Temat: Napisz rozprawkę, w której rozważysz, czy duma pomaga człowiekowi, czy mu szkodzi. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego.
- wstęp i teza
Dumę jedni uważają za zaletę, a inni za wadę. Moim zdaniem duma pomaga człowiekowi wtedy, gdy broni on tego, co naprawdę ważne, a szkodzi, gdy zamienia się w upór w drobnych sprawach. Postaram się to wykazać na przykładach z dwóch lektur.
- argument 1 i przykład z lektury
Po pierwsze, duma szkodzi, kiedy człowiek chce za wszelką cenę postawić na swoim. Najlepiej widać to w komedii Aleksandra Fredry Zemsta. Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek mieszkają w jednym zamku i od dawna są skłóceni. Gdy murarze Rejenta naprawiają mur graniczny, ludzie Cześnika przepędzają ich z muru, a Rejent namawia ich do skargi przeciw sąsiadowi. Na pytanie o zgodę Cześnik odpowiada: „Wprzódy słońce w miejscu stanie!”. Spór o kawałek muru omal nie przekreśla szczęścia Wacława i Klary. Duma obu sąsiadów nie daje im nic dobrego, a krzywdzi młodych.
- argument 2 i przykład z drugiej lektury
Po drugie, duma pomaga, kiedy chroni to, co dla człowieka najcenniejsze. Przekonują o tym Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego. W klerykowskim gimnazjum, gdzie wszystkiego uczy się po rosyjsku, nowy uczeń, Bernard Zygier, zapytany, czy chce chodzić na lekcje języka polskiego, bez wahania odpowiada, że tak, bo polski jest jego ojczystym językiem. Potem recytuje przed klasą Redutę Ordona, choć przestraszony nauczyciel próbuje go powstrzymać. Jego odwaga budzi w kolegach, także w Marcinie Borowiczu, poczucie polskości, a uczniowie zaczynają potajemnie czytać zakazane polskie książki. Duma z ojczystego języka nie jest tu uporem, lecz siłą, która pomaga przetrwać rusyfikację.
- kontrargument i odpowiedź
Ktoś mógłby zarzucić, że Zygier także był uparty, bo recytował zakazany wiersz w szkole, w której pilnowano go na każdym kroku. Różnica jest jednak zasadnicza: Cześnik walczy o mur i o to, kto wygra kłótnię, a Zygier broni języka i pamięci całego narodu. Upór Cześnika rani bliskich, a odwaga Zygiera dodaje innym sił.
- zakończenie i wniosek
Przykłady z obu lektur potwierdzają moją tezę. Duma sama w sobie nie jest ani dobra, ani zła. Warto ją mieć, gdy strzeże tego, co cenne, ale trzeba umieć z niej zrezygnować, kiedy prowadzi tylko do sporów. Dlatego zanim zaczniemy bronić swojej racji, zastanówmy się, czy sprawa jest tego warta.
Lektury w tym tekście: Aleksander Fredro, Zemsta, Stefan Żeromski, Syzyfowe prace
To przykład budowy, a nie tekst do nauczenia się na pamięć. Jeżeli praca zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub z internetu, egzamin z języka polskiego zostaje unieważniony.