cddc efg efg (drugi czterowiersz ma nowe rymy).

Środki stylistyczne

  • wyliczeniew. 1

    Zdarto żagle, stér prysnął, ryk wód, szum zawiei

    Krótkie, urywane zdania wyliczają zniszczenia i odgłosy burzy, oddając chaos i pośpiech.

  • uosobieniew. 5

    Wicher z tryumfem zawył

    Wicher zachowuje się jak zwycięzca, który cieszy się z klęski ludzi.

  • metaforaw. 5

    na mokre góry

    Fale są tak wielkie, że przypominają góry wznoszące się piętrami.

  • porównaniew. 8

    Jak żołniérz, szturmujący w połamane mury

    Geniusz śmierci wchodzi na statek jak żołnierz zdobywający twierdzę: okręt jest już bezbronny.

  • puentaw. 13

    szczęśliwy, kto siły postrada

    Myśl samotnego podróżnego zamyka sonet: gorsza od burzy jest samotność człowieka, który nie ma się z kim pożegnać.

Słowniczek

zawiei
wichury, zamieci
pomp
pomp do wypompowywania wody ze statku
majtkom
marynarzom, żeglarzom
odmętu
głębiny, wzburzonej wody
geniusz śmierci
duch śmierci, uosobiona śmierć
postrada
utraci, straci

Bakczysaraj

Sytuacja

Sonet VI, pierwszy z sonetów o Bakczysaraju, dawnej siedzibie chanów krymskich. Podmiot liryczny zwiedza opuszczony pałac i opisuje jego ruinę. W zakończeniu oddaje głos fontannie haremu, która przemawia jak żywa istota.

Odczytanie

Sonet mówi o przemijaniu ludzkiej potęgi. Pałac chanów jest „Jeszcze wielka, już pusta” siedzibą: po krużgankach i salach, gdzie dawniej kłaniali się dostojnicy, skacze szarańcza i pełzają węże, a przez kolorowe okna wdziera się powój. Przyroda zajmuje dzieło ludzi i wypisuje na nim słowo „RUINA” – jak tajemnicza ręka, która na uczcie Baltazara wypisała wyrok na ścianie.

W tercetach jedynym, co ocalało, jest marmurowa fontanna haremu. Sączy „perłowe łzy” i woła przez pustkę, pytając, gdzie się podziały miłość, potęga i chwała. Puenta jest gorzka i ironiczna: to one miały trwać wiecznie, a woda szybko płynie – a jednak one przeminęły, a źródło zostało. Ludzka wielkość jest krucha, przyroda trwa.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Ruina pałacu chanów

    Siedziba Girejów jest jeszcze wielka, ale już pusta. Po gankach i sieniach, które dawniej zamiatali czołami kłaniający się dostojnicy, po sofach i tronach, skacze szarańcza i pełza gad. Przez barwne okna wdziera się powój, wspina się na głuche ściany i sklepienia, zajmuje dzieło ludzi w imię natury i pisze literami Baltazara słowo: RUINA.

  2. w. 9–14

    Fontanna haremu

    Pośrodku sali stoi wykute z marmuru naczynie – fontanna haremu, która ocalała. Sącząc perłowe łzy, woła przez pustkę: gdzie jesteś, miłości, potęgo i chwało? Miałyście trwać wiecznie, a źródło płynie szybko – i co za hańba: wy przeminęłyście, a źródło zostało.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba abba cdc dcd.

Środki stylistyczne

  • antytezaw. 1

    Jeszcze wielka, już pusta

    Zestawienie dawnej wielkości i obecnej pustki streszcza temat sonetu: przemijanie potęgi.

  • wyliczeniew. 3

    Sofy, trony potęgi, miłości schronienia

    Wyliczenie dawnych sprzętów przypomina świetność pałacu, z której nic nie zostało.

  • aluzja biblijnaw. 8

    pisze Baltasara głoskami: RUINA

    Przyroda pisze na ścianach wyrok jak tajemnicza ręka na uczcie króla Baltazara: państwo chanów upadło.

  • uosobieniew. 11

    perłowe łzy sącząc, woła przez pustynie

    Fontanna płacze i mówi jak człowiek. Jej głos nadaje refleksji o przemijaniu powagę i smutek.

  • apostrofaw. 12

    Gdzież jesteś, o miłości, potęgo i chwało!

    Fontanna wzywa dawne wartości, których już nie ma: to lament nad przemijaniem.

Słowniczek

Girajów
chanów krymskich z rodu Girejów
dziedzina
posiadłość, siedziba
baszów
wysokich dostojników
gadzina
gad, wąż
Skroś
przez, poprzez
różnofarbnych
wielobarwnych, kolorowych
powoju
pnącej rośliny
przyrodzenia
natury, przyrody
Baltasara
Baltazara, babilońskiego króla z Biblii

Grób Potockiéj

Sytuacja

Sonet VIII, trzeci z sonetów o Bakczysaraju. Podmiot liryczny stoi przy grobowcu w ogrodzie chanów i zwraca się do zmarłej młodej Polki, którą nazywa różą. W tercetach mówi o sobie: przewiduje, że i on umrze samotnie na obczyźnie.

Odczytanie

Mickiewicz w przypisie do sonetu wyjaśnił, że według opowieści krążącej wśród ludu Krymu grobowiec wystawił chan dla ukochanej niewolnicy, Polki z rodu Potockich; przytoczył też zdanie podróżnika, który uważał ją za bezpodstawną, i nie zgodził się z nim. Podmiot liryczny zwraca się do niej jak do zwiędłej róży: umarła w „kraju wiosny”, bo dawne szczęśliwe chwile odleciały od niej jak złote motyle i zostawiły w sercu bolesne wspomnienia.

W tercetach podmiot liryczny utożsamia się z nią. On też jest Polakiem daleko od kraju i przewiduje, że skończy życie w samotności i żałobie. Prosi, by pochowano go tutaj: Polacy, którzy zatrzymują się przy jej grobie, obudzą go dźwiękiem ojczystej mowy, a poeta, który zaśpiewa o niej, ujrzy też jego mogiłę i zaśpiewa dla niego. To sonet o tęsknocie za ojczyzną i o lęku, że wygnańca zapomną.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Zwiędła róża

    W kraju wiosny, wśród rozkosznych ogrodów, młoda „róża” uwiędła, bo chwile przeszłości uleciały od niej jak złote motyle i zostawiły w głębi serca owady wspomnień. Na północy, w stronę Polski, świecą gromady gwiazd – podmiot liryczny pyta, czy to jej pełen ognia wzrok, lecąc ku ojczyźnie, wypalił na niebie te jasne ślady.

  2. w. 9–14

    I ja umrę na obczyźnie

    Podmiot liryczny mówi do zmarłej „Polko!” i przewiduje, że sam skończy życie w samotnej żałobie. Prosi, by przyjazna dłoń rzuciła mu tu garść ziemi. Podróżni często rozmawiają przy jej grobie, więc dźwięk ojczystej mowy go obudzi, a poeta, śpiewając o niej, zobaczy bliską mogiłę i zaśpiewa także dla niego.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba abba cdc dcd.

Środki stylistyczne

  • apostrofaw. 2

    Uwiędłaś, młoda różo!

    Zwrot do zmarłej jak do kwiatu podkreśla jej młodość, piękno i przedwczesną śmierć.

  • porównaniew. 3

    jak złote motyle

    Szczęśliwe chwile przeszłości uleciały jak motyle: szybkie, piękne i nie do zatrzymania.

  • metaforaw. 4

    pamiątek owady

    Wspomnienia są jak owady, które drążą serce i odbierają mu życie.

  • pytanie retorycznew. 6

    Dlaczegoż na téj drodze błyszczy się ich tyle?

    Pytanie łączy gwiazdy na drodze ku Polsce z tęsknym wzrokiem zmarłej.

  • apostrofaw. 9

    Polko!

    Zwrot do rodaczki otwiera część, w której podmiot liryczny mówi o własnym losie.

Słowniczek

sady
ogrody owocowe
Uwiędłaś
zwiędłaś, przekwitłaś
gromady
tu: skupiska gwiazd
ocuci
obudzi, przywróci przytomność
wieszcz
poeta, natchniony twórca
dumając
rozmyślając, marząc
zanuci
zaśpiewa cicho

Czatyrdah (Mirza)

Sytuacja

Sonet XIII. Podtytuł mówi, kto przemawia: Mirza, muzułmański przewodnik Pielgrzyma i mieszkaniec Krymu. Zwraca się do góry Czatyrdah z czcią i podziwem, jak do władcy, w języku pełnym wschodnich obrazów. W tercetach mówi w imieniu ludzi żyjących u jej stóp („Nam czy słońce dopieka”).

Odczytanie

Sonet jest hymnem pochwalnym na cześć góry. Mirza nazywa Czatyrdah masztem „krymskiego statku”, minaretem świata i padyszachem gór. Szczyt ucieka nad skały w obłoki i siedzi pod bramą nieba jak archanioł Gabriel strzegący raju. Las jest jego płaszczem, a błyskawice haftują mu turban z chmur. Wszystkie obrazy pochodzą ze świata Wschodu.

W tercetach Mirza mówi o ludziach: czy pali słońce, czy otacza mgła, czy szarańcza niszczy plony, czy giaur, czyli niewierny, pali domy – góra jest zawsze głucha i nieruchoma. Stoi między ziemią a niebem jak tłumacz stworzenia i słucha tylko tego, co Bóg mówi do natury. Góra staje się symbolem wieczności i potęgi przyrody, obojętnej na ludzkie sprawy.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Padyszach gór

    Muzułmanin z drżeniem całuje stopy skały, a Mirza wita górę: maszt krymskiego statku, minaret świata, władca gór. Szczyt uciekł ponad skały w obłoki i siedzi pod bramą niebios jak wysoki archanioł Gabriel pilnujący rajskiego gmachu. Ciemny las jest jego płaszczem, a błyskawice haftują mu turban z chmur.

  2. w. 9–14

    Głuchy na ludzkie sprawy

    Ludzie cierpią od słońca i mgły, od szarańczy i od giaura, który pali domy, a góra pozostaje zawsze głucha i nieruchoma. Stoi między światem a niebem jak tłumacz stworzenia; ziemię, ludzi i gromy ma pod stopami i słucha tylko tego, co Bóg mówi do przyrody.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba abba cdd cdc.

Środki stylistyczne

  • apostrofaw. 2

    Maszcie krymskiego statku, wielki Czatyrdahu!

    Mirza zwraca się do góry jak do władcy. Krym jest statkiem, a góra jego masztem – metafora z morza, które otacza półwysep.

  • metaforaw. 3

    O minarecie świata! o gór padyszachu!

    Wschodnie metafory – minaret, padyszach – pokazują górę oczami muzułmanina i budują orientalny nastrój.

  • porównaniew. 5–6

    jak wysoki / Gabryjel

    Góra siedzi pod bramą nieba jak archanioł strzegący raju: jest bliżej Boga niż ludzi.

  • metaforaw. 8

    Twój turban z chmur

    Chmury wokół szczytu są turbanem, a błyskawice jego haftem: górę opisano jak wschodniego władcę.

  • porównaniew. 12

    jak drogman stworzenia

    Góra jest jak tłumacz między niebem a ziemią: słyszy, co Bóg mówi do przyrody.

Słowniczek

muślimin
muzułmanin, wyznawca islamu
opoki
skały, skaliste podłoże
padyszachu
władco, sułtanie
Gabryjel
archanioł Gabriel
edeńskiego
rajskiego, z rajskiego ogrodu Eden
janczary
żołnierze tureckiej piechoty
giaur
tak muzułmanie nazywali niewiernego, chrześcijanina
drogman
tłumacz na Wschodzie
przyrodzenia
natury, przyrody

Pielgrzym

Sytuacja

Sonet XIV. Mówi Pielgrzym, przybysz z dalekiego kraju i bohater liryczny cyklu. Patrzy na piękny, bogaty Krym, ale myślami jest na Litwie. Zwraca się do Litwy, a w tercetach myśli o ukochanej, którą zostawił w kraju.

Odczytanie

To sonet o tęsknocie. Pielgrzym ma u stóp krainę dostatku i piękna, nad głową jasne niebo, obok piękną twarz – a jednak jego serce ucieka do dalekich stron i do jeszcze dalszych czasów. W apostrofie do Litwy mówi, że jej szumiące lasy śpiewały mu piękniej niż słowiki Bajdaru i dziewczęta znad Salhiru, a jej bagna deptał weselej niż rubinowe morwy i złote ananasy.

Tercety mówią o miłości. Choć tak wiele go tu wabi, Pielgrzym wzdycha do tej, którą kochał w młodości. Ona została w ukochanej krainie, która jest mu odebrana; wszystko tam przypomina jej o wiernym kochanku. Sonet kończy się pytaniem bez odpowiedzi: czy, depcąc jego świeże ślady, ona o nim pamięta? Egzotyczne piękno Krymu nie może zastąpić ojczyzny.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Krym i Litwa

    Pielgrzym ma przed sobą krainę dostatku i piękna, nad sobą jasne niebo, obok piękną twarz, a jednak pyta, dlaczego serce ucieka do dalekich okolic i dawnych czasów. Zwraca się do Litwy: jej lasy śpiewały mu milej niż słowiki Bajdaru i dziewczęta znad Salhiru, a jej mokradła deptał weselej, niż teraz depcze rubinowe morwy i złote ananasy.

  2. w. 9–14

    Czy ona pamięta?

    Tak daleko od domu wabią go różne pokusy, a on, roztargniony, wzdycha do ukochanej z młodości. Ona została w miłej krainie, która jest mu odebrana, i wszystko tam mówi jej o wiernym kochanku. Pielgrzym pyta, czy chodząc jego śladami, jeszcze o nim pamięta.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba abba cdd cdc.

Środki stylistyczne

  • pytanie retorycznew. 3

    Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice

    Pytanie otwiera wewnętrzny spór Pielgrzyma: wszystko tu jest piękne, a serce jest gdzie indziej.

  • apostrofaw. 5

    Litwo!

    Zwrot do ojczyzny jak do bliskiej osoby. Pielgrzym rozmawia z Litwą, choć jest od niej daleko.

  • antytezaw. 6

    Niż słowiki Bajdaru, Salhiry dziewice

    Egzotyczne piękno Krymu zostaje przeciwstawione zwykłym litewskim lasom i bagnom – i przegrywa z nimi.

  • epitetw. 8

    rubinowe morwy, złote ananasy

    Barwne, wschodnie epitety pokazują bogactwo Krymu, które nie daje Pielgrzymowi szczęścia.

  • metaforaw. 11

    w dni moich poranku

    Poranek życia to młodość: ukochana należy do czasu, który minął.

  • pytanie retorycznew. 14

    czyż o mnie pamięta?

    Sonet kończy się pytaniem bez odpowiedzi: wygnaniec nie wie, czy w kraju jeszcze ktoś o nim myśli.

Słowniczek

krasy
piękna, urody
lice
twarz, oblicze
trzęsawice
bagna, mokradła
morwy
owoce drzewa morwy
ponęta
pokusa, przynęta
roztargniony
zamyślony, nieobecny myślami
lubéj
miłej, ukochanej
dziedzinie
krainie, ziemi
odjęta
odebrana, zabrana

Droga nad przepaścią w Czufut-Kale (Mirza i Pielgrzym)

Sytuacja

Sonet XV jest dialogiem. Mirza, przewodnik, prowadzi Pielgrzyma konno wąską ścieżką nad przepaścią i radzi mu, jak przejść bezpiecznie (w. 1–11). W ostatnim tercecie odpowiada mu Pielgrzym (w. 12–14). Imiona mówiących stoją w tekście nad ich słowami.

Odczytanie

Mirza daje Pielgrzymowi rady: zmów pacierz, puść wodze, odwróć twarz – tu jeździec powierza nogom konia swój rozum. Koń staje, mierzy wzrokiem głębię, przyklęka i chwyta kopytem krawędź urwiska. Mirza ostrzega: nie patrz w dół, bo wzrok spada bez końca jak w bezdenną studnię; nie wskazuj ręką, bo ręce nie mają skrzydeł; nie wysyłaj tam nawet myśli, bo myśl, jak kotwica rzucona z małej łodzi w głębinę, pociągnie łódź w otchłań chaosu.

Pielgrzym odpowiada krótko: „Mirzo! a ja spojrzałem!”. Zajrzał przez szczeliny świata i widział coś, czego nie umie nazwać – opowie o tym po śmierci, bo w języku żywych nie ma na to słów. Przepaść staje się tajemnicą istnienia, a Pielgrzym – romantykiem, który mimo strachu chce zajrzeć tam, gdzie nie sięga rozum. Odpowiada mu kontrast: ostrożny Mirza i ciekawy, odważny przybysz.

Wers po wersie

  1. w. 1–11

    Rady Mirzy

    Mirza każe zmówić pacierz, opuścić wodze i odwrócić twarz, bo jeździec powierza tu swój rozum nogom konia. Dzielny koń staje, mierzy okiem głębię, przyklęka, chwyta kopytem brzeg urwiska i zawisa. Mirza ostrzega przed patrzeniem w dół, wskazywaniem ręką i myśleniem o przepaści: myśl spadnie w nią jak kotwica i pociągnie łódź w otchłań chaosu.

  2. w. 12–14

    Odpowiedź Pielgrzyma

    Pielgrzym wyznaje, że spojrzał w przepaść. Przez szczeliny świata zobaczył coś, o czym opowie dopiero po śmierci, bo w ludzkim języku nie ma słów, które by to oddały. Dialog kończy się niedopowiedzeniem.

Budowa

Sonet w formie dialogu: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba abba cde cde. Słowa Mirzy przechodzą z drugiego czterowiersza do pierwszego tercetu.

Środki stylistyczne

  • wyliczeniew. 1

    Zmów pacierz, opuść wodze, odwróć na bok lica

    Trzy krótkie rozkazy Mirzy brzmią jak instrukcja przed niebezpieczną przeprawą.

  • porównaniew. 6

    Jak w studni Al-Kahiru o dno nie uderza

    Wzrok spada w przepaść jak w studnię, której dna nie widać: obraz bezdennej głębi.

  • porównaniew. 8

    bo myśl, jak kotwica

    Myśl skierowana w otchłań jest jak kotwica, która pociąga łódź na dno: przepaść wciąga nawet wyobraźnię.

  • apostrofaw. 12

    Mirzo! a ja spojrzałem!

    Zwrot do przewodnika i wykrzyknienie otwierają odpowiedź Pielgrzyma, który zrobił to, przed czym go ostrzegano.

  • niedopowiedzeniew. 13

    Tam widziałem… com widział, opowiém — po śmierci

    Wielokropek i urwane zdanie pokazują, że Pielgrzym zobaczył coś, czego nie umie nazwać.

Słowniczek

lica
twarz, oblicze
wiszaru
urwiska, stromego zbocza nad przepaścią
Uklęka
przyklęka, pada na kolana
pierza
piór, skrzydeł
ciśniona
rzucona, ciśnięta
niezmierność
bezmiar, ogrom

Ajudah

Sytuacja

Sonet XVIII, zamykający cykl. Podmiot liryczny stoi na nadmorskiej skale Judah i patrzy na fale. W tercetach zwraca się do młodego poety – a więc w pewnym sensie do samego siebie.

Odczytanie

Czterowiersze opisują morze z wysoka. Spienione fale raz ściskają się w czarne szeregi i buchają, raz kołują jak srebrny śnieg w milionie tęcz. Uderzają o mieliznę, rozbijają się, zalegają brzeg jak wojsko wielorybów, triumfalnie zdobywają ląd, a cofając się jak uciekinierzy, zostawiają muszle, perły i korale.

Tercety przenoszą ten obraz na serce poety. Namiętność wzburza je jak burza morze, ale gdy poeta sięga po instrument i zaczyna tworzyć, namiętność odpływa w niepamięć i nie wyrządza mu krzywdy – zostawia za sobą nieśmiertelne pieśni, z których przyszłe wieki uplotą mu wieniec. Tak jak fale zostawiają na brzegu perły, tak cierpienie zostawia poezję. Cykl kończy się więc wiarą w moc i trwałość sztuki.

Wers po wersie

  1. w. 1–8

    Fale u stóp skały

    Podmiot liryczny lubi patrzeć z Judahu, jak spienione fale raz ściskają się w czarne szeregi i buchają, raz jak srebrne śniegi kołują w milionach tęcz. Uderzają o mieliznę, rozbijają się, zalegają brzeg jak wojsko wielorybów, zdobywają ląd w triumfie, a uciekając z powrotem, zostawiają muszle, perły i korale.

  2. w. 9–14

    Namiętność i pieśń

    Podobnie, młody poeto, namiętność często wzbudza w twoim sercu groźne burze. Ale gdy chwycisz za instrument, ona bez szkody dla ciebie ucieka w głębię zapomnienia i zostawia nieśmiertelne pieśni, z których wieki uplotą ozdobę twoich skroni – wieniec sławy.

Budowa

Sonet: dwa czterowiersze i dwa tercety; trzynastozgłoskowiec; rymy abba abba ccc ddd – każdy tercet ma jeden rym.

Środki stylistyczne

  • porównaniew. 3

    jak srébrne śniegi

    Rozbite fale bieleją jak śnieg: opis jest pełen światła i ruchu.

  • porównaniew. 6

    Jak wojsko wielorybów

    Fale zalegające brzeg przypominają armię ogromnych zwierząt, która szturmuje ląd.

  • apostrofaw. 9

    o poeto młody!

    Zwrot do młodego poety przenosi opis morza na jego przeżycia: to porównanie rozwinięte na cały sonet.

  • peryfrazaw. 14

    Z których wieki uplotą ozdobę twych skroni

    Ozdoba skroni to wieniec laurowy, znak sławy: poezja zapewni poecie nieśmiertelność.

Słowniczek

poglądać
spoglądać, patrzeć
bałwany
wysokie, spienione fale
mieliznę
płytkie miejsce w morzu
zbiegi
uciekinierzy, zbiegowie
Miecą
rzucają, ciskają
bardon
instrument strunowy; tu symbol poezji
toni
głębi wody
uroni
upuści, zostawi po sobie
skroni
skronie, tu: głowy

Problematyka i motywy

Tęsknota i samotność wygnańca

To najważniejszy temat cyklu. Wędrowiec w Stepach akermańskich nasłuchuje głosu z Litwy i słyszy, że nikt go nie woła; samotny podróżny w Burzy nie ma nawet z kim się pożegnać; w Grobie Potockiéj podmiot liryczny przewiduje własną śmierć na obczyźnie, a Pielgrzym pyta, czy ukochana jeszcze o nim pamięta. Piękno Krymu nie zastępuje ojczyzny – wręcz przypomina o jej utracie.

Potęga i piękno przyrody

Mickiewicz pokazuje przyrodę w wielu odsłonach: step jak ocean, ciszę morską, burzę, górę Czatyrdah, fale rozbijające się u stóp skały. Przyroda jest piękna, ale też potężna i obojętna na człowieka – w Burzy niszczy statek, w Czatyrdahu góra jest głucha i nieruchoma wobec ludzkich nieszczęść, a w Bakczysaraju zarasta pałac chanów. Opisy są pełne barw, dźwięków i ruchu, a krajobraz często odbija nastrój wędrowca.

Przemijanie

W Bakczysaraju po potędze, miłości i chwale chanów zostały ruiny, szarańcza i powój, a przetrwała tylko fontanna. W Grobie Potockiéj młoda kobieta umiera z tęsknoty, a po niej zostaje grób. Ludzkie dzieła i ludzkie życie przemijają, przyroda trwa. Ten motyw – vanitas – łączy sonety z tradycją literatury od Biblii, do której nawiązuje słowo „RUINA” wypisane „Baltasara głoskami”. Przemijanie dotyczy też samego wędrowca, który boi się, że zostanie zapomniany.

Orient, czyli fascynacja Wschodem

Sonety są pełne wschodnich słów i obrazów: minarety, padyszach, turban, janczary, harem, fontanna, muzułmanin całujący skałę. Głos w nich zabiera Mirza, muzułmański przewodnik, a Pielgrzym patrzy na ten świat jak przybysz z daleka. Fascynacja Wschodem była typowa dla romantyzmu; dla przeciwników nowej poezji orientalne słowa w sonetach były jednym z powodów krytyki. Wschód jest w cyklu piękny i bogaty, ale obcy.

Człowiek wobec tajemnicy i śmierci

W Burzy ludzie różnie zachowują się w obliczu śmierci, a w Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale Pielgrzym zagląda w otchłań, choć przewodnik go ostrzega. To, co tam zobaczył, opowie dopiero po śmierci, bo w języku żywych nie ma na to słów. Romantyczny bohater chce poznać to, co niepoznawalne, nawet za cenę lęku, a zwykły język okazuje się za ubogi, by to opisać.

Poeta i poezja

Cykl kończy się sonetem Ajudah, w którym fale zostawiają na brzegu perły i korale, a namiętność – nieśmiertelne pieśni. Cierpienie poety zamienia się w sztukę, a sztuka zapewnia mu sławę. Także w Grobie Potockiéj pojawia się wieszcz, który zaśpiewa o zmarłych. Poezja jest dla wygnańca sposobem, by przetrwać i nie zostać zapomnianym, nawet jeśli umrze daleko od domu, a jego grobu nikt z bliskich nie odwiedzi.

Geneza i kontekst

Mickiewicz napisał Sonety krymskie na zesłaniu. W 1823 roku został aresztowany za udział w tajnych stowarzyszeniach młodzieży wileńskiej i skazany na wyjazd w głąb Rosji. W 1825 roku przebywał w Odessie; w maju był w Akermanie nad Dniestrem, a od drugiej połowy sierpnia do końca października 1825 roku podróżował po Krymie z grupą towarzyszy, którym zadedykował cykl. Sonety ukazały się w Moskwie w 1826 roku, w tomie Sonety, razem z Sonetami odeskimi.

Był to pierwszy cykl sonetów w literaturze polskiej. Sonet to czternastowersowy wiersz o stałej budowie, znany od czasów Petrarki; Mickiewicz wypełnił go nowymi treściami: opisami krajobrazów Wschodu, orientalnymi słowami i przeżyciami samotnego wędrowca. Klasycyści krytykowali cykl za język i niezwykły temat, a zwolennicy romantyzmu go bronili – sonety stały się więc częścią sporu klasyków z romantykami.

Cykl nie jest dziennikiem podróży: Mickiewicz ułożył sonety w świadomą kompozycję, a Stepy akermańskie otwierające cykl opisują step nad Dniestrem, a nie Krym. Za maską Pielgrzyma łatwo dostrzec samego poetę: wygnańca, który podziwia obce piękno, a myśli o Litwie. Dawną pisownię tekstów („stér”, „Drzémią”) zachowujemy za wydaniem z 1928 roku.

Sprawdź się: Sonety krymskie

od razu z odpowiedzią
Kilka pytań o treść utworu. Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod każdą zobaczysz krótkie wyjaśnienie. Pytania są nasze, nie CKE.

Zadanie 1. (0–1)

Kto wypowiada te słowa o górze, której oddaje cześć? „O minarecie świata! o gór padyszachu!”

Zadanie 2. (0–1)

Co odpowiada Pielgrzym Mirzie w sonecie „Droga nad przepaścią w Czufut-Kale”?

Zadanie 3. (0–1)

Do czego poeta porównuje step w „Stepach akermańskich”?

Zadanie 4. (0–1)

Z czym poeta porównuje swoje wspomnienia w sonecie „Cisza morska”?

Zadanie 5. (0–1)

O czym mówi sonet „Bakczysaraj”?

Zadanie 6. (0–1)

Oceń, czy te zdania o „Sonetach krymskich” są prawdziwe, czy fałszywe.
W sonecie „Czatyrdah” góra odpowiada Mirzie i spełnia jego prośby.
W sonecie „Pielgrzym” bohater ma przed sobą piękny Krym, ale jego serce ucieka na Litwę.
W sonecie „Grób Potockiej” podmiot liryczny przewiduje, że i on umrze samotnie na obczyźnie.

Zadanie 7. (0–1)

Jak zbudowany jest sonet, gatunek, w którym Mickiewicz napisał cały cykl?

Zadanie 8. (0–1)

W jakich okolicznościach Mickiewicz napisał „Sonety krymskie”?

Odpowiedzi sprawdzone: 0/8

Zacznij od pierwszych zadań z darmowego arkusza (egzamin ósmoklasisty z języka polskiego): bez zegara, każde sprawdzisz od razu, z wyjaśnieniem. Potem możesz rozwiązać cały arkusz.

albo otwórz cały arkusz

Na egzaminie

według dokumentów CKE
Co CKE pytała o ten utwór w latach 2023–2026, pytania jawne z matury ustnej i tematy wypracowań, do których się nadaje — wszystko według dokumentów CKE.

W wypracowaniu

Tematy wypracowań z arkuszy CKE, do których ten utwór się nadaje, i co z niego wziąć. To nie gotowe wypracowania: argumentu i sytuacji z lektury szukaj sam.

  • Egzamin ósmoklasisty 2024, temat 1 · rozprawka

    Napisz rozprawkę, w której rozważysz trafność stwierdzenia, że warto pomagać innym. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.

    W tym temacie ten utwór może być lekturą obowiązkową, której wymaga polecenie.

    Co wziąć z lektury

    Argumentem, że warto pomagać innym, może być Droga nad przepaścią w Czufut-Kale. Mirza prowadzi Pielgrzyma wąską ścieżką nad przepaścią i radzi mu, jak przejść bezpiecznie: zmówić pacierz, puścić wodze, zaufać koniowi i nie patrzeć w dół. Mirza dzieli się z przybyszem z daleka tym, co sam wie o tej drodze. Pamiętaj, że lista lektur wymienia „wybrany utwór z cyklu”, więc w wypracowaniu podaj tytuł konkretnego sonetu i trzymaj się jego treści.

  • Egzamin ósmoklasisty 2023, temat 1 · rozprawka

    Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy od nas samych? Napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoje stanowisko. W uzasadnieniu odwołaj się do lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.

    W tym temacie ten utwór może być lekturą obowiązkową, której wymaga polecenie.

    Co wziąć z lektury

    Sonety dają dobry kontrargument do tezy, że to, jakimi jesteśmy ludźmi, zależy wyłącznie od nas. Samotny podróżny z Burzy nie może się z nikim pożegnać, a Pielgrzym tęskni za Litwą i ukochaną, bo los wygnańca rzucił go daleko od domu – nie wybrał tego sam. Pokaż, że okoliczności, takie jak wygnanie, kształtują człowieka. Podaj tytuł sonetu, do którego się odwołujesz, i nie przypisuj mu wydarzeń z innych sonetów cyklu.

  • Matura, poziom podstawowy 2024, temat 2

    Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka?

    Ten utwór nie jest tu lekturą obowiązkową: posłuży jako inny utwór literacki.

    Co wziąć z lektury

    Na maturze Sonety krymskie nie są lekturą obowiązkową do wypracowania, ale możesz je przywołać jako inny utwór literacki. W Pielgrzymie relacja z ukochaną z młodości kształtuje bohatera także na odległość: choć wokół jest piękny Krym, jego serce zostaje przy niej i przy Litwie, a sonet kończy się pytaniem, czy ona jeszcze o nim pamięta. Pokaż, że utracona bliskość może określać człowieka równie mocno jak obecna.

Na co uważać

błąd kardynalny = 0 pkt
  • Lista lektur wykreślonych w 2024 roku wymienia „wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie”. Lista w arkuszu CKE mówi o tych utworach, że można się do nich odwołać w zadaniach otwartych krótkiej odpowiedzi i w wypracowaniu, a informator dodaje: w latach 2025–2028. Egzaminator sprawdza poprawność rzeczową jak przy każdej lekturze: w krótkiej odpowiedzi „Błąd rzeczowy dotyczący lektur obowiązkowych skutkuje przyznaniem 0 punktów”.
  • Pisząc o cyklu, wskazuj konkretny sonet i jego tytuł. Nie mieszaj sonetów: samotny podróżny, który nie ma się z kim pożegnać, jest w Burzy, a nie w Ciszy morskiej; Mirza mówi m.in. w Czatyrdahu i w Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale.
  • Stepy akermańskie nie opisują Krymu: Akerman (dziś Białogród) leży nad Dniestrem, a step, przez który jedzie wędrowiec, to step nad tą rzeką. Sonet otwiera cykl, ale z podróżą po Krymie łączy go tylko temat wędrówki.
  • W sonetach mówi podmiot liryczny albo bohater liryczny – Pielgrzym lub Mirza. Nie nazywaj osoby mówiącej narratorem: to liryka, nie opowiadanie. Legenda o Potockiej w haremie chana to podanie, które sam Mickiewicz przytoczył w przypisie jako opowieść ludową; nie przedstawiaj jej jako faktu historycznego.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.Ile sonetów jest w Sonetach krymskich?+

    Odp.:Cykl liczy osiemnaście sonetów. Kolejno są to: Stepy akermańskie, Cisza morska, Żegluga, Burza, Widok gór ze stepów Kozłowa, Bakczysaraj, Bakczysaraj w nocy, Grób Potockiej, Mogiły haremu, Bajdary, Ałuszta w dzień, Ałuszta w nocy, Czatyrdah, Pielgrzym, Droga nad przepaścią w Czufut-Kale, Góra Kikineis, Ruiny zamku w Bałakławie i Ajudah. Poprzedzają je motto z Goethego i dedykacja dla towarzyszy podróży.

  2. 2.Kim jest Pielgrzym, a kim Mirza w Sonetach krymskich?+

    Odp.:To bohaterowie liryczni cyklu. Pielgrzym to przybysz z dalekiego kraju, wygnaniec, który podziwia Krym, a tęskni za Litwą – łatwo rozpoznać w nim samego poetę. Mirza to muzułmański przewodnik, mieszkaniec Wschodu, który pokazuje mu krajobrazy i ostrzega przed niebezpieczeństwami. Mirza mówi w Czatyrdahu, a w Drodze nad przepaścią w Czufut-Kale obaj rozmawiają.

  3. 3.O czym są Stepy akermańskie?+

    Odp.:To pierwszy sonet cyklu. Wędrowiec jedzie wozem przez step w drodze do Akermanu nad Dniestrem, a step opisany jest jak morze: wóz płynie przez trawy jak łódka. Zapada noc, robi się cicho i wędrowiec tak wytęża słuch, że usłyszałby głos z Litwy. Kończy słowami „Jedźmy, nikt nie woła!” – nikt z ojczyzny go nie woła, więc zostaje sam ze swoją tęsknotą.

  4. 4.Jak zbudowany jest sonet?+

    Odp.:Sonet ma czternaście wersów: dwa czterowiersze (cztery wersy każdy) i dwa tercety (po trzy wersy). U Mickiewicza wersy są trzynastozgłoskowe, a rymy w czterowierszach są okalające (abba). Zwykle czterowiersze opisują krajobraz lub sytuację, a tercety przynoszą refleksję i puentę – tak jest na przykład w Stepach akermańskich, Ciszy morskiej i Burzy.

  5. 5.Który sonet krymski wybrać na egzamin ósmoklasisty?+

    Odp.:Lista wymienia „wybrany utwór z cyklu”, więc wystarczy jeden sonet, który dobrze znasz. Dobrze sprawdzają się na przykład Stepy akermańskie (tęsknota za ojczyzną, samotność), Burza (człowiek wobec śmierci, samotność) i Pielgrzym (tęsknota za Litwą i ukochaną). Do tematu przemijania pasuje Bakczysaraj, a do pomocy drugiemu człowiekowi Droga nad przepaścią w Czufut-Kale.

  6. 6.Czy Sonety krymskie są na egzaminie ósmoklasisty 2027?+

    Odp.:Wybrany utwór z cyklu jest na liście lektur obowiązkowych wykreślonych w podstawie programowej z 2024 roku. Arkusz CKE drukuje go z uwagą, że do tych utworów można odwołać się w zadaniach otwartych krótkiej odpowiedzi i w wypracowaniu; informator podaje, że dotyczy to lat 2025–2028. W arkuszach z lat 2023–2026 nie było zadania o sonetach.

Powiązane lektury

Wszystkie lektury obowiązkowe

Źródła

Tę stronę napisaliśmy my, nie CKE. Stan na 22 października 2026.

22 października 2026

Zadanie ostatnie.

Sprawdź się w arkuszu w formacie egzaminu ósmoklasisty: zadania do tekstów i wypracowanie z odwołaniem do lektury, ocenione według kryteriów CKE.