Kleksa

Literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna · Dramat groteskowy, tragifarsa

Tango Sławomira Mrożka

Tango to groteskowy dramat o rodzinie, w której rodzice zburzyli wszystkie zasady, a syn próbuje przywrócić porządek – najpierw tradycją, potem siłą – i przegrywa z prostakiem, który przejmuje władzę. Znajdziesz tu streszczenie trzech aktów, plan wydarzeń, bohaterów, motywy, zadania CKE i plany odpowiedzi na trzy pytania jawne z matury ustnej. Wszystko napisaliśmy własnymi słowami.

Autor
Sławomir Mrożek (1930-2013)
Wydanie
1964 („Dialog”, nr 11), 1973 (wydanie książkowe)
Epoka
Literatura lat 1945–1989
Gatunek
Dramat groteskowy, tragifarsa

Na liście lektur

W skrócie

zacznij tutaj

W zagraconym mieszkaniu Stomila i Eleonory nie obowiązują żadne zasady. Rodzice w młodości burzyli obyczaje i do dziś są z tego dumni: ojciec, awangardowy artysta, robi swoje eksperymenty, matka sypia od czasu do czasu z prostackim Edkiem, babcia gra z nim w karty. Ich syn Artur nie ma się przeciw czemu buntować, więc buntuje się przeciw samej wolności i żąda porządku.

Najpierw próbuje przywrócić dawne formy. Z pomocą wuja Eugeniusza obmyśla spisek, którego zwieńczeniem ma być tradycyjny ślub z kuzynką Alą. Chce też, żeby ojciec zabił kochanka żony, ale z zamierzonej tragedii wychodzi farsa: Stomil zamiast strzelać siada z Edkiem do kart.

W dniu ślubu pijany Artur przyznaje, że sama forma jest pusta. Gdy babcia kładzie się na katafalku i umiera, odkrywa nową ideę: władzę opartą na groźbie śmierci, a jej narzędziem ma być Edek. Wtedy Ala mówi mu, że zdradziła go z Edkiem. Artur chce zabić rywala, ale to Edek zabija jego, przejmuje rządy w domu i na koniec tańczy z wujem tango.

Streszczenie szczegółowe

część po części

Akt I: powrót Artura

Akcja zaczyna się w zagraconym mieszkaniu Stomila i Eleonory. Didaskalia opisują stół, krzesła, fotele, lustro i sofę ustawione niesymetrycznie, jak w czasie przeprowadzki, wszędzie zwisające draperie, a wśród rupieci stary wózek dziecinny, zakurzoną suknię ślubną i melonik. Bałagan od pierwszej chwili mówi, jak żyje ta rodzina.

Przy stole grają w karty babcia Eugenia, jej brat, wuj Eugeniusz, i Edek, mężczyzna z wąsikiem. Grę przerywa młody Artur, syn gospodarzy, który wraca do domu. Każe Edkowi się wynosić i karze starszych: babcia musi położyć się na katafalku, żeby pomyślała o wieczności, a wuj Eugeniusz ma na głowie klatkę i może ją zdjąć dopiero za pozwoleniem Artura.

Wchodzi matka, Eleonora, i zupełnie spokojnie mówi synowi, że od czasu do czasu sypia z Edkiem. Artur jest zdruzgotany. Wuj szepcze mu, że Edek to prostak, który oszukuje w kartach, i że należałoby go zrzucić ze schodów, ale Artur odpowiada, że nie w tym sedno.

Przychodzi ojciec, Stomil, zaspany, w piżamie. Artur zarzuca rodzicom, że wszystko zniszczyli. Oni z rozrzewnieniem wspominają młodość, kiedy łamali obyczaje i gorszyli starszych, a Stomil wygłasza pochwałę buntu i wychodzenia poza formę. Artur odpowiada, że dawnych ograniczeń już nie ma, więc nie zostało mu nic, przeciw czemu mógłby się zbuntować. Stomil przypomina, ile odwagi wymagało kiedyś zatańczenie tanga i ile jego pokolenie wywalczyło dla syna; Artur odpowiada, że rodzice stworzyli dom, w którym nic nie działa, bo wszystko wolno. Zapytany, czego właściwie chce, odpowiada, że porządku świata – i prawa do buntu.

Akt I: Ala i eksperyment Stomila

Spór o wolność trwa. Artur skarży się, że rodzice namawiają go do antykonformizmu, który od razu zamienia się w konformizm, a koledzy się z niego śmieją. Stomil odpowiada, że całe życie poświęcił sztuce, bo sztuka to wieczny bunt, i namawia syna, żeby spróbował.

Do rozmowy włącza się kuzynka Artura, Ala, która chce wiedzieć, co się szykuje. Stomil pokazuje rodzinie swój nowy eksperyment teatralny. Nad katafalkiem, jak nad sceną, ukazują się dwie pacynki, Adam i Ewa; po chwili rozlega się huk i gaśnie światło. Stomil, z rewolwerem w ręku, cieszy się, że eksperyment wstrząsnął widzami, ale nikt nic z niego nie rozumie, babcia ogłuchła od wystrzału, wuj mówi o plajcie, a Edek oświadcza, że woli kino.

Spotkanie z Alą podsuwa Arturowi pomysł, jak przywrócić w domu ład. Na nim opiera się cały drugi akt.

Akt II

Drugi akt rozgrywa się nocą. Artur wtajemnicza wuja Eugeniusza w spisek: chce przywrócić w domu dawne zasady, a środkiem ma być tradycyjny ślub z Alą, z oświadczynami, błogosławieństwem i całym obrzędem. Wuj, który od dawna tęskni za dawnymi czasami i nazywa siebie niedzisiejszym, chętnie się do niego przyłącza.

Artur oświadcza się Ali i wciąga ją w swój plan, a ona się zgadza. Ich nocną rozmowę przerywa Edek, który twierdzi, że idzie do kuchni napić się wody, i odchodzi urażony, gdy Artur każe mu się wynosić.

Artur chce też, żeby w domu wydarzyła się prawdziwa tragedia, która przywróci rzeczom powagę. Rozmawia z ojcem o romansie Eleonory z Edkiem i podburza go, żeby jako zdradzony mąż zabił kochanka żony. Stomil bierze rewolwer i wchodzi do pokoju, w którym jest Edek, ale zamiast zabójstwa dochodzi do zwykłej gry w karty: Stomil zasiada do niej razem z Edkiem, Eleonorą i babcią. Tragedia zamienia się w farsę.

W końcu Artur zwołuje całą rodzinę, ogłasza, że żeni się z Alą, i prosi babcię o błogosławieństwo. Dawny porządek, przynajmniej z pozoru, wraca do domu.

Akt III: dzień ślubu

W dniu ślubu mieszkanie jest posprzątane, a cała rodzina odświętnie ubrana. Edek usługuje teraz jako lokaj i nakrywa do stołu. Eleonora zachwyca się, jaki jest swobodny i naturalny, a gdy Ala pyta go, czy ma jakieś zasady, wyjmuje notes i odczytuje powiedzonka przepisane od kolegi.

Ala ma wątpliwości: wydaje się jej, że Artur chce ślubu z zasady, a nie z miłości. Sam Artur wraca do domu kompletnie pijany. Przyznaje się do błędu: przywrócona forma jest pusta i niczego nie uratuje, potrzebna jest żywa idea.

Artur zatrzymuje rodzinę i wypytuje, jaka idea mogłaby jeszcze uporządkować świat. Eugeniusz proponuje Boga, potem sport, Stomil jak zawsze eksperyment, a Edek postęp, którego nie potrafi wyjaśnić. Żadna odpowiedź Artura nie zadowala.

Akt III: śmierć babci i władza Edka

Wtedy babcia Eugenia oznajmia, że zamierza umrzeć. Wchodzi na katafalk, kładzie się i mimo protestów rodziny, która przypomina jej, że to dzień ślubu, rzeczywiście umiera. Artura ta śmierć olśniewa: uznaje ją za wspaniałą formę i postanawia wykorzystać pomysł babci.

Ogłasza nowy ład: odtąd on będzie panem życia i śmierci domowników, a władzę da mu groźba śmierci i siła Edka, który ma wykonywać jego wolę. Mówi o sobie jak o zbawcy i władcy, który wznosi się ponad wszystkich i stworzy porządek z samej siły. Rodzina patrzy na niego z przerażeniem.

Plan rozbija Ala: mówi Arturowi, że zdradziła go z Edkiem. Artur się załamuje i chce zabić rywala, ale Edek go uprzedza i zabija Artura.

Władzę w domu przejmuje Edek. Zapowiada, że teraz on tu rządzi i wszyscy mają go słuchać, wkłada marynarkę Artura i każe wujowi Eugeniuszowi sobie usługiwać. Na koniec rozbrzmiewa tango La Cumparsita i Edek tańczy z wujem, klasycznie, ze wszystkimi figurami. Melodia gra jeszcze po opadnięciu kurtyny, gdy na widowni zapalają się światła.

Plan wydarzeń

  1. 1.Babcia, wuj Eugeniusz i Edek grają w karty w zagraconym mieszkaniu.
  2. 2.Artur przerywa grę i karze starszych; babcia ląduje na katafalku.
  3. 3.Eleonora mówi synowi, że sypia z Edkiem.
  4. 4.Spór Artura z rodzicami o wolność, zasady i bunt.
  5. 5.Artur żąda porządku świata i prawa do buntu.
  6. 6.Pojawia się kuzynka Artura, Ala.
  7. 7.Nieudany eksperyment teatralny Stomila z Adamem i Ewą.
  8. 8.Nocny spisek Artura z wujem Eugeniuszem.
  9. 9.Oświadczyny Artura; Ala się zgadza.
  10. 10.Artur namawia ojca, by zabił kochanka żony.
  11. 11.Stomil z rewolwerem zamiast strzelać siada z Edkiem do kart.
  12. 12.Artur ogłasza zaręczyny i prosi babcię o błogosławieństwo.
  13. 13.Odświętnie ubrana rodzina czeka na ślub; Edek jest lokajem.
  14. 14.Ala wątpi, czy Artur ją kocha.
  15. 15.Pijany Artur wraca i przyznaje, że sama forma jest pusta.
  16. 16.Poszukiwanie idei: Bóg, sport, eksperyment, postęp.
  17. 17.Babcia Eugenia kładzie się na katafalku i umiera.
  18. 18.Artur ogłasza władzę opartą na groźbie śmierci i sile Edka.
  19. 19.Ala mówi Arturowi, że zdradziła go z Edkiem.
  20. 20.Edek zabija Artura.
  21. 21.Edek przejmuje władzę i każe Eugeniuszowi sobie usługiwać.
  22. 22.Edek i Eugeniusz tańczą tango La Cumparsita.

Bohaterowie

Artur
Syn Stomila i Eleonory, student, najmłodszy w rodzinie i główny bohater. Dorastał w domu, w którym wszystko wolno, i dlatego nie ma przeciw czemu się buntować; jego bunt jest odwrotny niż zwykle: żąda zasad, tradycji i porządku. Najpierw próbuje przywrócić dawne formy przez tradycyjny ślub z Alą i wywołanie tragedii, potem, gdy uznaje formę za pustą, ogłasza władzę opartą na groźbie śmierci. Jest intelektualistą, który więcej mówi niż działa i nie rozumie ludzi, także narzeczonej. Ginie z rąk Edka, którego chciał uczynić swoim narzędziem.
Edek
Nazywany też partnerem z wąsikiem. Gra w karty z babcią i wujem, sypia z Eleonorą, rządzi się w cudzym domu jak u siebie. Jest prostakiem i chamem, mówi niechlujnie i zbitkami cudzych powiedzonek, a zapytany o zasady czyta je z notesu, przepisane od kolegi. W nowym porządku Artura zostaje lokajem i ma być siłą, która wykona wolę pana. Zabija Artura, przejmuje władzę w domu i tańczy z wujem tango. Uosabia prymitywną siłę, która zwycięża, gdy upadły wszystkie wartości.
Stomil
Ojciec Artura, awangardowy artysta, tęgi, z wielką siwą czupryną, chodzący po domu w piżamie. W młodości walczył z konwenansami i do dziś głosi pochwałę buntu, wolności i wychodzenia poza formę. Jego eksperymenty teatralne, jak przedstawienie z Adamem i Ewą zakończone wystrzałem, nikogo już nie gorszą i nikt ich nie rozumie. O romansie żony z Edkiem wie i go znosi; gdy syn podburza go do zabójstwa, zamiast strzelać siada z Edkiem do kart. To postać dawnego buntownika, którego bunt stał się nową konwencją.
Eleonora
Matka Artura, żona Stomila. Razem z mężem w młodości gorszyła starszych i jest z tego dumna; wspomina skandal, którym kiedyś łamali obyczaje. Dla niej nie ma niczego wstydliwego: synowi mówi zupełnie spokojnie, że sypia z Edkiem, a w Edku ceni prostotę i naturalność. Krząta się, piecze ciasto, ciągle coś liczy i zapomina, co chciała powiedzieć. Uosabia swobodę obyczajów, która przestała być buntem, a stała się obojętnością.
Ala
Kuzynka Artura, która staje się jego narzeczoną. Zgadza się na tradycyjny ślub, ale z czasem nabiera wątpliwości: czuje, że Artur chce się z nią ożenić dla swoich zasad, a nie z miłości, i że traktuje ją jak narzędzie planu. W dniu ślubu mówi Arturowi, że zdradziła go z Edkiem, i tymi słowami rozbija jego zamiary. Pokazuje, że w świecie idei Artura zabrakło miejsca dla uczucia i drugiego człowieka.
Eugenia, babcia
Babcia Artura i siostra Eugeniusza, w pierwszym akcie didaskalia nazywają ją jeszcze „osobą na razie zwaną babcią”. Zamiast zachowywać się jak czcigodna starsza pani, gra z Edkiem w karty i zachowuje się jak rozkapryszona dziewczyna, za co Artur każe jej leżeć na katafalku. W dniu ślubu sama oznajmia, że chce umrzeć, kładzie się na katafalku i umiera, a jej śmierć podsuwa Arturowi myśl o władzy przez groźbę śmierci. Scenę jej zgonu CKE wybrała w 2025 roku jako przykład groteski.
Eugeniusz, wuj
Brat babci Eugenii, starszy pan, który uważa się za niedzisiejszego i tęskni za dawnymi czasami. Gra w karty z Edkiem, choć nim gardzi, a na boku namawia Artura, by zrobił z nim porządek. Chętnie przyłącza się do spisku Artura i pomaga mu przywracać dawne formy. Gdy władzę przejmuje Edek, wuj natychmiast mu się podporządkowuje, usługuje mu i tańczy z nim tango. Jego postać pokazuje, jak łatwo zwolennik porządku przechodzi na stronę każdej siły.

Czas i miejsce akcji

Czas akcji jest nieokreślony: w tekście nie ma daty akcji ani nazwy miasta, a wspomnienia rodziców pozwalają tylko się domyślać, że ich bunt przypadł na pierwszą połowę XX wieku. Dzięki temu dramat nie jest sztuką o jednym kraju i jednej epoce, lecz przypowieścią o współczesnym świecie.

Całość rozgrywa się w jednym miejscu, w mieszkaniu rodziny Stomila. W pierwszym akcie jest ono zagracone i bezładne, pełne przedmiotów z przeszłości, takich jak katafalk, wózek dziecinny i suknia ślubna. Drugi akt toczy się nocą, gdy Artur szykuje spisek. W trzecim akcie, w dniu ślubu, mieszkanie jest posprzątane, a domownicy odświętnie ubrani; ten porządek okazuje się jednak tylko dekoracją.

Geneza i kontekst

Sławomir Mrożek urodził się w 1930 roku w Borzęcinie, a zmarł w 2013 roku w Nicei. Był satyrykiem, rysownikiem i dramatopisarzem; jako dramaturg debiutował Policją w 1958 roku. W 1963 roku wyjechał z Polski i na wiele lat zamieszkał za granicą, we Włoszech, we Francji i w Meksyku. Tango było pierwszą sztuką, którą napisał po wyjeździe.

Dramat ukazał się w miesięczniku „Dialog” w 1964 roku, a w wydaniu książkowym w 1973 roku. Polska prapremiera odbyła się w 1965 roku w Bydgoszczy, a w tym samym roku sztukę wystawili w Warszawie Erwin Axer w Teatrze Współczesnym i w Krakowie Jerzy Jarocki w Starym Teatrze. Tango przyniosło Mrożkowi światową sławę i było grane na wielu scenach za granicą.

Sztukę zalicza się do nurtu groteski i teatru absurdu. Badacze czytają ją różnie: jako sztukę o wolności, która w kolejnych pokoleniach, od Stomila przez Artura do Edka, coraz bardziej się wykoleja (Jan Błoński), jako obraz rewolucji, która zaczyna się od buntu, a kończy prymitywną walką o władzę (Martin Esslin), albo jako opowieść o tym, jak w pustce po zasadach rodzi się dyktatura. Tadeusz Nyczek przestrzega, że nie jest to sztuka o PRL, choć Edka można odczytywać jako figurę nowej, prostackiej władzy.

Gatunek i kompozycja

Tango to dramat w trzech aktach, rozgrywający się w jednym mieszkaniu i w krótkim czasie. Każdy akt to kolejny etap planu Artura: w pierwszym bohater buntuje się przeciw chaosowi, w drugim próbuje przywrócić dawną formę, w trzecim szuka idei i sięga po władzę, by na końcu przegrać z Edkiem. Klamrą jest motyw tanga: w pierwszym akcie Stomil wspomina je jako dawny bunt, a w finale tańczą je Edek i wuj.

Mrożek łączy komizm z grozą, a język wysoki z prostackim. Postaci mówią i zachowują się nieadekwatnie do sytuacji: babcia umiera, jakby wykonywała zwykłą czynność, rodzina martwi się, że zepsuje uroczystość, a Artur nazywa jej śmierć wspaniałą formą. Ważne są didaskalia, które oceniają postaci i budują symboliczną przestrzeń, oraz rekwizyty z przeszłości: katafalk, wózek dziecinny, suknia ślubna, melonik.

Znaczenie tytułu

Tango pojawia się w sztuce dwa razy. Najpierw jako wspomnienie Stomila: kiedyś zatańczenie tego zmysłowego tańca wymagało odwagi i było buntem przeciw obyczajom. Na końcu tango tańczą Edek i wuj Eugeniusz, a prowadzi Edek. Taniec, który był znakiem wolności, staje się znakiem podporządkowania silniejszemu. Tytuł mówi więc o drodze od buntu do nowej władzy, a także o tańcu, w którym jeden prowadzi, a drugi musi iść za nim.

Problematyka i motywy

Bunt i jego wyczerpanie

Pokolenie Stomila i Eleonory zburzyło wszystkie konwenanse, więc bunt stał się w ich domu nową normą. Artur nie ma już przeciw czemu się buntować, dlatego jego bunt jest odwrócony: walczy o zasady, tradycję i porządek. Mrożek pokazuje, że bunt dla samego buntu się wyczerpuje, a gdy upadną wszystkie normy, nawet sprzeciw traci sens. Zarazem bunt Artura, z braku treści, prowadzi go do idei władzy przez strach.

Konflikt pokoleń

W Tangu schemat konfliktu pokoleń jest odwrócony. Zwykle młodzi burzą świat starszych, a tu rodzice są wiecznymi buntownikami, a syn upomina się o tradycję i obyczaj. Babcia i wuj stoją jeszcze inaczej: babcia zachowuje się jak rozkapryszona młoda dziewczyna, a wuj tęskni za dawnymi czasami. Każde pokolenie kompromituje się na swój sposób, a z ich sporu korzysta Edek, który nie należy do żadnej z tych stron.

Forma i treść

Artur najpierw wierzy, że wystarczy przywrócić dawne formy: ślub, błogosławieństwo, strój, zasady przy stole. W dniu ślubu sam przyznaje, że forma bez idei jest pusta i niczego nie uratuje. Szuka więc treści, ale nikt nie umie mu jej podsunąć: Bóg, sport, eksperyment i postęp brzmią jak puste hasła. Z tego wynika jego najgroźniejszy pomysł: skoro żadna idea nie trzyma ludzi razem, niech trzyma ich strach.

Władza i przemoc

Sztuka pokazuje, jak w pustce po wartościach rodzi się dyktatura. Artur, intelektualista, wymyśla teorię władzy opartej na groźbie śmierci, ale do jej wykonania potrzebuje siły Edka. Gdy traci głowę, władzę przejmuje ten, kto ma siłę i nie ma żadnych idei. Edek zapowiada łagodne rządy pod warunkiem posłuszeństwa, a rodzina natychmiast się podporządkowuje. Wielu czytelników widzi w tym obraz rewolucji i systemów totalitarnych XX wieku.

Intelektualista wobec prostackiej siły

Artur i Edek tworzą parę przeciwieństw: pierwszy ma ideę, ale nie umie jej wprowadzić w życie, drugi nie ma żadnej idei, ale ma siłę i spryt. Inteligencka rodzina zachwyca się Edkiem jako człowiekiem prostym i naturalnym, nie widząc, że to on jest dla niej największym zagrożeniem. Mrożek ośmiesza zarówno jałowe rozumowanie, jak i naiwną fascynację ludem. Badacze widzą tu parodię chłopomanii z Wesela Wyspiańskiego: inteligenci znów nie rozumieją człowieka z innej warstwy.

Rodzina jako obraz społeczeństwa

Dom Stomila to model świata w miniaturze. Bałagan w mieszkaniu odpowiada bałaganowi w relacjach: zdrada jest obojętna, starsi nie mają autorytetu, dzieci nie mają wzorów. W takiej rodzinie zasady można narzucić tylko siłą. Przez historię jednej rodziny Mrożek opowiada o kryzysie całej kultury europejskiej, w której stare wartości zostały rozbite, a nowych nie stworzono. Rodzinny spór o porządek przy stole okazuje się sporem o to, kto i w imię czego ma rządzić.

Sprawdź się: Tango

od razu z odpowiedzią
Kilka pytań o treść utworu. Zaznacz odpowiedź i sprawdź ją od razu: pod każdą zobaczysz krótkie wyjaśnienie. Pytania są nasze, nie CKE.

Zadanie 1. (0–1)

Czego Artur żąda od rodziców na początku dramatu?

Zadanie 2. (0–1)

Kim jest Edek w domu Stomila i Eleonory?

Zadanie 3. (0–1)

Oceń, czy te zdania o „Tangu” są prawdziwe, czy fałszywe.
Artur wraca do domu rodziców i zastaje w nim ład i dawne zasady.
Wuj Eugeniusz pomaga Arturowi w spisku, którego celem jest tradycyjny ślub.
Pod koniec dramatu Ala wychodzi za Artura.

Zadanie 4. (0–1)

Co robi Stomil, gdy Artur każe mu zabić kochanka żony?

Zadanie 5. (0–1)

Ułóż wydarzenia w kolejności, w jakiej następują w dramacie.
1Artur oświadcza się Ali.
2Pijany Artur przyznaje, że sama forma ślubu jest pusta.
3Babcia Eugenia kładzie się na katafalku i umiera.
4Stomil pokazuje rodzinie swój eksperyment o Adamie i Ewie.

Zadanie 6. (0–1)

Na czym Artur chce oprzeć nowy porządek, który ogłasza pod koniec dramatu?

Zadanie 7. (0–1)

Oceń, czy te zdania o „Tangu” są prawdziwe, czy fałszywe.
Stomil jest awangardowym artystą, który z dumą wspomina bunt swojego pokolenia.
Edek zabija Artura i przejmuje rządy w domu.
Rodzice Artura wychowali go surowo i strzegą tradycji.

Zadanie 8. (0–1)

Jak kończy się dramat?

Odpowiedzi sprawdzone: 0/8

Zacznij od pierwszych zadań z darmowego arkusza (matura z języka polskiego, poziom podstawowy): bez zegara, każde sprawdzisz od razu, z wyjaśnieniem. Potem możesz rozwiązać cały arkusz.

albo otwórz cały arkusz

Na egzaminie

według dokumentów CKE
Co CKE pytała o ten utwór w latach 2023–2026, pytania jawne z matury ustnej i tematy wypracowań, do których się nadaje — wszystko według dokumentów CKE.

Zadania CKE

  • Matura 2023, poziom podstawowy, część 1, zadanie 17

    Fragment aktu III: Artur ogłasza się zbawcą rodziny, mówi o swojej sile i władzy, nazywa władzę buntem w formie porządku, a domownicy patrzą na niego z przerażeniem. Polecenie: Jaką postawę – typową dla bohatera romantycznego – przejawia Artur w zacytowanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka? W uzasadnieniu odpowiedzi odnieś się zarówno do postawy Artura, jak i do postawy wybranego bohatera dramatu romantycznego.

    Zasady oceniania CKE: 1 pkt – określenie postawy wspólnej dla Artura i bohatera wybranego dramatu romantycznego ORAZ uzasadnienie odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi: Bunt. Artur sprzeciwia się zasadom obowiązującym w jego rodzinnym domu. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III, który buntuje się przeciwko niesprawiedliwości świata oraz przeciwko Bogu. Duma. Artur czuje się lepszy (mądrzejszy i silniejszy) od domowników. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III – jest przekonany o wspaniałości swojej poezji, nazywa siebie mistrzem.

    Arkusz MPOP-P1-100-2305Zasady oceniania

  • Matura 2025, poziom podstawowy, część 1, zadanie 13

    Fragment aktu III: w dniu ślubu babcia Eugenia wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy zarzucają jej dziwactwo i niestosowność, Artur zaś zachwyca się śmiercią jako formą. Polecenie: Wyjaśnij, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka. Odpowiedź zilustruj przykładem z tego fragmentu.

    Zasady oceniania CKE: 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z tego fragmentu. Przykładowe odpowiedzi: Groteskowy charakter sceny polega na nieadekwatności zachowania bohaterów do sytuacji. Babcia zapowiada swoją śmierć, wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy w podniosłej sytuacji zarzucają jej niestosowność zachowania. Groteskowość polega na absurdalności zachowania babci i domowników. Babcia ogłasza, że umiera i rzeczywiście to robi, chociaż śmierć nie przychodzi na zawołanie.

    Arkusz MPOP-P1-100-2505Zasady oceniania

Matura ustna: pytania jawne 2026–2028

Pierwsze zadanie zestawu na maturze ustnej losujesz z listy pytań jawnych ogłoszonej przez CKE. Pytania o ten utwór — słowo w słowo, z numerami CKE — i nasze plany dziesięciominutowej odpowiedzi.

  1. Pytanie 70.Bunt przeciwko porządkowi społecznemu.

    Bunt przeciwko porządkowi społecznemu. Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

  2. Pytanie 71.Konflikt pokoleń.

    Konflikt pokoleń. Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

  3. Pytanie 72.Normy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie?

    Normy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie? Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

W wypracowaniu

Tematy wypracowań z arkuszy CKE, do których ten utwór się nadaje, i co z niego wziąć. To nie gotowe wypracowania: argumentu i sytuacji z lektury szukaj sam.

Temat z matury rozszerzonej możesz napisać tutaj, bez limitu czasu: oddane wypracowanie zostanie ocenione według kryteriów CKE.

  • Matura, poziom podstawowy 2024, temat 1

    Bunt i jego konsekwencje dla człowieka.

    Co wziąć z lektury

    Bunt w Tangu ma dwie odsłony i obie źle się kończą. Bunt rodziców, którzy zburzyli wszystkie konwenanse, zostawił po sobie chaos i obojętność. Bunt Artura przeciw temu chaosowi najpierw prowadzi do przywrócenia pustej formy, a potem, z braku idei, do pomysłu władzy przez groźbę śmierci. Konsekwencją jest śmierć buntownika i władza Edka. Argument: bunt bez wartości, w imię których się buntujemy, obraca się przeciw buntownikowi i otwiera drogę sile.

  • Matura, poziom podstawowy 2023, temat 1

    Człowiek – istota pełna sprzeczności.

    Lektura w tym temacie: wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego

    Co wziąć z lektury

    Artur to bohater pełen sprzeczności. Buntuje się, a żąda porządku; walczy o tradycję, a sam ją wymusza przemocą; chce ślubu i rodziny, a nie umie powiedzieć narzeczonej, że ją kocha. Gardzi Edkiem, a chce go uczynić swoim narzędziem. Sprzeczni są też rodzice, wieczni buntownicy, którzy sami stali się konwencją. Argument: Mrożek pokazuje, że sprzeczność nie jest tu słabością jednej postaci, ale chorobą całej kultury, która straciła wartości.

  • Matura, poziom podstawowy 2025, temat 2

    Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?

    Co wziąć z lektury

    Artur błędnie ocenia i sytuację, i ludzi. Wierzy, że sama forma, ślub i błogosławieństwo, przywróci rodzinie sens; nie dostrzega, że Ala czuje się traktowana jak narzędzie. Lekceważy też Edka: uważa go za prymitywne narzędzie swojej władzy, a to Edek okazuje się silniejszy i zabija go. Rodzina z kolei uważa Edka za naiwnego prostaczka. Argument: błędna ocena drugiego człowieka może kosztować życie i oddać władzę najgorszym.

  • Matura, poziom podstawowy 2024, temat 2

    Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka?

    Co wziąć z lektury

    Relacje w Tangu pokazują, jak brak więzi niszczy człowieka. Artur wychował się w rodzinie, która niczego od niego nie wymagała i niczego mu nie dała, dlatego szuka oparcia w sztywnych zasadach. Z Alą buduje związek jako element planu, a nie z uczucia, i ona odpowiada mu zdradą. Edek kształtuje rodzinę na swój sposób: wszyscy mu ulegają. Argument: relacja oparta na przymusie albo obojętności czyni człowieka bezbronnym wobec siły.

  • Matura, poziom rozszerzony 2026, temat 1

    Tak łatwo i tak bardzo przyzwyczajamy się do tego, co stale słyszymy lub oglądamy, że nieraz dopiero groteskowe udziwnienie rzeczywistości otwiera nam oczy.

    Na podstawie: Stefan Garczyński, Anatomia komizmu, Poznań 1989.

    Kreowanie świata przedstawionego za pomocą groteski i funkcja tego zabiegu w danym utworze literackim. Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

    Lektura w tym temacie: Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa

    Co wziąć z lektury

    Temat wymaga Mistrza i Małgorzaty, ale Tango może być drugim utworem. Groteska Mrożka udziwnia rzeczywistość, by pokazać jej prawdę: babcia umiera, jakby wykonywała zwykłą czynność, rodzina martwi się o uroczystość, a z rodzinnej kłótni wyrasta dyktatura. Komizm i groza współistnieją, a widz śmieje się do chwili, w której pojmuje, że ogląda narodziny przemocy. Argument: groteska pozwala zobaczyć mechanizm władzy, którego na co dzień nie dostrzegamy.

Na co uważać

błąd kardynalny = 0 pkt
  • Artur ginie z rąk Edka, a nie odwrotnie: chce zabić rywala, ale Edek go uprzedza. Zamiana tych losów albo twierdzenie, że Artur przejął władzę, to błąd w losach głównego bohatera, który zasady matury traktują jako błąd kardynalny – Tango jest lekturą czytaną w całości.
  • Do ślubu Artura i Ali nie dochodzi. W dniu ślubu umiera babcia Eugenia, a nie wuj Eugeniusz; wuj przeżywa i na końcu tańczy tango z Edkiem.
  • Stomil nie zabija Edka: bierze rewolwer, ale zamiast strzelać siada z nim do kart. Kochankiem Eleonory jest Edek, a nie wuj Eugeniusz.
  • Bunt w Tangu jest odwrócony: to Artur, najmłodszy, broni tradycji i zasad, a rodzice bronią swobody obyczajów. Nie pisz, że rodzice są konserwatystami.
  • Na tej stronie streszczenie oddaje przebieg trzech aktów; szczegółów nie podajemy tam, gdzie nie mogliśmy ich potwierdzić w legalnie dostępnym tekście lub w dwóch niezależnych opisach. Przed egzaminem przeczytaj dramat.

Pytania i odpowiedzi

  1. 1.O czym jest Tango w skrócie?+

    Odp.:To dramat o rodzinie, w której rodzice zburzyli wszystkie zasady i żyją w bałaganie. Ich syn Artur buntuje się przeciw tej swobodzie i próbuje przywrócić porządek: najpierw tradycyjnym ślubem z kuzynką Alą, potem władzą opartą na groźbie śmierci. Ginie z rąk prostaka Edka, który przejmuje rządy w domu. Sztuka mówi o wyczerpaniu buntu, pustce po wartościach i narodzinach dyktatury.

  2. 2.Jak kończy się Tango?+

    Odp.:W dniu ślubu umiera babcia Eugenia, a Artur ogłasza władzę opartą na groźbie śmierci, którą ma wykonywać Edek. Wtedy Ala mówi mu, że zdradziła go z Edkiem. Artur chce zabić rywala, ale Edek go uprzedza i zabija. Edek przejmuje władzę, zapowiada rządy porządku i posłuszeństwa, wkłada marynarkę Artura i tańczy z wujem Eugeniuszem tango La Cumparsita.

  3. 3.Dlaczego dramat nosi tytuł Tango?+

    Odp.:Tango to dla pokolenia Stomila symbol dawnego buntu: kiedyś zatańczenie tego zmysłowego tańca wymagało odwagi i gorszyło starszych. Na końcu sztuki tango tańczą Edek i wuj Eugeniusz, a prowadzi Edek. Taniec wolności staje się tańcem podporządkowania silniejszemu. Tytuł streszcza więc drogę, którą pokazuje sztuka: od buntu przeciw obyczajom do władzy siły.

  4. 4.Kim jest Edek w Tangu?+

    Odp.:Edek to prostak z wąsikiem, który gra w karty z babcią i wujem, sypia z Eleonorą i rządzi się w cudzym domu. Mówi niechlujnie i cudzymi powiedzonkami, a zasady ma zapisane w notesie. Artur robi z niego lokaja i narzędzie swojej władzy, ale to Edek zabija Artura i przejmuje rządy. Jest uosobieniem prymitywnej siły, która zwycięża, gdy upadną wartości.

  5. 5.Jakie pytania jawne na maturę ustną dotyczą Tanga?+

    Odp.:W zestawie zadań jawnych CKE na lata 2026–2028 są trzy pytania o Tango, o numerach 70–72: bunt przeciwko porządkowi społecznemu, konflikt pokoleń oraz to, czy normy społeczne ograniczają człowieka, czy porządkują życie. W każdym trzeba uwzględnić wybrany kontekst. W sekcji Na egzaminie znajdziesz plan dziesięciominutowej odpowiedzi na każde z nich.

  6. 6.Czy Tango to teatr absurdu?+

    Odp.:Tak najczęściej klasyfikuje się sztukę: łączy komizm z grozą, postaci zachowują się nieadekwatnie do sytuacji, a świat jest pokazany na opak. Tak też omawiają ją szkolne e-materiały ministerstwa na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. Warto jednak pisać o groteskowym dramacie albo tragifarsie i pokazywać groteskę na przykładach, takich jak śmierć babci w dniu ślubu.

  7. 7.Dlaczego na tej stronie nie ma cytatów z Tanga?+

    Odp.:Dramat Mrożka jest chroniony prawem autorskim, a pełnego tekstu nie znaleźliśmy w legalnie dostępnej wersji. Przeczytaliśmy fragmenty udostępnione przez ministerstwo na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej i przez CKE w arkuszach, a resztę opisujemy na podstawie co najmniej dwóch niezależnych źródeł. Wszystko napisaliśmy własnymi słowami. Na egzaminie cytuj wydanie, z którego się uczysz.

Powiązane lektury

Wszystkie lektury obowiązkowe

Źródła

Tę stronę napisaliśmy my, nie CKE. Stan na 21 października 2026.

21 października 2026

Zadanie ostatnie.

Sprawdź się w arkuszu w układzie matury: test historycznoliteracki i wypracowanie z odwołaniem do lektury obowiązkowej, ocenione według kryteriów CKE.