Romeo i Julia Williama Szekspira

Sztukę otwiera prolog wierszem (w tym wydaniu w przekładzie Jana Kasprowicza). Zapowiada w skrócie całą historię: w Weronie żyją dwa równie znakomite i sławne rody, które dawna nienawiść pcha do nowych zbrodni. Z tych dwóch wrogich domów pochodzi dwoje kochanków urodzonych pod najstraszliwszą z gwiazd; dopiero ich przedwczesna śmierć położy kres waśni ojców. Prolog prosi widzów o cierpliwość na czas dwugodzinnego przedstawienia. Widz od początku wie więc, jak skończy się ta miłość.

Na placu Samson i Grzegorz, słudzy Kapuletów, przechwalają się, jak rozprawią się z ludźmi Montekich. Gdy nadchodzą słudzy Montekich, Abraham i Baltazar, Samson ich zaczepia, krzywiąc się na nich, a potem dla kłótni twierdzi, że jego pan jest lepszy. Dobywają mieczy. Benwolio, bratanek Montekiego, rozdziela ich, ale wpada Tybalt, krewny Pani Kapulet, który nienawidzi słowa „pokój” tak jak wszystkich Montekich, i atakuje Benwolia. Do bójki mieszają się zwolennicy obu domów i mieszczanie z pałkami, przybiegają też starzy Kapulet i Monteki, którym żony odradzają walkę.

Bójkę przerywa książę Eskalus. Gniewnie przypomina, że waśnie obu domów, zrodzone z marnych słów, już trzy razy zakłóciły spokój miasta, i ogłasza: kto jeszcze raz wywoła taki zamęt, zapłaci za to życiem. Kapuleta zabiera ze sobą, a Montekiego wzywa na popołudnie na ratusz.

Benwolio opowiada Montekim, jak doszło do walki. Pani Monteki cieszy się, że nie było w niej Romea. Benwolio widział go o świcie w sykomorowym gaju za miastem, ale Romeo skrył się przed nim. Monteki mówi, że syn od dawna snuje się samotnie o świcie, płacze, a za dnia zamyka się w zaciemnionym pokoju, i nikt nie zna przyczyny. Gdy Romeo nadchodzi, rodzice odchodzą, a Benwolio go wypytuje. Romeo wyznaje, że kocha kobietę, która nie odwzajemnia jego uczucia: piękną, mądrą i nieprzystępną jak Diana, która przysięgła, że nigdy nie pokocha. Mówi o miłości samymi sprzecznościami. Benwolio radzi mu zapomnieć o niej i przyjrzeć się innym pięknościom, ale Romeo odpowiada, że każda inna przypomni mu tylko, że ona jest piękniejsza.

Kapulet rozmawia z Parysem, młodym szlachcicem, krewnym księcia, który stara się o rękę jego córki Julii. Kapulet uważa, że Julia jest za młoda: ma ledwie czternaście lat i powinna przeżyć jeszcze parę wiosen, zanim wyjdzie za mąż. Jest jego jedynym żyjącym dzieckiem i dziedziczką. Pozwala jednak Parysowi zabiegać o jej serce i zaprasza go na wieczorną ucztę, na której zobaczy najpiękniejsze panny Werony i będzie mógł wybrać. Sługa dostaje listę gości do obejścia.

Sługa nie umie czytać i prosi o pomoc napotkanych Romea i Benwolia. Romeo odczytuje listę: jest na niej także Rozalina, siostrzenica Kapuleta. Sługa, nie wiedząc, z kim mówi, zaprasza ich na kubek wina, jeśli nie są z domu Montekich. Benwolio przekonuje Romea, by poszedł na ucztę i porównał Rozalinę – to ona jest jego ukochaną – z innymi pięknościami, a przekona się, że nie jest jedyna. Romeo zgadza się pójść, ale tylko po to, żeby patrzeć na nią.

Pani Kapulet każe mamce Marcie przywołać Julię i chce z córką rozmawiać o ważnej sprawie. Marta, gadatliwa i serdeczna, wylicza, że Julia skończy czternaście lat dopiero w wigilię świętych Piotra i Pawła, za parę tygodni. Wspomina, że jej własna córeczka Zuzanka, rówieśnica Julii, umarła, i opowiada, jak przed jedenastu laty, w dniu trzęsienia ziemi, odstawiła Julię od piersi, a dzień wcześniej mała rozbiła sobie czoło i zabawnie odpowiedziała na żart jej męża. Powtarza tę historię, aż Pani Kapulet i Julia każą jej przestać.

Pani Kapulet pyta córkę, co myśli o małżeństwie. Julia odpowiada, że jeszcze o tym nie myślała. Matka przypomina, że młodsze od niej panny z dobrych domów w Weronie już wychodzą za mąż, a ona sama była w jej wieku matką. Oznajmia, że stara się o nią Parys, i zachwala go: każe jej przyjrzeć się mu na uczcie jak pięknej księdze, której brakuje tylko oprawy – żony. Marta wtóruje pochwałom. Julia obiecuje posłusznie, że spojrzy na Parysa, ale nie zaangażuje się bardziej, niż pozwoli matka. Służący woła panie do gości.

Romeo, Benwolio i Merkucjo, krewny księcia i przyjaciel Romea, idą w przebraniu, z grupą masek i ludźmi z pochodniami, na ucztę u Kapuletów. Benwolio radzi wejść bez przemów, potańczyć i zniknąć. Romeo nie chce tańczyć: serce ciąży mu jak ołów, więc woli nieść pochodnię i tylko patrzeć. Merkucjo żartuje z jego miłosnych cierpień i grą słów stara się go rozruszać.

Romeo mówi, że miał w nocy sen, który ostrzega go przed pójściem na bal. Merkucjo odpowiada długą, fantastyczną opowieścią o królowej Mab, maleńkiej wróżce, która nocą w wózku z orzechowej łupiny przejeżdża po śpiących i zsyła im sny: kochankom o miłości, dworakom o ukłonach i łaskach, adwokatom o honorariach, plebanowi o nowych beneficjach, żołnierzowi o bitwach i pucharach. Romeo przerywa mu, że mówi o niczym, a Merkucjo przyznaje, że sny to dzieci chorej fantazji, subtelne jak powietrze i zmienniejsze niż wiatr. Przed wejściem Romeo wyznaje złe przeczucie: boi się, że od tej nocy zacznie się nieszczęście zapisane w gwiazdach, które przyspieszy jego śmierć. Zdaje się jednak na Tego, kto trzyma ster jego życia, i idzie.

Słudzy uwijają się przy uczcie, a stary Kapulet wesoło wita gości i maski, zachęca panny do tańca i wspomina ze stryjecznym bratem czasy, gdy sam nosił maskę. Romeo dostrzega tańczącą dziewczynę i od pierwszego spojrzenia jest oczarowany: jej piękność zawstydza blask świec, a przy niej inne panny wyglądają jak kawki przy śnieżnym gołębiu. Zastanawia się, czy kiedykolwiek przedtem kochał.

Tybalt rozpoznaje Romea po głosie i każe podać sobie rapier, by ukarać Montekiego, który ośmielił się przyjść w masce. Kapulet zabrania mu: Romeo zachowuje się przyzwoicie, cała Werona ma go za porządnego młodzieńca, a w swoim domu gospodarz nie pozwoli zrobić mu krzywdy. Gdy Tybalt się upiera, Kapulet łaje go, kto tu jest panem. Tybalt ustępuje, ale zapowiada, że ta słodycz zamieni się w gorzką żółć.

Romeo podchodzi do Julii. W rymowanej rozmowie (w oryginale ma ona formę sonetu) porównuje się do pielgrzyma, a ją do świętej, i prosi, by pozwoliła jego ustom odmówić modlitwę; całuje ją dwa razy. Marta wzywa Julię do matki i Romeo dowiaduje się od niej, że dziewczyna jest córką pani tego domu – Kapuletówną. Z przerażeniem rozumie, że jego życie jest w ręku wroga. Goście się rozchodzą. Julia każe Marcie dowiedzieć się, kim jest młodzieniec, który nie chciał tańczyć, i mówi, że jeśli jest żonaty, czeka ją całun zamiast ślubnej sukni. Marta odpowiada, że to Romeo, syn Montekiego, największego wroga jej rodu. Julia mówi, że musi kochać tego, kogo powinna nienawidzić, a Marcie tłumaczy, że to tylko wiersze, których nauczył ją któryś z tancerzy.

Przed drugim aktem chór (także w przekładzie Kasprowicza) stwierdza, że dawna miłość Romea umarła, a jej miejsce zajęła nowa: przy Julii piękność, dla której gotów był umrzeć, przestała być piękna. Teraz Romeo kocha i jest kochany, ale ich rody są wrogami: on nie może przyjść do niej i składać jej przysiąg, bo uchodzi za wroga, a ona nie ma jak się z nim spotkać. Chór zapowiada jednak, że namiętność da im siłę i po wielkich cierpieniach czas przyniesie im wielką radość.

Po uczcie Romeo nie może odejść od domu Julii: przechodzi przez mur do ogrodu Kapuletów. Benwolio i Merkucjo szukają go i wołają. Merkucjo, który wciąż myśli, że Romeo kocha Rozalinę, przedrzeźnia zakochanych i „zaklina” go na oczy, czoło i usta Rozaliny, by się pokazał, sypiąc przy tym nieprzyzwoitymi żartami. Benwolio mówi, że Romeo ukrył się wśród drzew, bo zakochanym najmilsza jest ciemność. W końcu obaj rezygnują i idą spać: nie da się znaleźć kogoś, kto nie chce być znaleziony.

Romeo słyszał drwiny Merkucja i mówi, że z blizn śmieje się tylko ten, kto nie zaznał rany. W oknie ukazuje się Julia, a Romeo porównuje ją do słońca wschodzącego w nocy, którego blask zawstydziłby gwiazdy. Julia, nie wiedząc, że ktoś ją słyszy, mówi do siebie: czemu on jest Romeem? Niech wyrzeknie się swojego nazwiska albo przysięgnie jej miłość, a ona przestanie być Kapuletówną; nazwa nie stanowi o człowieku, bo róża pod inną nazwą pachniałaby tak samo. Romeo odzywa się z ciemności i bierze ją za słowo. Julia poznaje jego głos, przestrzega, że mur jest wysoki, a jej krewni zabiliby go, gdyby go tu znaleźli. Romeo odpowiada, że przeniosła go przez mur miłość i że woli zginąć od ich mieczy, niż żyć bez jej uczucia.

Julia przyznaje, że wolałaby zachować pozory i udawać obojętność, ale skoro wyznała już miłość, prosi, by nie miał jej za płochą. Nie pozwala mu przysięgać na zmienny księżyc i boi się, że ich śluby są zbyt nagłe, jak błyskawica, która znika, zanim się powie, że błysnęło. Zaraz jednak mówi, że jej miłość jest głęboka i bezbrzeżna jak morze. Mamka woła ją z wnętrza domu; Julia kilka razy znika i wraca. W końcu stawia sprawę jasno: jeśli Romeo chce się z nią ożenić, niech jutro przekaże przez jej posłańca, gdzie i kiedy odbędzie się ślub, a ona pójdzie za nim w świat. Umawiają się, że posłaniec przyjdzie o dziewiątej. Żegnają się, bo rozstanie jest tak słodkie, że mogliby mówić sobie dobranoc do rana. Romeo idzie do celi ojca Laurentego po radę i pomoc.

O świcie franciszkanin, ojciec Laurenty, zbiera do koszyka zioła. Rozmyśla, że ziemia jest matką i grobem natury, a w roślinach mieszka zarazem lekarstwo i trucizna: nie ma rzeczy tak podłej, by nie mogła się na coś przydać, ani tak dobrej, by nadużyta nie zaszkodziła. Podobnie w człowieku walczą dobro i zło, a gdzie górę weźmie zło, tam przychodzi śmierć.

Przychodzi Romeo, który nie spał całą noc. Zakonnik podejrzewa, że był u Rozaliny, ale Romeo mówi, że o niej już zapomniał: na balu u wroga pokochał i został pokochany, a ukochana jest córką Kapuleta. Prosi, by Laurenty jeszcze dziś udzielił im ślubu. Zakonnik dziwi się tej nagłej przemianie i łaje go: jeszcze widać na jego twarzy łzy wylane dla Rozaliny, a już kocha inną, więc miłość młodych mieszka w oczach, nie w sercu. Romeo odpowiada, że tamta nie odwzajemniała jego uczucia, a Julia kocha go tak jak on ją. Laurenty zgadza się pomóc z jednego powodu: liczy, że to małżeństwo pogodzi zwaśnione rody. Romeo się spieszy, a zakonnik przestrzega: śpiesz się powoli, bo pochopne kroki prowadzą do upadku.

Merkucjo i Benwolio wciąż szukają Romea, który nie nocował w domu. Benwolio mówi, że Tybalt przysłał Romeowi list – Merkucjo jest pewien, że z wyzwaniem na pojedynek. Martwi się, że zakochany Romeo nie sprosta Tybaltowi, i z kpiną opisuje go jako „księcia kotów”, szermierza, który walczy jak z nut, a zarazem wyśmiewa modne cudzoziemskie maniery i słówka. Gdy zjawia się Romeo, jest w świetnym humorze: obaj z Merkucjem prześcigają się w grach słów, a Merkucjo cieszy się, że przyjaciel znów jest sobą, a nie jęczącym kochankiem.

Nadchodzi Marta ze sługą Piotrem. Merkucjo naśmiewa się z niej i rzuca sprośne przyśpiewki, po czym odchodzi z Benwoliem. Oburzona Marta przestrzega Romea, że jeśli tylko bawi się uczuciami jej młodej pani, wyrządzi jej wielką krzywdę. Romeo prosi, by przekazała Julii, że ma za parę godzin przyjść, pod pozorem spowiedzi, do celi ojca Laurentego, gdzie wezmą ślub. Marcie każe czekać za murem klasztornym, gdzie jego sługa przyniesie jej drabinkę ze sznurów, po której w nocy wejdzie do Julii. Marta wspomina jeszcze, że do Julii zaleca się niejaki Parys, ale ona woli patrzeć na bazyliszka niż na niego.

Julia niecierpliwi się w ogrodzie: wysłała mamkę o dziewiątej, a jest już południe. Myśli, że posłańcem miłości powinna być myśl, szybsza od promieni słońca, a starzy są ociężali jak ołów. Gdy Marta wraca, Julia błaga ją o wiadomość, ale mamka się z nią droczy: skarży się, że nie ma tchu, że boli ją głowa i krzyż, chwali urodę Romea i pyta, czy Julia jadła już obiad i gdzie jest matka. Wreszcie mówi: jeśli Julia ma pozwolenie pójść dziś do spowiedzi, niech idzie do celi ojca Laurentego, gdzie czeka ktoś, kto weźmie ją za żonę. Sama idzie po drabinkę, po której Romeo wejdzie wieczorem do jej pokoju.

W celi Laurenty modli się, by niebo pobłogosławiło ten ślub i by przyszłość nie przyniosła smutku. Romeo odpowiada, że żaden smutek nie przeważy radości jednej chwili z Julią; niech śmierć przetnie potem ich związek, kiedy zechce, byle mógł ją nazwać swoją. Zakonnik przestrzega, że gwałtowne radości mają gwałtowny koniec, jak proch, który wybucha i gaśnie, i radzi miarkować miłość. Przychodzi Julia. Kochankowie mówią sobie, że ich szczęścia nie da się wyrazić słowami, i Laurenty prowadzi ich do ślubu.

Jest upalny dzień. Benwolio namawia Merkucja, by odeszli, bo Kapuleci krążą po mieście, a w taki dzień łatwo o zwadę. Merkucjo żartuje, że to Benwolio jest zawadiaką. Nadchodzi Tybalt z ludźmi i szuka Romea. Gdy Romeo się zjawia, Tybalt nazywa go podłym i wyzywa na pojedynek. Romeo, od godziny mąż Julii, a więc krewny Tybalta, odpowiada spokojnie, że nie jest podły, że nigdy go nie znieważył i że ma powód, by go kochać, choć Tybalt tego powodu nie zna. Merkucjo uważa tę uległość za hańbę: dobywa szpady i sam wyzywa Tybalta, „kocikróla”.

Romeo próbuje ich rozdzielić i przypomina zakaz księcia, ale gdy wchodzi między walczących, Tybalt spod jego ramienia rani Merkucja i ucieka. Merkucjo do końca żartuje – rana nie jest głęboka jak studnia ani szeroka jak drzwi kościoła, ale wystarczy – i przeklina oba zwaśnione domy, które zrobiły z niego strawę dla robaków. Benwolio wyprowadza go. Romeo wyrzuca sobie, że miłość do Julii odebrała mu męstwo, a Benwolio wkrótce wraca z wiadomością, że Merkucjo nie żyje. Gdy Tybalt wraca, Romeo, ogarnięty furią, odrzuca łagodność, walczy z nim i zabija go. Benwolio każe mu uciekać, bo książę skaże go na śmierć, a Romeo woła, że jest igraszką losu.

Zbiegają się mieszczanie, książę i obie rodziny. Benwolio opowiada księciu przebieg zajścia: Tybalt zaczął, zabił Merkucja, a Romeo pomścił przyjaciela. Pani Kapulet, ciotka Tybalta, oskarża Benwolia o kłamstwo i żąda śmierci Romea. Monteki broni syna: Romeo wymierzył tylko karę, którą i tak wymierzyłoby prawo. Książę, którego krewnym był Merkucjo, skazuje Romea na wygnanie: jeśli zostanie schwytany w Weronie, zginie. Zapowiada też surowe kary dla obu rodów, bo łaska wobec zabójców byłaby zbrodnią.

Julia, która nic jeszcze nie wie, w monologu przyzywa noc: niech słoneczne rumaki prędzej skończą dzień, a ciemność przyprowadzi do niej Romea. Czuje się jak dziecko, które dostało nowe ubranie, a nie może się w nie jeszcze ubrać. Wchodzi Marta z drabinką ze sznurów, rzuca ją i lamentuje, że on nie żyje, że zginął, że go zabito. Julia myśli, że chodzi o Romea, i chce umrzeć razem z nim. Dopiero po chwili rozumie, że zginął Tybalt, a Romeo, który go zabił, został wygnany.

Pierwszym odruchem Julii jest gniew na Romea: nazywa go sercem żmii pod kwiecistą maską, krukiem w gołębich pierzach, piękną oprawą ohydnej księgi. Gdy jednak Marta też zaczyna go przeklinać, Julia staje w jego obronie: nie będzie szarpać imienia męża, którego żoną jest od trzech godzin, a Tybalt przecież chciał go zabić. Najgorsze jest dla niej jedno słowo – „wygnany”: to tak, jakby zginęli wszyscy, Tybalt, ojciec, matka, Romeo i ona sama. Nie chce płakać nad Tybaltem, lecz nad wygnaniem męża, i mówi, że w jej małżeńskie łoże może teraz wejść tylko śmierć. Marta obiecuje, że znajdzie Romea, który ukrywa się u Laurentego, i sprowadzi go na noc. Julia daje jej pierścień dla Romea i prosi, by przyszedł się pożegnać.

Romeo ukrywa się w celi ojca Laurentego. Zakonnik przynosi mu wyrok księcia: nie śmierć, lecz wygnanie z Werony. Dla Romea to gorsze od śmierci: poza Weroną nie ma świata, tylko czyściec i piekło. Tu każdy pies, kot czy mucha mogą patrzeć na Julię, tylko on nie. Laurenty nazywa go niewdzięcznikiem, bo książę z łaski zamienił mu karę śmierci na wygnanie, i proponuje pociechę filozofii. Romeo odpowiada, że filozofia nie stworzy mu Julii ani nie zmieni wyroku, a zakonnik nie może go zrozumieć, bo nie jest młody, zakochany i wygnany. Rzuca się z płaczem na ziemię.

Ktoś puka; to Marta, przysłana przez Julię. Mówi, że jej pani tylko płacze, rzuca się na łóżko i woła raz „Tybalt”, raz „Romeo”. Romeo, przekonany, że Julia ma go za mordercę, dobywa miecza, by przebić swoje imię razem z sobą. Laurenty powstrzymuje go ostrymi słowami: łzy ma kobiece, a wściekłość zwierzęcą, i zabijając siebie zabiłby także Julię. Wylicza, ile ma szczęścia: Julia żyje, Tybalt chciał go zabić, a zginął sam, prawo zamieniło śmierć na wygnanie. Każe mu iść do żony i ją pocieszyć, ale opuścić miasto, zanim rozstawią straże, albo o świcie w przebraniu, i czekać w Mantui, aż uda się ogłosić małżeństwo, pogodzić rody i wyjednać łaskę księcia. Jeden z braci zakonnych będzie mu donosił o wszystkim. Marta oddaje Romeowi pierścień od Julii.

Późnym wieczorem Kapulet mówi Parysowi, że po śmierci Tybalta nie zdążyli porozmawiać z Julią, która zamknęła się, by płakać. Parys rozumie, że czas żałoby nie sprzyja zalotom, i chce odejść. Wtedy Kapulet nagle decyduje sam: ręczy, że córka go posłucha, i ustala termin ślubu. Pyta, jaki jest dzień – jest poniedziałek – i uznaje, że środa byłaby za wcześnie, więc ślub odbędzie się w czwartek. Ze względu na świeżą żałobę ma być skromny, z pół tuzinem przyjaciół. Parys wolałby, żeby czwartek był już jutro. Kapulet każe żonie jeszcze dziś przygotować Julię do ślubu.

Romeo spędził noc z Julią i o świcie musi uciekać. Julia przekonuje go, że śpiewał słowik, a nie skowronek, i że światło na wschodzie to nie świt. Romeo wie, że to skowronek, zwiastun ranka, i że jeśli zostanie, zginie; mówi jednak, że zostanie i przyjmie śmierć, skoro Julia tego chce. Wtedy Julia sama zmienia zdanie: to skowronek, niech Romeo ucieka. Marta ostrzega, że idzie matka. Romeo wychodzi przez okno. Julia prosi o wiadomości codziennie, bo każda godzina będzie dla niej jak dzień. Patrząc na niego z góry, ma złe przeczucie: wydaje jej się tam na dole blady jak trup. Romeo odpowiada, że i ona jest blada z żalu, i odchodzi.

Matka myśli, że Julia płacze po Tybalcie. Mówi, że zleci pewnemu człowiekowi w Mantui otrucie Romea. Julia odpowiada dwuznacznie: Romeo nigdy jej nie zaspokoi, dopóki żyje, i chętnie sama przyrządzi mu truciznę, by zasnął spokojnie. Pani Kapulet zapowiada „wesołe nowiny”: w czwartek rano Julia poślubi hrabiego Parysa w kościele świętego Piotra. Julia stanowczo odmawia: nie wyjdzie za kogoś, kto nawet się o nią nie starał.

Wchodzi ojciec. Gdy słyszy o odmowie, wpada w szał: nazywa córkę niewdzięcznicą, grozi, że zawlecze ją do kościoła na smyczy, wyzywa ją od najgorszych i nie pozwala jej mówić, choć Julia błaga go na kolanach. Marta, która staje w jej obronie, zostaje ofuknięta. Kapulet stawia sprawę jasno: jeśli Julia nie pójdzie za Parysa w czwartek, niech żebrze i umiera na ulicy, bo wyrzeknie się jej i nie da jej nic ze swojego majątku. Matka także odwraca się od córki. Julia zostaje sama z Martą i prosi ją o radę. Mamka radzi wyjść za Parysa: Romeo jest wygnany i tak jakby nie żył, a Parys jest od niego przystojniejszy. Julia udaje, że się zgadza, i każe powiedzieć matce, że idzie do spowiedzi. Sama w sobie zrywa z mamką i postanawia szukać pomocy u Laurentego, a jeśli nie będzie ratunku, odebrać sobie życie.

Parys przychodzi do Laurentego w sprawie ślubu wyznaczonego na czwartek. Zakonnikowi nie podoba się ten pośpiech, ale Parys tłumaczy, że Kapulet chce ślubem przerwać żałobę córki po Tybalcie. Wchodzi Julia. Parys wita ją jak przyszłą żonę, a ona odpowiada mu chłodno i wymijająco. Gdy Parys odchodzi, całując ją na pożegnanie, Julia błaga zakonnika o ratunek: nie ma nadziei, a jeśli Laurenty nie znajdzie wyjścia, przebije się sztyletem, który ma przy sobie, bo nie odda serca innemu.

Laurenty ma pomysł równie rozpaczliwy jak jej postanowienie. Skoro Julia gotowa jest umrzeć, żeby nie wyjść za Parysa, odważy się na coś, co jest tylko podobne do śmierci. Julia zapewnia, że zrobi wszystko: skoczy z wieży, zamieszka w jaskini zbójców albo da się zamknąć w kostnicy z trupami, byle zostać wierną żoną Romea. Zakonnik daje jej flaszeczkę. Ma wrócić do domu, zgodzić się na ślub, a w środę wieczorem zostać sama w pokoju i wypić napój. Wtedy na czterdzieści dwie godziny zapadnie w sen podobny do śmierci: ustanie oddech i puls, a ciało zesztywnieje i ostygnie. Rano Parys znajdzie ją martwą, a rodzina złoży ją w otwartej trumnie, w odświętnym stroju, w grobowcu Kapuletów. Tymczasem Laurenty napisze do Romea, który przyjedzie, będzie z nim czekał w grobowcu na jej przebudzenie i tej samej nocy zabierze ją do Mantui. Julia bierze flaszeczkę bez wahania, a zakonnik postanawia od razu wysłać do Mantui jednego z braci z listem.

W domu Kapuletów trwają przygotowania do wesela: Kapulet rozsyła zaproszenia i każe zebrać dwudziestu kucharzy. Julia wraca od spowiedzi, pada ojcu do nóg i prosi o przebaczenie – zakonnik kazał jej żałować uporu. Uradowany Kapulet od razu przyspiesza ślub o jeden dzień: węzeł ma być spleciony już jutro, w środę. Gdy Julia mówi, że spotkała hrabiego i okazała mu tyle miłości, ile pozwala skromność, ojciec chwali Laurentego. Julia idzie z Martą wybrać strój, a ojciec sam biegnie powiadomić Parysa.

Wieczorem w swoim pokoju Julia prosi, by Marta spędziła noc u matki, bo ona musi się długo modlić. Zostaje sama i ogarnia ją lęk. Kładzie obok sztylet na wypadek, gdyby napój nie podziałał i rano musiała wyjść za Parysa. Zastanawia się, czy to nie trucizna, którą zakonnik chce ją zgładzić, by nie wyszło na jaw, że udzielił jej ślubu, ale odrzuca tę myśl. Najbardziej boi się, że obudzi się w grobowcu przed przyjściem Romea i udusi się w zatęchłym powietrzu albo oszaleje wśród kości przodków, przy gnijącym ciele Tybalta, i rozbije sobie głowę piszczelą któregoś z pradziadów. W wyobraźni widzi ducha Tybalta ścigającego Romea. Wznosi toast do ukochanego, wypija napój i pada na łóżko.

Nad ranem w domu wre: Pani Kapulet i Marta wydają przyprawy, piekarz woła o pigwy i daktyle, a Kapulet, który całą noc nie spał, pogania służbę. Słychać muzykę – nadchodzi Parys z muzykantami. Kapulet każe Marcie obudzić i ubrać Julię.

Marta, żartując, budzi Julię, ale ta nie odpowiada; mamka widzi, że Julia leży ubrana i się nie rusza. Podnosi krzyk. Przybiegają matka i ojciec: Julia jest zimna jak lód, krew w niej zastygła, członki zdrętwiały. Potem wchodzą Laurenty i Parys z muzykantami. Rozpaczają wszyscy: matka straciła jedyne dziecko, ojciec mówi, że śmierć zaślubiła jego córkę i teraz to ona jest jego zięciem i dziedzicem, a Parys przeklina śmierć, która go podeszła i obrabowała. Laurenty uspokaja ich: Julia jest teraz w niebie, a zła to miłość, która płacze, gdy ukochanej jest dobrze. Każe ubrać ciało rozmarynem i zgodnie ze zwyczajem w odświętnym stroju zanieść je do kościoła. Kapulet każe zamienić weselne przygotowania w pogrzebowe. Na koniec Piotr przekomarza się z muzykantami, którzy nie mają już komu grać.

Romeo w Mantui jest pełen nadziei: śniło mu się, że Julia znalazła go martwego, a jej pocałunki przywróciły mu życie i uczyniły go cesarzem. Przyjeżdża jego sługa Baltazar, który nie wie o podstępie: widział, jak Julię złożono w grobowcu Kapuletów, i pośpieszył z tą wiadomością. Listu od Laurentego nie ma. Romeo mówi, że drwi sobie z gwiazd, każe Baltazarowi wynająć konie pocztowe i postanawia, że jeszcze tej nocy spocznie przy Julii.

Przypomina sobie nędznego aptekarza, którego sklepik widział kilka dni wcześniej: wychudzonego, w łachmanach, z wypchanym aligatorem i pustymi słojami na półkach. W Mantui za sprzedaż trucizny grozi śmierć, ale biedak może się zgodzić. Romeo daje mu czterdzieści dukatów za drachmę trucizny, która zabije natychmiast. Aptekarz waha się, ale bieda bierze w nim górę: daje środek do rozpuszczenia w płynie, który zabiłby nawet kogoś o sile dwudziestu ludzi. Romeo mówi, że to złoto jest gorszą trucizną dla ludzkiej duszy niż jego mikstury, i rusza do grobu Julii.

Do Laurentego wraca brat Jan, którego zakonnik wysłał z listem do Romea. Nie dotarł do Mantui: szukał towarzysza drogi, innego brata, który odwiedzał chorego, a straż miejska, podejrzewając, że byli w domu dotkniętym zarazą, zapieczętowała drzwi i nie wypuściła ich. List wrócił nieoddany. Laurenty jest przerażony, bo od tego listu zależało wszystko. Każe przynieść żelazny drąg i sam spieszy do grobowca, bo w ciągu trzech godzin Julia się obudzi. Zamierza ukryć ją w swojej celi, dopóki nie zawiadomi Romea drugim listem.

Nocą na cmentarz przychodzi Parys z paziem, by posypać kwiatami grób Julii. Paź ma gwizdnąć, gdy ktoś nadejdzie. Zjawia się Romeo z Baltazarem, z pochodnią, łomem i oskardem. Daje słudze list do ojca, każe mu odejść i pod groźbą śmierci nie podglądać; mówi, że chce zdjąć z palca Julii pierścień. Baltazar, przeczuwając coś złego, chowa się w pobliżu. Romeo wyłamuje drzwi grobowca.

Parys sądzi, że wygnany Monteki, zabójca Tybalta, przyszedł zbezcześcić zwłoki, i chce go aresztować. Romeo błaga go, by odszedł i nie zmuszał zrozpaczonego człowieka do nowego grzechu, ale Parys nie ustępuje. Walczą; paź biegnie po straż, a Parys pada i prosi, by złożyć go obok Julii. Romeo dopiero teraz go rozpoznaje i przypomina sobie, że Baltazar mówił w drodze, iż Parys miał poślubić Julię. Składa jego ciało w grobowcu.

Nad Julią Romeo dziwi się, że śmierć nie zatarła jej urody, a policzki wciąż ma rumiane. Prosi o przebaczenie Tybalta, który leży obok, i postanawia na zawsze zostać przy niej w tym pałacu nocy. Po raz ostatni ją obejmuje i całuje, wypija truciznę i umiera ze słowami, że całując umiera.

Przybywa Laurenty z latarnią i łomem. Baltazar mówi mu, że Romeo jest w grobowcu od pół godziny. Zakonnik widzi krew przy wejściu, ciała Romea i Parysa, a wtedy Julia się budzi i pyta o męża. Laurenty słyszy zbliżającą się straż, mówi jej, że Romeo i Parys nie żyją, i chce ją zabrać do klasztoru sióstr zakonnych. Julia nie idzie, więc zakonnik ze strachu ucieka sam. Julia widzi w dłoni Romea czarkę z trucizną i wyrzuca mu, że nie zostawił jej ani kropli; całuje jego jeszcze ciepłe usta, w nadziei że została na nich trucizna. Słysząc straż, chwyta sztylet Romea, przebija się nim i pada na ciało męża.

Straż chwyta Baltazara i drżącego Laurentego. Przybywają książę, Kapuletowie i Monteki, który mówi, że jego żona zmarła tej nocy z żalu za wygnanym synem. Laurenty opowiada wszystko: o tajnym ślubie, o napoju, o liście, który nie dotarł do Mantui, i o tym, jak Julia nie chciała opuścić grobu; jeśli zawinił, gotów ponieść karę. Baltazar i paź Parysa potwierdzają jego relację, a list Romea do ojca mówi o truciźnie kupionej u aptekarza. Książę uznaje Laurentego za świętego człowieka i mówi rodom, że niebo ukarało ich nienawiść, zabijając ich dzieci miłością, a on sam za pobłażliwość stracił dwóch krewnych. Kapulet i Monteki podają sobie ręce. Monteki zapowiada, że wystawi Julii posąg ze szczerego złota, a Kapulet odpowiada, że i Romeo stanie przy swojej żonie: niech po śmierci będą razem. Książę kończy słowami, że nie było smutniejszej historii niż ta o Romeu i Julii.