Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk

Profesor Andrews jest przedstawicielem ważnej szkoły psychologicznej, która wyrosła z psychoanalizy, ale zerwała z korzeniami i stworzyła własną metodę, teorię, a nawet styl życia, śnienia i wychowywania dzieci. Leci teraz do Polski z torbą książek i walizką ciepłych rzeczy, bo powiedziano mu, że grudzień jest tam wyjątkowo mroźny.

Ma prosty plan: Polska to kraj inteligentnych ludzi, wystarczy więc zasiać ziarno, zostawić książki – przecież czytają po angielsku – i po tygodniu wrócić do domu. O kraju przodków wie niewiele: że jada się tam buraczaną zupę z małymi pierożkami i że jest zimno, więc zabiera czapkę uszankę, pamiątkę z podróży do Azji.

W samolocie, sącząc drinka z polskiej wódki, przypomina sobie z zadowoleniem sen z nocy przed wyjazdem: bawił się z dużą czarną wroną, pieścił ją jak szczeniaka. W systemie znaczeń sennych jego szkoły wrona oznacza zmianę, coś nowego i dobrego. Uznaje to za dobry znak i prosi o drugiego drinka. Badaczki zwracają uwagę, że czytelnik z Polski skojarzy wronę z WRON, czyli Wojskową Radą Ocalenia Narodowego.

Warszawskie lotnisko jest zaskakująco małe i pełne przeciągów; profesor cieszy się, że zabrał uszankę. Od razu dostrzega swoją opiekunkę, Goshę, którą w myślach nazywa swoją Beatrycze: stoi przy wyjściu z kartką z jego nazwiskiem, jest drobna i ładna. Jego bagaż zaginął na lotnisku. W rozklekotanym samochodzie, prowadząc nerwowo przez smutne, rozwlekłe przestrzenie miasta, Gosha przedstawia mu program tygodnia: spotkanie ze studentami na uniwersytecie, wywiad dla pisma psychologicznego, spotkanie z psychiatrami, całodniowe warsztaty. Tego dnia jest sobota, dzień wolny.

Jedzą przyjemną kolację z narzeczonym Goshy, brodatym mężczyzną w okularach, który nie mówi po angielsku i dlatego wydaje się profesorowi ponury. Andrews je czerwoną zupę z buraków z pierożkami i uświadamia sobie, że to słynny barszcz, o którym ciągle opowiadał jego dziadek, urodzony w Łodzi. Dziewczyna ze śmiechem poprawia jego wymowę obu słów, ale jego język jest wobec nich bezradny.

Już mocno wstawiony trafia na osiedle wysokich bloków. Wjeżdżają windą na ostatnie piętro, do kawalerki z małą kuchnią wciśniętą między pokój a łazienkę. Gosha obiecuje, że następnego dnia przywiezie zaginiony bagaż, a jej narzeczony jeszcze tajemniczym półgłosem rozmawia z kimś przez telefon. Potem odchodzą. Profesor zasypia od razu, ale śpi niespokojnie; słyszy na klatce schodowej trzaskanie drzwi i kroki, choć może mu się tylko wydaje.

Profesor budzi się przerażony, że jest już jedenasta. Bierze prysznic w obskurnej łazience, zakłada nieświeżą bieliznę, parzy w kubku resztki zwietrzałej kawy, która smakuje jak napar z kory. Ogląda polskie książki w brzydkich okładkach i czeka na telefon od Goshy, który nie dzwoni. Za oknem widzi szare bloki, szary nawet śnieg i słońce, które świeci nieprzekonująco.

Na ulicy stoi czołg, a przy nim kręcą się żołnierze. Ogarnia go niepokój. Próbuje zadzwonić do Goshy, ale w słuchawce nie ma sygnału; nie działa też połączenie z Anglią ani żaden inny numer, choć poprzedniego wieczoru narzeczony Goshy z tego telefonu dzwonił. Wściekły zjeżdża na dół. Po godzinie błądzenia między jednakowymi blokami znajduje inny telefon, ale nie ma polskich monet, a jedyny sklepik wygląda na opuszczony – w końcu jest niedziela. Postanawia wracać i orientuje się, że się zgubił: nie wie, który blok jest jego, i nie pamięta adresu. Mijająca go para staruszków patrzy w inną stronę.

Błądzi coraz bardziej zmarznięty, aż zapada zmrok. Trafia znowu na czołg, przy którym żołnierze grzeją ręce nad ogniem w metalowym koszu, i wycofuje się w strachu do ciemnego parku. W końcu przypadkiem odnajduje mieszkanie i rzuca się na to, co zostało w lodówce. Tego wieczoru myśli też o tym, że o szóstej zaczął się jego wykład – bez niego – i próbuje sobie tłumaczyć, że to może sen albo dziwny stan świadomości po podróży. Później widzi, że czołgu już nie ma, za to ulicą jadą wozy pancerne.

Profesor zagaduje przechodnia z wypchaną siatką, ale ten go nie rozumie. Potem postanawia słuchać instynktu, bo tego uczy jego szkoła, i idzie przed siebie, aż dochodzi do placu, z którego promieniście rozchodzą się ulice; jest podejrzanie pusto, jak w święto, choć to chyba poniedziałek albo wtorek. Wśród szyldów zauważa znajome słowo BAR.

W środku jest ponuro: kilka obskurnych stolików, stara bezzębna kobieta, która niczego nie je, tylko patrzy w szybę, i dziewczyna w poszarzałym fartuchu za ladą. Jedzenia nie widać. Nikt go nie rozumie, więc z zażenowaniem pokazuje palcem otwarte usta. Kobiety stawiają przed nim zupę i talerz dziwnych klusek i patrzą, czy je. Jedzenie jest bez smaku. Profesor płaci, dostaje – jak mu się wydaje – sporo reszty i wychodzi, czując się ośmieszony i żałosny.

Chce wrócić na jedenaste piętro, bo telefon na pewno już działa, i pod wpływem impulsu wskakuje do autobusu. Autobus jedzie jednak w inną stronę: przez krótki tunel na most nad rzeką, po której płynie kra. Profesorowi wydaje się, że ludzie patrzą na niego wrogo, a do tego nie skasował biletu – skoro na ulicach stoi wojsko, może za to trafić do więzienia, jak ludzie, którzy przepadali w więzieniach Azji. Wyskakuje na najbliższym przystanku i w lodowatym wietrze wraca do znajomego placu. Po drodze widzi jasno oświetloną wystawę: sklep pełen kolorowych towarów, alkoholi o znajomych etykietach, słodyczy i zabawek, za szybą wzmocnioną kratami. Według tabliczki sklep powinien być otwarty, a jest zamknięty.

Następnego dnia telefon wciąż nie działa. Profesor znajduje na osiedlu mały czynny sklep, w którym są tylko butelki z jasnym płynem, może wódką, słoiczki musztardy i jakieś słoiki. Uznaje, że trzeba kupić to, co jest. Gdy wychodzi, przywożą chleb i w kilka minut sklep się zapełnia; profesor staje w kolejce i sprzedawczyni bez pytania podaje mu bochenek. Jasny płyn okaże się octem.

Ciągnie go do ludzi stojących w długich kolejkach, bo płynie od nich zwyczajne ciepło, a nie chce wracać do pustej kawalerki. Przy blaszanych stołach na chodniku opatulone sprzedawczynie wyławiają z beczek żywe karpie, rzucają je na wagę i każdego klienta pytają, czy chce rybę żywą, czy zabić ją na miejscu. Gdy klient kiwa głową, uderzają rybę odważnikiem w łeb. Profesor czuje dreszcz, jakby uczestniczył w religijnym rytuale, i bezwiednie staje w kolejce, ale otrzeźwia go widok czteroosobowego patrolu żołnierzy z psem.

Pod jego blokiem na parkingu sprzedają choinki. Kupuje jedną i niesie ją pod pachą, ciesząc się, że wygląda jak wszyscy; nawet pogwizduje. W domu zaczyna podejrzewać, że ma epizod psychotyczny, i dziwi się, że tak dużo myśli o jedzeniu: o kanapkach z samolotu i o sklepie za kratami. To, co go spotyka, wydaje mu się śmieszne i przerażające zarazem. Stawia drzewko pod ścianą i postanawia, że musi zacząć działać: musi znaleźć ambasadę, nie ma innego wyjścia.

Profesorowi pomaga pewien Polak, który zabiera go do swojego mieszkania. Częstuje go kiełbasą, herbatą w szklance z plastikowym uchwytem i wódką; w mieszkaniu stoi skomplikowana aparatura pełna rurek i kraników.

Gospodarz kieruje go do łazienki. Gdy profesor zamyka za sobą drzwi, widzi w wannie wielką żywą rybę. Patrzy w jej płaskie, okrągłe oko i czuje się uwięziony jej wzrokiem: to doświadczenie jest przerażające i przyjemne, absurdalne i pełne sensu, boi się, a zarazem jest dziwnie szczęśliwy. Chciałby zostać w tej maleńkiej łazience, w brzuchu wielkiego bloku, bez słów, nikogo nie rozumiejąc i przez nikogo nie rozumiany. Kiedy drzwi się otwierają, wpada w ramiona gospodarza, przytula się do niego jak dziecko i szlocha.

Mężczyzna pomaga mu dotrzeć do ambasady i tam się żegnają. Profesor przez chwilę układa nieposłuszny, pijany język i szepcze niepewnie jedyne polskie zdanie, jakie zapamiętał – zniekształcone pytanie sprzedawczyń, czy karp ma być żywy, czy zabity na miejscu. Zdziwiony Polak odpowiada mu, że żywą. Tak kończą się trzy dni i trzy noce profesora w Warszawie.