Mała Apokalipsa Tadeusza Konwickiego

Powieść otwiera monolog wewnętrzny narratora. Budzi się o ponurej godzinie, patrzy na zachmurzone okno i rozlicza się z życiem: zapowiada, że nadchodzi koniec jego osobistego świata, a przed nim ostatni odcinek drogi, którą sam porównuje do Golgoty. Mówi o sobie jak o przeciętnym, bezimiennym człowieku, który przeżył wojnę, przybył do Warszawy z kresów i spędził w niej ponad połowę życia. Od lat nie pisze, a rezygnację z pisania traktuje jako swoją wolność.

Spokój poranka szybko się kończy. Do mieszkania przychodzi pracownik gazowni, który ma polecenie odciąć gaz, bo w mieście codziennie wylatuje w powietrze jakiś dom; bohater obojętnie pozwala mu to zrobić. Ten krótki epizod od razu pokazuje świat powieści: absurdalne polecenia, bylejakość i drobne łapówki, do których wszyscy przywykli.

Dzwonek do drzwi zapowiada gości: to dwaj starzy znajomi z opozycji, Hubert i Rysio. Przychodzą w imieniu środowiska, które uznało, że ktoś musi zaprotestować w sposób, którego nie da się przemilczeć. Tego dnia w Warszawie trwa państwowe święto, przyjeżdża przywódca partii radzieckiej, a władze obradują nad krokiem, który ma związać Polskę ze Związkiem Radzieckim jeszcze ściślej. Bohater ma o ósmej wieczorem podpalić się tam, gdzie zbiorą się władze partii.

Bohater nie wybrał tego sam: decyzję podjęli za niego inni, a goście traktują ją jak wyrok, od którego nie ma odwołania. On, choć się boi, nie potrafi odmówić. Od tej chwili jego dzień staje się odliczaniem godzin. Wychodząc z domu, nie wie, czy dotrwa do wieczora i czy znajdzie powód, żeby żyć dalej.

Na ulicach wiszą flagi, w których z biało-czerwonych zostały prawie same czerwone, a na Pałacu Kultury polski orzeł opiera się o kulę ziemską z sierpem i młotem. Plakaty i wystawy świętują jednocześnie różne rocznice PRL-u, bo nikt nie wie, ile lat minęło: kalendarze są tylko w rękach służby bezpieczeństwa. Przed sklepami stoją kolejki, z budynków odpadają płyty, w mieście brakuje wody, gazu i prądu.

Bohater spotyka po drodze cenzora Edka, który rozmawia z nim o sensie cenzury i o obecności Rosjan w kraju, oraz starego Sachera, byłego członka najwyższych władz partii. Trafia też do mieszkania, w którym dwie kobiety, Halina i Nadieżda, mają mu objaśnić, jak przeprowadzić samospalenie, i przygotować potrzebne rzeczy. Od pewnej chwili nosi ze sobą bańkę z benzyną, która staje się jego krzyżem. Przyczepia się do niego wielbiciel jego książek, Tadzio, gotów mu towarzyszyć i nieść benzynę, ale bohater podejrzewa, że chłopak donosi na niego bezpiece.

W ciągu dnia bohater krąży po Warszawie od jednego spotkania do drugiego. Milicja i tajne służby co chwila go zatrzymują, legitymują i przesłuchują, choć wydaje się, że wszyscy wiedzą, co ma się stać wieczorem. Rozmawia z reżyserem Bułatem, je w restauracji ze znajomym Kolką, gdzie kelner obsługuje gości z nieukrywaną złością, i wysłuchuje towarzysza Kobiałki, partyjnego dygnitarza, który marzy już tylko o tym, żeby zamknięto go w zakładzie dla obłąkanych, bo tam znajdzie spokój.

Spotyka też opozycjonistę Cabana i tłumaczy mu, że jego własna konspiracja wyrastała z tradycji powstań i Armii Krajowej, a dzisiejsza opozycja jest dzieckiem tego samego systemu, przeciw któremu występuje. W podziemiach siedziby partii trafia na suto zastawioną ucztę dygnitarzy, którzy w zrujnowanym kraju objadają się i upijają. Odwiedza też kobiety, które kiedyś kochał, i żegna się z nimi.

Każde z tych spotkań odsłania inny kawałek rozpadającego się świata: władzę, która sama nie wierzy w swoje hasła, opozycję, która też potrafi manipulować, i zwykłych ludzi, którzy nauczyli się żyć w absurdzie.

Pod koniec dnia bohater odwiedza Jana, dawnego przyjaciela, który kiedyś był dla niego autorytetem. Zastaje go w stanie upodlenia, zabijającego się na raty, i rozmowa z nim nie przynosi ani pociechy, ani nadziei. Bohater rozumie, że nie ma już wartości, na których mógłby się oprzeć.

Z bańką benzyny idzie na miejsce wyznaczone na całopalenie, przez miasto, nad którym przez cały dzień górował Pałac Kultury, znak zniewolenia. W ostatnim monologu mówi o sobie jako o bezimiennym literacie schyłkowej epoki i o niewoli, w której żyją wszyscy, łącznie z rządzącymi. Powieść kończy się jego wezwaniem do ludzi, by dodali sił jemu i każdemu, kto o tej porze idzie na całopalenie. Czy bohater podpalił się, czy w ostatniej chwili zrezygnował, autor nie rozstrzyga: zakończenie jest otwarte.