Kleksa

Literatura po 1989 r. · Opowiadanie (krótki zapis, „sprawozdanie” z obserwacji)

Górą „Edek” Marka Nowakowskiego

Górą „Edek” to bardzo krótkie opowiadanie o kłótni dwóch kierowców o miejsce do parkowania, w której silniejszy i bogatszy bez słowa odbiera je słabszemu. Narrator nazywa zwycięzcę imieniem bohatera Tanga Mrożka, a ta jedna nazwa zamienia drobną scenę uliczną w diagnozę Polski lat dziewięćdziesiątych. Znajdziesz tu streszczenie, plan wydarzeń, bohaterów, wyjaśnienie nawiązania i plan odpowiedzi na pytanie jawne nr 73.

Autor
Marek Nowakowski (1935-2014)
Wydanie
1999 (w tomie „Prawo prerii”)
Epoka
Literatura po 1989 roku
Gatunek
Opowiadanie (krótki zapis, „sprawozdanie” z obserwacji)

Na liście lektur

W skrócie

zacznij tutaj

Narrator zaczyna od przypomnienia Edka z Tanga Sławomira Mrożka – przebojowego, agresywnego prostaka, który na początku jest potulny, a potem rośnie w siłę i zaczyna rządzić. Mówi, że to skojarzenie nasunęła mu scena, którą przypadkiem zobaczył na zatłoczonej ulicy w centrum miasta, gdzie najtrudniej jest znaleźć miejsce do zaparkowania.

Gdy w rzędzie aut zwalnia się luka, pierwszy podjeżdża mały fiat, ale jego kierowca nieporadnie wjeżdża za daleko. Natychmiast wciska się za nim wielki, lśniący ford. Zaczyna się wojna nerwów: maluch trąbi, inni kierowcy też trąbią, kierowca fiata wychyla się i tłumaczy, że był pierwszy, a kierowca forda siedzi nieruchomo i nie ustępuje.

W końcu kierowca malucha rezygnuje i odjeżdża kilka metrów dalej, a ford gładko zajmuje miejsce. Drobny młodzieniec w okularach wysiada jeszcze, by zaprotestować, i pyta wysokiego, tęgiego mężczyznę w skórzanej kurtce, jak tak można. Ten wcale go nie zauważa i znika w bramie oznaczonej tabliczkami firm. Narrator nazywa go „Edkiem”: w nowej rzeczywistości znów górą jest siła i tupet.

Streszczenie szczegółowe

część po części

Początek: Edek z Tanga i zatłoczona ulica

Opowiadanie zaczyna się nie od wydarzenia, lecz od skojarzenia. Narrator przypomina postać Edka z Tanga Sławomira Mrożka i streszcza ją w kilku słowach: to przebojowy, agresywny cham, który zrazu jest potulny, ale z czasem rośnie i zaczyna dominować, aż szybko osiąga swoje zachłanne cele.

Potem wyjaśnia, skąd mu się ono wzięło. Był przypadkiem świadkiem pewnego zdarzenia na niewielkiej ulicy w centrum miasta, zapchanej samochodami: wokół słychać klaksony i zgrzyt hamulców, czuć spaliny, panuje tłok. Na tej ulicy najtrudniej było zaparkować. Auta stały rzędem, zajmując połowę chodnika dla pieszych, a inne sunęły powoli i czyhały na każdą wolną lukę.

Narrator od razu zapowiada, że to, co zobaczył, stało się inspiracją jego tekstu, który sam nazywa sprawozdaniem. Czytelnik wie więc od początku, że oglądana scena będzie przykładem ogólniejszego zjawiska, a nie tylko anegdotą z ulicy.

Wojna nerwów o miejsce do parkowania

W ciasnym rzędzie samochodów zwalnia się miejsce. Pierwszy podjeżdża do niego mały fiat, ale jego kierowca jest nieporadny i wjeżdża za daleko, tak że odsłania część upatrzonej luki. Natychmiast za nim pojawia się, jak drapieżnik, wielki, błyszczący ford w kolorze szafirowego metaliku i zatrzymuje się kilka centymetrów od malucha.

Kierowca fiata raz po raz naciska klakson, żeby zaznaczyć, że to on był pierwszy. Luksusowy samochód ani myśli ustąpić. Narrator porównuje oba auta: wobec masywnego forda mały fiat wygląda jak żałosne biedactwo.

Wojna nerwów trwa długo. Trąbienie malucha staje się coraz gwałtowniejsze, ale nic nie daje. Kierowcy innych samochodów przyłączają się do hałasu, protestując przeciw blokowaniu przejazdu. Kierowca fiata wychyla się przez okno i głosem oraz gestami tłumaczy, że ma pierwszeństwo. To też na nic. Narrator, który obserwuje to z niewielkiej odległości, widzi za kierownicą forda nieruchomą postać o równie nieruchomej twarzy: tamten po prostu czeka.

Zakończenie: „Panie, jak tak można?”

W pewnej chwili kierowca malucha nie wytrzymuje i ustępuje: przejeżdża kilka metrów do przodu. Wtedy ford miękko i bezszelestnie, popisując się zwrotnością, wjeżdża w zdobyte miejsce.

Kierowca fiata nie rezygnuje jednak całkiem i wysiada, by chociaż zaprotestować przeciw tej niesprawiedliwości. To niewysoki, drobny młody człowiek o szczupłej twarzy, w okularach – narrator mówi o nim, że to jakiś inteligent. Prawie w tej samej chwili z forda wysiada jego właściciel: wysoki, tęgi mężczyzna w skórzanej kurtce, o mocnym, zamaszystym kroku.

Młodzieniec pyta drżącym, bezradnym głosem, jak tak można. Mężczyzna z forda, którego narrator nazywa teraz „Edkiem”, idzie przed siebie jak wieża oblężnicza i z wysokości ponad stu dziewięćdziesięciu centymetrów w ogóle nie dostrzega drobnego kierowcy. Wymusił i zdobył miejsce dla swojego auta, a teraz zmierza do następnego celu. Znika w pobliskiej bramie, na której wiszą tabliczki z nazwami firm i przedstawicielstw handlowych. Na tym opowiadanie się kończy.

Plan wydarzeń

  1. 1.Narrator przypomina Edka z Tanga Mrożka: przebojowego, agresywnego prostaka, który rośnie w siłę.
  2. 2.Wyjaśnia, że skojarzenie nasunęło mu zdarzenie na zatłoczonej ulicy w centrum miasta.
  3. 3.Opis ulicy: hałas klaksonów, spaliny, auta zaparkowane do połowy na chodniku.
  4. 4.W rzędzie samochodów zwalnia się miejsce do parkowania.
  5. 5.Pierwszy podjeżdża mały fiat, ale jego kierowca nieporadnie wjeżdża za daleko.
  6. 6.Za maluchem wciska się wielki, lśniący ford w kolorze szafirowego metaliku.
  7. 7.Kierowca fiata trąbi, by zaznaczyć swoje pierwszeństwo.
  8. 8.Inni kierowcy dołączają do trąbienia, bo zablokowany jest przejazd.
  9. 9.Kierowca malucha wychyla się z okna i tłumaczy, że był pierwszy.
  10. 10.Kierowca forda siedzi nieruchomo i nie ustępuje.
  11. 11.Kierowca malucha rezygnuje i przejeżdża kilka metrów dalej.
  12. 12.Ford zgrabnie zajmuje zdobyte miejsce.
  13. 13.Drobny młodzieniec w okularach wysiada, by zaprotestować.
  14. 14.Z forda wysiada wysoki, tęgi mężczyzna w skórzanej kurtce.
  15. 15.Młodzieniec pyta bezradnie, jak tak można.
  16. 16.„Edek” nie zauważa go i znika w bramie z tabliczkami firm.

Bohaterowie

„Edek” – kierowca forda
Właściciel wielkiego, lśniącego forda w kolorze szafirowego metaliku. Wysoki, ma ponad sto dziewięćdziesiąt centymetrów wzrostu, jest tęgi, nosi skórzaną kurtkę i chodzi mocnym, zamaszystym krokiem. Przez całą wojnę nerwów siedzi nieruchomo za kierownicą, z kamienną twarzą, i po prostu czeka, aż słabszy ustąpi. Nie mówi ani słowa, nie odpowiada na protest, nie zauważa nawet człowieka, któremu zabrał miejsce. Gdy cel jest osiągnięty, idzie do następnego i znika w bramie z tabliczkami firm i przedstawicielstw handlowych, co każe w nim widzieć człowieka interesów nowej epoki. Narrator nie zna jego imienia: „Edkiem” nazywa go dlatego, że przypomina mu bohatera Tanga. Imię w cudzysłowie oznacza więc typ człowieka, a nie konkretną osobę.
Kierowca malucha
Kierowca małego fiata, który pierwszy podjechał do wolnej luki, ale nieporadnie ją przejechał. Niewysoki, drobny młody człowiek o szczupłej twarzy, w okularach; narrator określa go jako jakiegoś inteligenta. Ma rację – był pierwszy – ale nie ma siły, by jej dochodzić. Najpierw trąbi, potem wychyla się z okna i tłumaczy swoje prawo głosem i gestami, w końcu ustępuje. Mimo to wysiada jeszcze, by przynajmniej zaprotestować przeciw niesprawiedliwości, i drżącym głosem pyta, jak tak można. Jego pytanie zostaje bez odpowiedzi, bo przeciwnik w ogóle go nie widzi. To postać bezradnej uczciwości, która w zderzeniu z siłą przegrywa.
Narrator
Obserwator, który przypadkiem znalazł się niedaleko zdarzenia i opisuje je z bliska. Mówi w pierwszej osobie, a swój tekst nazywa sprawozdaniem: relacjonuje fakty krótkimi, rzeczowymi zdaniami, jak kronikarz ulicy. Nie wtrąca się do kłótni, ale też nie jest bezstronny – jego porównania (ford jak drapieżnik i wieża oblężnicza, fiat jak żałosne biedactwo) pokazują, po czyjej stronie stoi i co myśli o zwycięzcy. To on nadaje kierowcy forda imię „Edek” i w ten sposób zamienia anegdotę w ocenę zjawiska.
Edek z Tanga (pierwowzór)
Bohater dramatu Sławomira Mrożka z 1964 roku, przywołany w pierwszym zdaniu opowiadania. W Tangu to prostak, który gra w karty z domownikami, sypia z matką Artura i rządzi się w cudzym domu; na końcu zabija Artura, przejmuje władzę nad rodziną i tańczy z wujem tango. Narrator opowiadania streszcza go w kilku słowach: przebojowy, agresywny cham, z początku potulny, potem coraz silniejszy, szybko osiągający swoje cele. Nie występuje w opowiadaniu jako postać – jest wzorem, do którego narrator przymierza kierowcę forda.

Czas i miejsce akcji

Akcja rozgrywa się na niewielkiej, zatłoczonej ulicy w centrum miasta. Tekst nie podaje nazwy miasta; ministerialny e-materiał łączy opowiadanie z obserwacją życia warszawiaków, a Nowakowski był przede wszystkim pisarzem Warszawy. Opowiadanie obejmuje jedno zdarzenie: od chwili, gdy zwalnia się miejsce, do zniknięcia kierowcy forda w bramie.

Data nie pada, ale tom ukazał się w 1999 roku i opisuje Polskę lat dziewięćdziesiątych, po przemianach ustrojowych. Czas wskazują szczegóły: mały fiat obok luksusowego zachodniego forda, ulica zapchana samochodami, brama z tabliczkami firm i przedstawicielstw handlowych.

Geneza i kontekst

Marek Nowakowski (1935–2014) był warszawskim prozaikiem, przedstawicielem tak zwanego małego realizmu. Debiutował w 1957 roku opowiadaniem Kwadratowy i przez lata pisał o ludziach z marginesu i z peryferii wielkiego miasta. W latach siedemdziesiątych zaangażował się w działalność opozycyjną, a w stanie wojennym pisał krótkie zapisy codzienności, wydane w 1982 roku na emigracji i w drugim obiegu jako Raport o stanie wojennym.

Po 1989 roku Nowakowski wydał kilka książek, w których satyrycznie pokazywał Polskę czasów transformacji. Jedną z nich jest tom Prawo prerii (1999). Recenzentka tygodnika „Wprost” liczyła w nim 46 miniopowiadań na mniej więcej 170 stronach i zaliczała je do nurtu, który sam autor nazywał raportem, zapisem, sprawozdaniem: krótkich, niemal telegraficznych notatek z rzeczywistości.

Tłem jest przejście od gospodarki centralnie sterowanej do rynkowej po 1989 roku, związane z planem Balcerowicza. Pojawiły się prywatne firmy, zagraniczni inwestorzy i nowe możliwości zarobku, ale też pogoń za pieniądzem i kult sukcesu. Przemysław Czapliński w szkicu o Prawie prerii zwracał uwagę, że Nowakowski, sięgając po Edka, obwinia raczej stary polski charakter niż nowy ustrój. Ministerstwo omawia to opowiadanie w e-materiale zatytułowanym „Edek” w świecie kapitalizmu.

Gatunek i kompozycja

To bardzo krótki utwór – w wydaniu z 2018 roku zajmuje trzy strony – zbudowany wokół jednej sceny. Ma wyraźną ramę: zaczyna się od przypomnienia bohatera Tanga, czyli od tezy, a potem przechodzi do przykładu, który ją potwierdza. Zakończenie, w którym kierowca forda zostaje nazwany „Edkiem”, zamyka tę klamrę.

Narracja jest pierwszoosobowa. Narrator jest świadkiem i sprawozdawcą: pisze krótkimi zdaniami, często bez orzeczeń, jak ktoś, kto notuje na bieżąco. Rzeczowy ton łączy jednak z wyrazistymi porównaniami, które oceniają bohaterów. Całość opiera się na kontraście: duży i mały samochód, siła i bezradność, milczenie i bezradne pytanie.

Znaczenie tytułu

Słowo „górą” znaczy tu tyle, co „zwyciężył, przeważył”, a cudzysłów przy imieniu mówi, że chodzi o typ człowieka, a nie o konkretną osobę: tak narrator nazywa kierowcę forda, bo przypomina mu bohatera Tanga. Tytuł jest więc puentą całego opowiadania – w starciu siły z uczciwością znowu wygrywa Edek. Zasady oceniania matury dopuszczają dwa zapisy tytułu: Górą „Edek” albo Górą Edek, o ile stosuje się je konsekwentnie.

Problematyka i motywy

Nawiązanie do Tanga Mrożka

Najważniejszy zabieg opowiadania. Zamiast opisywać kierowcę forda, narrator przywołuje gotową postać literacką i jednym imieniem nazywa cały typ: prostaka, który najpierw jest niepozorny, a potem siłą zdobywa przewagę. Czytelnik, który zna Tango, wie, czym kończy się taka przewaga – u Mrożka Edek zabija inteligenta Artura i przejmuje władzę. Nawiązanie skraca opis, nadaje błahej scenie ciężar i każe ją czytać jako przypowieść o społeczeństwie.

Prawo silniejszego

Kierowca malucha ma rację, bo był pierwszy, ale racja niczego nie załatwia. Wygrywa ten, kto ma większy samochód, większą masę i więcej cierpliwości w nieustępliwości. Kierowca forda nie musi nawet mówić ani się kłócić – wystarczy, że się nie rusza. Tytuł tomu, Prawo prerii, podpowiada, jak autor ocenia świat, w którym obowiązują nie przepisy i zasady, lecz siła, jak na dzikim zachodzie.

Pieniądz i status

Samochody są w opowiadaniu znakami pozycji społecznej. Mały fiat, nazywany zdrobniale maluchem i fiacikiem, to auto zwykłego człowieka z czasów PRL. Wielki, błyszczący ford w kolorze szafirowego metaliku to luksusowy zachodni samochód nowego bogacza. Brama z tabliczkami firm, do której znika „Edek”, każe widzieć w nim człowieka interesów. Ministerialny e-materiał czyta opowiadanie jako obraz pogoni za pieniądzem w Polsce po przemianach.

Bezradność inteligenta

Drobny młodzieniec w okularach, nazwany przez narratora jakimś inteligentem, przegrywa wszystko: miejsce, spór i godność. Jego jedyną bronią jest słowo – pytanie, jak tak można – a słowo nie dociera do przeciwnika, który go po prostu nie widzi. To ten sam układ co w Tangu, gdzie myślący i mówiący Artur ginie z ręki Edka. Nowakowski pokazuje, że kultura i racja nie bronią się same w świecie, w którym liczy się siła.

Polska lat dziewięćdziesiątych

Opowiadanie jest krótkim zapisem z czasów transformacji: zatłoczone ulice, luksusowy zachodni samochód obok małego fiata, nowe firmy i przedstawicielstwa handlowe. Nowakowski pokazuje, że zmiana ustroju nie zmieniła ludzi tak, jak się spodziewano – stary typ chama znalazł w wolnym rynku nowe pole do popisu. Przemysław Czapliński zauważał, że krytyka trafia tu w polski charakter, a nie w sam rynek. Warto o tym pamiętać, gdy piszesz o kontekście historycznym opowiadania.

Narrator jako sprawozdawca

Narrator nazywa swój tekst sprawozdaniem i rzeczywiście pisze jak reporter: krótko, konkretnie, z miejsca zdarzenia. To charakterystyczne dla późnej prozy Nowakowskiego, który od Raportu o stanie wojennym notował drobne sceny codzienności. Ale sprawozdawca nie jest obojętny: jego porównania i przede wszystkim imię „Edek” zawierają ostrą ocenę. Ten sposób pisania pokazuje, że z jednej krótkiej obserwacji można wyczytać diagnozę całego społeczeństwa i jego wartości.

Sprawdź się: Górą „Edek”

od razu z odpowiedzią
Kilka pytań o treść utworu. Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod każdą zobaczysz krótkie wyjaśnienie. Pytania są nasze, nie CKE.

Zadanie 1. (0–1)

Do jakiego bohatera literackiego odwołuje się narrator na początku opowiadania „Górą „Edek””?

Zadanie 2. (0–1)

Co robi kierowca fiata, żeby obronić swoje pierwszeństwo?

Zadanie 3. (0–1)

W jaki sposób kierowca forda zdobywa upatrzone miejsce?

Zadanie 4. (0–1)

Oceń, czy te zdania o opowiadaniu są prawdziwe, czy fałszywe.
Narrator bierze udział w sporze i staje po stronie kierowcy fiata.
Akcja obejmuje wiele lat i kilka różnych miast.
Narrator nazywa kierowcę forda „Edkiem”, bo ten przypomina mu pewną postać literacką.

Zadanie 5. (0–1)

Co przeciwstawiają sobie w opowiadaniu mały fiat i wielki ford?

Zadanie 6. (0–1)

Ułóż zdarzenia z opowiadania w kolejności, w jakiej następują.
1Mały fiat podjeżdża pierwszy, ale wjeżdża za daleko.
2Młodzieniec pyta bezradnie, jak tak można.
3Za maluchem zatrzymuje się wielki, lśniący ford.
4Drobny młodzieniec w okularach wysiada z fiata.

Zadanie 7. (0–1)

Jak zachowuje się kierowca forda wobec młodzieńca, który pyta, jak tak można?

Zadanie 8. (0–1)

Co mówi tytuł „Górą „Edek””?

Odpowiedzi sprawdzone: 0/8

Zacznij od pierwszych zadań z darmowego arkusza (matura z języka polskiego, poziom podstawowy): bez zegara, każde sprawdzisz od razu, z wyjaśnieniem. Potem możesz rozwiązać cały arkusz.

albo otwórz cały arkusz

Na egzaminie

według dokumentów CKE
Co CKE pytała o ten utwór w latach 2023–2026, pytania jawne z matury ustnej i tematy wypracowań, do których się nadaje — wszystko według dokumentów CKE.

Matura ustna: pytania jawne 2026–2028

Pierwsze zadanie zestawu na maturze ustnej losujesz z listy pytań jawnych ogłoszonej przez CKE. Pytania o ten utwór — słowo w słowo, z numerami CKE — i nasze plany dziesięciominutowej odpowiedzi.

  1. Pytanie 73.W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu?

    W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu? Omów zagadnienie na podstawie utworu Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W wypracowaniu

Tematy wypracowań z arkuszy CKE, do których ten utwór się nadaje, i co z niego wziąć. To nie gotowe wypracowania: argumentu i sytuacji z lektury szukaj sam.

Temat z matury rozszerzonej możesz napisać tutaj, bez limitu czasu: oddane wypracowanie zostanie ocenione według kryteriów CKE.

  • Matura, poziom rozszerzony 2025, temat 1

    Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.

    Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002.

    Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

    Lektura w tym temacie: Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego

    Ten utwór nie jest tu lekturą obowiązkową: posłuży jako inny utwór literacki.

    Co wziąć z lektury

    Temat wymaga Antygony w Nowym Jorku, ale Górą „Edek” może być innym utworem literackim. To przykład relacji z innym tekstem zbudowanej na jednej postaci: narrator przywołuje Edka z Tanga Mrożka i nazywa jego imieniem współczesnego kierowcę forda. Argument: relacja z cudzym tekstem pełni tu funkcję oceniającą i uogólniającą – drobna scena o parkowaniu staje się obrazem społeczeństwa, w którym znowu wygrywa prostak. Do pełnej realizacji tematu trzeba odnieść się do cytatu ze Słownika terminów literackich, od którego temat każe zacząć. Kontekst: przemiany po 1989 roku.

  • Matura, poziom podstawowy 2026, temat 2

    Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?

    Co wziąć z lektury

    Opowiadanie zestawia dwie postawy wobec tego, jak widzą nas inni. Kierowcy malucha zależy na uznaniu jego racji: trąbi, tłumaczy i w końcu wysiada, żeby przynajmniej zaprotestować. Kierowca forda nie dba o niczyje zdanie, nie odpowiada, nawet nie zauważa rozmówcy, bo liczy się dla niego tylko cel. Argument: dla człowieka bezsilnego cudza ocena jest ważna wtedy, gdy nie ma innej broni niż racja – a w świecie siły okazuje się bezużyteczna.

  • Matura, poziom podstawowy 2025, temat 2

    Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?

    Co wziąć z lektury

    Kierowca malucha błędnie ocenia sytuację: zakłada, że pierwszeństwo i oczywista racja wystarczą, by odzyskać miejsce, i że wystarczy je głośno przypomnieć. Tymczasem przeciwnik gra według innych zasad i po prostu czeka. Efektem jest upokorzenie: młodzieniec traci miejsce, a jego protest trafia w próżnię. Argument: wiara w to, że uczciwe reguły obowiązują wszystkich, może przegrać z bezwzględnością. Kontekst: Artur z Tanga, który też nie docenił Edka.

Na co uważać

błąd kardynalny = 0 pkt
  • Miejsce do parkowania zdobywa kierowca forda, a nie malucha: to kierowca fiata w końcu ustępuje i odjeżdża kilka metrów dalej. Opowiadanie jest lekturą obowiązkową czytaną w całości, więc fałszywe przedstawienie głównego wątku albo losów głównych bohaterów zasady oceniania matury traktują jako błąd kardynalny – praca dostaje wtedy 0 punktów.
  • „Edek” to nie bohater Mrożka przeniesiony do opowiadania, tylko nieznajomy kierowca, którego narrator tak nazywa, bo przypomina mu postać z Tanga. Nie pisz, że Nowakowski kontynuuje fabułę dramatu ani że jego bohater naprawdę ma na imię Edek.
  • Kierowca forda nie wdaje się w kłótnię, nie krzyczy i nie bije przeciwnika: przez cały czas milczy, siedzi nieruchomo, a potem po prostu go nie zauważa. Jego siła polega na nieustępliwości i obojętności, a nie na awanturze.
  • Zasady oceniania matury dopuszczają dwa zapisy tytułu: Górą „Edek” albo Górą Edek. Wybierz jeden i stosuj go konsekwentnie w całej pracy; tytuł zapisuje się w cudzysłowie.
  • Tekst nie podaje nazwy miasta ani daty. Możesz pisać o Polsce lat dziewięćdziesiątych, bo tom ukazał się w 1999 roku i opisuje czasy transformacji, ale nie wymyślaj nazw ulic ani szczegółów, których w opowiadaniu nie ma.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.O czym jest Górą „Edek” w skrócie?+

    Odp.:To krótkie opowiadanie o kłótni dwóch kierowców o miejsce do parkowania na zatłoczonej ulicy. Pierwszy do wolnej luki podjeżdża mały fiat, ale wielki ford wciska się za nim i nie ustępuje. Po długiej wojnie nerwów kierowca malucha rezygnuje, a gdy wysiada, by zaprotestować, mężczyzna z forda w ogóle go nie zauważa i znika w bramie z tabliczkami firm. Narrator nazywa go „Edkiem”, bo przypomina mu bohatera Tanga Mrożka.

  2. 2.Do jakiego tekstu nawiązuje Górą „Edek”?+

    Odp.:Do dramatu Sławomira Mrożka Tango z 1964 roku. Narrator już w pierwszym zdaniu przypomina Edka z tej sztuki – przebojowego, agresywnego prostaka, który zrazu jest potulny, a potem zaczyna dominować. W Tangu Edek zabija inteligenta Artura i przejmuje władzę w domu. Nowakowski przymierza do tej postaci współczesnego kierowcę forda, który siłą odbiera miejsce drobnemu młodzieńcowi w okularach. Dzięki temu scena z ulicy staje się przypowieścią o zwycięstwie siły.

  3. 3.Kim jest Edek w opowiadaniu Nowakowskiego?+

    Odp.:To kierowca wielkiego, lśniącego forda: wysoki, tęgi mężczyzna w skórzanej kurtce, mający ponad sto dziewięćdziesiąt centymetrów wzrostu. Nie mówi ani słowa, nie odpowiada na protest i nie zauważa człowieka, któremu zabrał miejsce. Na koniec znika w bramie z tabliczkami firm, co każe widzieć w nim człowieka interesów. Narrator nie zna jego imienia – „Edek” to nazwa typu wzięta z Tanga, dlatego pisze się ją w cudzysłowie.

  4. 4.Z jakiego tomu pochodzi Górą „Edek” i kiedy powstało?+

    Odp.:Opowiadanie pochodzi z tomu Prawo prerii, który ukazał się w 1999 roku. Recenzentka tygodnika „Wprost” naliczyła w nim 46 miniopowiadań na około 170 stronach – krótkich zapisów polskiej rzeczywistości po przemianach ustrojowych. Ministerstwo w swoim e-materiale cytuje opowiadanie z wyboru Książę nocy. Najlepsze opowiadania z 2018 roku. Na liście lektur CKE zapisuje je jako Górą „Edek” z tomu Prawo prerii.

  5. 5.Jakie pytanie jawne na maturę ustną dotyczy Górą „Edek”?+

    Odp.:W zestawie zadań jawnych CKE na lata 2026–2028 jest jedno takie pytanie, o numerze 73: w jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu. Trzeba je omówić na podstawie opowiadania i dołączyć wybrany kontekst. Plan odpowiedzi znajdziesz wyżej, w części „Na egzaminie”. W centrum odpowiedzi powinno być nawiązanie do Tanga Mrożka i to, co ono mówi o kierowcy forda i o Polsce lat dziewięćdziesiątych.

  6. 6.Jaki jest sens zakończenia opowiadania?+

    Odp.:Kierowca forda wymusza swoje i odchodzi, nie zauważając nawet przegranego. Pytanie młodzieńca, jak tak można, zostaje bez odpowiedzi, bo w tym świecie racje nie mają znaczenia, liczy się siła. Gdy narrator nazywa zwycięzcę „Edkiem”, przypomina, jak kończy się Tango: prostak zabija inteligenta i przejmuje władzę. Zakończenie jest więc gorzką puentą – w nowej rzeczywistości górą jest ten sam typ człowieka co dawniej.

  7. 7.Dlaczego na tej stronie nie ma cytatów z opowiadania?+

    Odp.:Opowiadanie Marka Nowakowskiego jest chronione prawem autorskim, dlatego nie przytaczamy jego tekstu. Streszczenie napisaliśmy własnymi słowami na podstawie tekstu, który ministerstwo udostępnia w e-materiale na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej, a fakty o tomie i autorze sprawdziliśmy w niezależnych źródłach. Opowiadanie jest bardzo krótkie, więc przed egzaminem przeczytaj je w całości.

Powiązane lektury

Wszystkie lektury obowiązkowe

Źródła

Tę stronę napisaliśmy my, nie CKE. Stan na 21 października 2026.

21 października 2026

Zadanie ostatnie.

Sprawdź się w arkuszu w układzie matury: test historycznoliteracki i wypracowanie z odwołaniem do lektury obowiązkowej, ocenione według kryteriów CKE.